Gramatyka grecka
Jasne objaśnienia poziom po poziomie, które pomogą zrozumieć gramatykę nowogrecką.
Opracowania: 110
Alfabet grecki
24 greckie litery, ich nazwy i wymowa oraz najczęstsze dwuznaki.
Rodzajniki i rodzaj
Greka ma trzy rodzaje gramatyczne. Rodzajnik określony ο / η / το wskazuje rodzaj każdego rzeczownika — w liczbie pojedynczej i mnogiej.
Czas teraźniejszy
Końcówki czasu teraźniejszego, najprzydatniejszy czasownik grecki i powód, dla którego είμαι nie podlega żadnej regule.
Znak akcentu i sylaby
Każde greckie słowo mające co najmniej dwie sylaby ma znak akcentu. To nie ozdoba — może zmienić znaczenie.
Mianownik i biernik
Podmiot czy dopełnienie? W grece widać to po rzeczowniku i rodzajniku. Główna reguła: forma męska traci -ς.
Być i mieć: είμαι, έχω
Dwa najczęstsze greckie czasowniki — nieregularne i potrzebne już w pierwszym zdaniu.
Liczba mnoga rzeczowników
Poznaj częste wzory liczby mnogiej wraz z rodzajnikami i rozpoznawaj słowa, których formy trzeba nauczyć się osobno.
Liczebniki
Licz od 0 do 1000, uzgadniaj formy ένας/μία/ένα i τρεις/τρία oraz podawaj godziny i ceny.
Przeczenia i pytania
δεν przed czasownikiem, średnik jako znak zapytania oraz słowa pytające na π-.
Małe słowa przy czasowniku: θα, να, ας, μη
Cztery partykuły kierują greckim czasownikiem: θα (przyszłość), να (chęć/powinność), ας (zróbmy), μη (nie rób).
Nazwy własne: ο Νίκος, η Ελλάδα
W grece imiona, kraje i miasta mają rodzajnik: Η Μαρία μένει στην Ελλάδα. Mała reguła, która wiele zmienia.
Από i σε: od i do
Dwa przyimki na cały dzień: Είμαι από τη Γενεύη, πάω στο σχολείο — oraz słynne στο = σε + το.
Zaimki dzierżawcze: το βιβλίο μου
Mój, twój i jego w jednej sylabie PO rzeczowniku: το σπίτι μου, η μαμά σου, ο φίλος της. Proste, gdy przywykniesz do tej kolejności.
Przymiotniki: καλός -ή -ό, ωραίος -α -ο
Jeden przymiotnik, trzy formy — i pytanie: rodzaj żeński kończy się na -η czy -α? Odpowiedź zależy od jednej litery.
Dni, godziny i czas wolny: τη Δευτέρα το πρωί
„W poniedziałek gram w piłkę”: bez przyimka — wystarcza biernik. Τη Δευτέρα παίζω ποδόσφαιρο, το βράδυ βλέπω ταινίες.
Przysłówki i stopniowanie: καλά, πιο καλά
Gdzie, kiedy, jak — i przydatne słowo πιο do porównywania: πιο γρήγορα, πιο ωραία, πιο καλός από…
Zaimki wskazujące: αυτός, εκείνος
To i tamto — oraz pierwsza pułapka: „ta książka” to αυτό ΤΟ βιβλίο; rodzajnik jest obowiązkowy.
Mnie, ciebie, jego: με, σε, τον — i εμένα
Σε βλέπω! Dwa zestawy zaimków: krótkie przed czasownikiem (με, σε) i pełne dla podkreślenia (εμένα, εσένα).
Ile? πόσος — i odpowiedź πολύς
Πόση ζάχαρη; Πολλή! Para pytania i odpowiedzi o ilość — zawsze zgodna z rzeczownikiem.
Czyje? ποιανού — moje! δικό μου
Pytanie o właściciela i odpowiedź z naciskiem: Ποιανού είναι αυτό το κινητό; — Δικό μου!
Wczoraj i jutro: πήγα — θα πάω
Pierwsze spotkanie z aorystem i przyszłością dokonaną poprzez osiem często używanych czasowników: πήγα, είδα, έφαγα — θα πάω, θα δω, θα φάω.
Mówi, że…: λέει ότι, ρωτάει αν
Przekazuj cudze słowa: Η Μαρία λέει ότι είναι κουρασμένη. Ρωτάει αν έρχεσαι. Twoje pierwsze zdania złożone.
Aoryst: czas przeszły dokonany
Czas opowiadania o zakończonej czynności w przeszłości. Χθες έγραψα ένα γράμμα — wczoraj napisałem list.
Tryb rozkazujący
Polecenia i rady: rozkaz dla czynności trwającej i dokonanej (γράφε / γράψε), uprzejma liczba mnoga oraz przeczenie z μην.
Przymiotniki i zgodność
Przymiotniki na -ος / -η / -ο zgadzają się z rzeczownikiem co do rodzaju, liczby i przypadka; poznaj odmianę καλός i nieregularne πολύς.
Przysłówki
Jak powiedzieć dobrze, szybko, często: twórz przysłówki na -α, rozpoznawaj te na -ως i poznaj krótkie słowa miejsca oraz czasu.
Druga koniugacja: μιλάω, μπορώ
Czasowniki z akcentem na końcówce mają własne końcówki w dwóch grupach: μιλάω, μιλάς… oraz μπορώ, μπορείς…
Imperfekt: παρατατικός
Czas przeszły dla nawyków i tła wydarzeń: κάθε μέρα έγραφα — pisałem codziennie. Odpowiednik aorystu z przeciwnym spojrzeniem na czynność.
Zaimki dzierżawcze: μου, σου, του…
„Moja książka” to dosłownie „książka moja”: το βιβλίο μου. Zaimek dzierżawczy stoi za rzeczownikiem, a rodzajnik przed nim.
Dopełniacz
Przypadek własności: το σπίτι του Νίκου. Formy liczby pojedynczej dla wszystkich trzech rodzajów i codzienne zastosowania.
Przyimki
σε, με, από, για, μέχρι, χωρίς: krótkie słowa używane wszędzie, po których zawsze występuje biernik.
Stopień wyższy i najwyższy
Wyższy, najwyższy, bardzo wysoki: πιο ψηλός, ο πιο ψηλός, ψηλότατος — oraz porównania z από.
Łączenie zdań: και, αλλά, ή, γιατί
Od dwuwyrazowych wypowiedzi do prawdziwych zdań: spójniki, dzięki którym grecki brzmi płynnie.
Tryb łączący z „να”
Wyrażaj życzenie, cel lub obowiązek za pomocą να + czasownik: θέλω να, πρέπει να, μπορώ να.
Pełny system przypadków
Cztery przypadki i dwie liczby: pełne wzorce odmiany, dopełniacz liczby mnogiej na -ων ze zmianą akcentu oraz wołacz.
Czas przyszły
Mów o przyszłości z θα: przyszła czynność trwająca (θα γράφω) lub jednorazowa (θα γράψω), a także nieregularne formy θα πάω, θα δω, θα πω.
Zaimki osobowe
Formy mocne i słabe (εμένα / με, μου), położenie krótkich zaimków przed czasownikiem (μου το έδωσε) i po trybie rozkazującym (δώσε μού το).
Strona czynna i bierna
πλένω → πλένομαι: końcówki na -ομαι, czas przeszły na -θηκα i czasowniki występujące tylko w stronie biernej.
Czas przeszły złożony: έχω γράψει
„Już napisałem”: έχω + nieodmienna forma. Przeszłość ważna dla teraźniejszości — oraz jej odpowiednik zaprzeszły.
Zaimki względne: που, ο οποίος, ό,τι
Jedno słowo — που — wykonuje 90% pracy. Pozostałe: ο οποίος dla precyzji oraz ό,τι i όποιος w znaczeniu „cokolwiek” i „ktokolwiek”.
Zaimki nieokreślone: κάποιος, κανείς, τίποτα
Ktoś, coś, nikt, nic — i podwójne znaczenie κανείς: „nikt” z δεν, lecz „ktokolwiek” w pytaniu.
Rzeczywiste zdania warunkowe z αν
Jeśli + możliwy warunek: Αν βρέξει, θα μείνουμε σπίτι. Gramatyka planu A i planu B.
Aspekt czasownika: θα γράφω czy θα γράψω?
Bardzo grecki wybór: każdy czasownik ma dwa tematy, a po θα lub να trzeba wybrać między czynnością trwającą a jednorazową.
Grecka interpunkcja
Średnik pełniący rolę znaku zapytania i wysoka kropka odpowiadająca średnikowi: grecka interpunkcja ma własne zasady.
σ’ αγαπώ: zanikające głoski
Dlaczego w piosenkach słyszysz σ’ αγαπώ i θα ’ρθω — i dlaczego «τον πατέρα» brzmi jak [tombatéra]: elizje i łączenie dźwięków w mówionej grece.
Liczebniki II: daty, ułamki, wielokrotności
στις τρεις Μαΐου, το ένα τρίτο, διπλάσιος: liczby potrzebne przy umawianiu spotkań, w przepisach i procentach.
Rzeczowniki, którym przybywa sylaba: ο παππούς, οι παππούδες
Niektórym rzeczownikom w liczbie mnogiej przybywa sylaba: καφές → καφέδες, γιαγιά → γιαγιάδες. To mała grupa bardzo częstych słów.
Codzienne przymiotniki: τεμπέλης, γκρινιάρης, καφετί
Leniwy, zazdrosny i kawowy: przymiotniki na -ης/-α/-ικο oraz kolory na -ής/-ιά/-ί.
Zdania okolicznikowe: kiedy, ponieważ, aby
Pięć grup zdań podrzędnych odpowiada na pięć pytań: kiedy? dlaczego? po co? z jakim skutkiem? mimo czego?
Szyk wyrazów
Typowy szyk w grece to podmiot–czasownik–dopełnienie, ale słowa można przestawiać, zmieniając nacisk. Sztywne reguły dotyczą głównie krótkich zaimków.
Czasowniki nieregularne
Czasowniki, których aorystu nie da się przewidzieć na podstawie czasu teraźniejszego — nieliczne, ale bardzo częste.
Wyrażanie modalności: trzeba, można, może
πρέπει, μπορεί, ίσως, θα + czas przeszły: krótkie formy odróżniające „musi wyjść” od „pewnie już wyszedł”.
Siebie, ten sam, samodzielnie
Trzy podobne narzędzia, które łatwo pomylić: ο εαυτός μου (siebie jako dopełnienie), ο ίδιος (osobiście/ten sam) i μόνος μου (bez pomocy).
Rzeczowniki nieodmienne i podwójne liczby mnogie
το ταξί i το σινεμά się nie odmieniają; ο χρόνος ma dwie liczby mnogie o różnych znaczeniach: οι χρόνοι i τα χρόνια.
Określenia rzeczownika
Apozycja, przydawka i dopełniacz: jak jeden rzeczownik doprecyzowuje drugi — w tym samym lub innym przypadku.
Nierzeczywiste zdania warunkowe
Gdybym miał pieniądze… Αν είχα λεφτά, θα αγόραζα σπίτι. Gramatyka żalu i marzeń.
Następstwo czasów
Co się dzieje z czasami po „powiedział, że…”? Dobra wiadomość: w grece prawie nic się nie zmienia.
Intonacja zdania
Melodia odróżniająca pytanie, oznajmienie i zdziwienie — ważna, bo w greckich pytaniach szyk wyrazów się nie zmienia.
Grzeczność w praktyce
Uprzejma liczba mnoga, łagodzenie prośby przez θα ήθελα i μήπως oraz wybór między εσύ i εσείς — społeczna gramatyka greki.
Czasowniki z dwoma dopełnieniami: μου δίνεις;
Dawanie czegoś KOMUŚ: dopełniacz zastępuje dawny celownik — μου δίνεις, της λέω, σας στέλνω.
Przymiotniki na -ής, -ές i -ύς: διεθνής, βαθύς
Poza -ος/-η/-ο: przymiotniki książkowe (διεθνής, συνεχής, ακριβής), zmysłowe (βαθύς, πλατύς) oraz niesforne πολύς.
Aoryst w obu stronach: έγραψα / γράφτηκα
έγραψα znasz już z A2. Teraz cały system: która spółgłoska daje ψ, ξ lub σ oraz jak ten sam czasownik tworzy w stronie biernej γράφτηκε.
Czasy złożone w obu stronach
έχω γράψει · είχα γράψει · θα έχω γράψει — i formy bierne έχω γραφτεί, είχα γραφτεί, θα έχω γραφτεί. Jeden mechanizm, trzy momenty.
Imperfekt w obu stronach: έγραφα / γραφόμουν
Tło przeszłych wydarzeń w stronie czynnej i biernej — wraz z niezapomnianymi końcówkami na -όμουν.
Tryb łączący: dwa aspekty, dwie strony
να γράφω / να γράψω / να γράφομαι / να γραφτώ — cztery możliwości, jedna zasada: po να wybierasz temat zgodny ze znaczeniem.
Rozkaz dla jednej czynności, w obu stronach
Γράψε! Ντύσου! Σηκωθείτε! — rozkaz dotyczący JEDNEJ czynności, w stronie czynnej i biernej, z zaimkami dołączanymi po czasowniku.
Rzadkie końcówki, częste słowa
ο συγγραφέας, η ηχώ, το κράτος, το γράψιμο, το φως, το παν — małe grupy poza trzema głównymi wzorcami, a jednak wszędzie w gazetach.
Budowanie słów: przedrostki i złożenia
ξαναγράφω, ανεβοκατεβαίνω, ασπρόμαυρος: trzy sposoby tworzenia słów — przedrostek, łącznik -ο- i złożenie z kilku wyrazów.
Dwa imiesłowy: γράφοντας / γραμμένος
Jeden opisuje czynność wykonywaną równocześnie z inną, drugi — stan. Dwie formy o odmiennych funkcjach gramatycznych.
Stopniowanie: pełny obraz
πιο ωραίος czy ωραιότερος? πιο γρήγορα czy γρηγορότερα? Oba sposoby — opisowy i jednowyrazowy — dla przymiotników ORAZ przysłówków.
Liczebniki mnożne i proporcjonalne
διπλός czy διπλάσιος? μονός, τριπλός, δεκαπλάσιος: rodzina liczebników, która nie liczy, lecz mnoży.
Imiesłowy
Imiesłów czynny na -οντας / -ώντας, imiesłów bierny na -μένος z uzgodnieniem oraz książkowe imiesłowy greki pisanej (ο αναφερθείς).
Formy książkowe
Dziedzictwo katharewusy trwa w prasie, prawie i stałych zwrotach: skostniałe celowniki, dawne przyimki i warianty zależne od stylu.
Czasowniki bezosobowe i stałe konstrukcje
πρόκειται να, αξίζει να, απαγορεύεται, μου αρέσει: czasowniki bez podmiotu — oraz takie, których podmiot znajduje się gdzie indziej.
Przyimki języka pisanego
λόγω, μέσω, βάσει, κατόπιν, εξαιτίας: przyimki z dopełniaczem typowe dla języka gazet i urzędów.
Skąd pochodzą greckie słowa
Trzy tysiące lat historii w słownictwie: słowa odziedziczone, zapożyczenia z tureckiego, włoskiego i francuskiego — oraz greckie słowa, które wróciły z zagranicy.
Tworzenie słów: derywacja
Jeden czasownik daje cztery rzeczowniki, jeden przymiotnik — nazwę cechy: przyrostki i przedrostki, które wielokrotnie poszerzają słownictwo.
Wieloznaczność, synonimy i kolokacje
γλώσσα to zarówno język jako narząd, jak i mowa; mówi się παίρνω τηλέφωνο, lecz κάνω μπάνιο. Na C1 właściwe słowo zależy od sąsiednich słów.
Pisanie według gatunku: e-mail, list, esej
Αξιότιμε κύριε czy Γεια σου Μαρία? Formuły rozpoczęcia i zakończenia oraz struktura wymagana na egzaminie C1.
Rejestr językowy: gramatyka w kontekście
To samo znaczenie można wyrazić na trzy sposoby: potocznie, neutralnie i formalnie. Wybór odpowiedniego rejestru to kluczowa umiejętność na C1.
Spójniki i wyrażenia łączące
ωστόσο, επομένως, εξάλλου, αφενός… αφετέρου: zwroty, które łączą zdania w argumentację.
Rodzajnik: użycie ogólne, abstrakcyjne i nominalizujące
Więcej niż „ο, η, το”: grecki rodzajnik odnosi się do całych klas i pojęć abstrakcyjnych oraz może zamienić niemal wszystko w rzeczownik.
Dopełniacze książkowe: της πόλεως, του καθεστώτος
W grece urzędowej, prawniczej i dziennikarskiej dawne dopełniacze występują obok codziennych form. Naucz się je czytać i rozpoznawać, kiedy ich używać.
Przymiotniki na -ων, -ουσα, -ον
Επείγων, παρών, ενδιαφέρων: dawne imiesłowy, które stały się przymiotnikami, wszechobecne w formalnej grece i często błędnie odmieniane.
„Που” czy „ο οποίος”? Wybór zaimka względnego
Niezmienny zaimek względny wystarcza prawie zawsze — dopóki zdanie nie staje się wieloznaczne lub pojawia się przyimek. Wtedy przydaje się ο οποίος.
Przysłówki na -ως i -α: dwie formy, dwa znaczenia
Απλά i απλώς nie znaczą tego samego. Te dwie końcówki zmieniają znaczenie, nie tylko styl.
Czasy w narracji: czas teraźniejszy historyczny
Na B2 uzgadniałeś czasy. Na C1 wybierasz je świadomie: teraźniejszy ożywia przeszłość, imperfekt tworzy tło, a aoryst opisuje wydarzenie.
Użycie przypadków: biernik i dopełniacz
Na B1 nauczyłeś się tworzyć przypadki. Na C1 wybierasz, którego użyć — i tu poprawność gramatyczna może różnić się od naturalnego języka.
Przyimki z biernikiem i dopełniaczem
Prawie każdy przyimek w codziennej grece łączy się z biernikiem. Nieliczne z dopełniaczem często zmieniają znaczenie — κατά jest idealnym przykładem.
System zaimków: wskazujące, nieokreślone, zwrotne, względne
Cztery grupy poznane osobno na wcześniejszych poziomach, teraz zestawione razem — bo na C1 trudnością nie jest już forma, lecz wybór między nimi.
Zdania względne
Ograniczające czy dopowiadające: jeden przecinek zmienia znaczenie całego zdania, a to rozróżnienie często zapisuje się błędnie.
Sześć rodzajów zdań okolicznikowych
Przyczyna, skutek, cel, warunek, czas i przyzwolenie — każda relacja ma własne spójniki i własny tryb. To szkielet każdego tekstu argumentacyjnego.
„Θα πρέπει” i „μπορεί”: obowiązek czy przypuszczenie?
Te same słowa wyrażają obowiązek albo wnioskowanie. Czas następującego czasownika rozstrzyga znaczenie — pomyłka może zmienić hipotezę w rozkaz.
Zdania dopełnieniowe
Ειδικές, βουλητικές, ενδοιαστικές, πλάγιες ερωτηματικές: cztery typy zdań w miejscu rzeczownika. Czasownik główny decyduje, który typ pasuje — wybór nie jest dowolny.
Mowa zależna
Relacjonuj stwierdzenia, pytania i polecenia za pomocą ότι / πως / αν / να — i poznaj powód, dla którego greka zachowuje pierwotny czas.
Wyrazy złożone
γλυκόξινος, καρδιοχτύπι, χασομέρης: jak dwa słowa tworzą trzecie — i jak wszechobecne -ο- je łączy.
Figury retoryczne
Metafora, metonimia, hiperbola, litota: środki, dzięki którym słowa znaczą więcej niż dosłownie — niezbędne w lekturze prasy i literatury.
Konstrukcje idiomatyczne: τα κατάφερα
Tajemnicze τα, które do niczego nie odsyła: τα κατάφερα, τα πάμε καλά, την πάτησα — utrwalone zaimki mówionej greki.
Utrwalone zwroty ze starożytnej greki
εν ριπή οφθαλμού, άρον άρον, το μη χείρον βέλτιστον: starożytna greka żywa we współczesnym języku — najpierw ją rozpoznaj, potem odważ się jej używać.
Podkreślanie: zdania rozszczepione i przestawienia
Εγώ ήμουν που τηλεφώνησα · Τον Νίκο τον είδα χθες: konstrukcje kierujące uwagę na jedno słowo.
Nominalizacja: το ότι, το να
Całe zdanie podrzędne staje się podmiotem lub dopełnieniem: Το ότι ήρθες σημαίνει πολλά. Kluczowe narzędzie pisanej greki na C2.
Zdrobnienia i zgrubienia
καφεδάκι, σπιτάκι, καφεδάρα: czułość, ironia i podziw ukryte w przyrostku.
Przysłowia i barwne powiedzenia
Όποιος βιάζεται σκοντάφτει: mądrość w jednym zdaniu oraz gotowe obrazy, dzięki którym mowa brzmi bardziej po grecku.
Dylematy ortograficzne
λίπη czy λύπη? κτίριο czy κτήριο? Homofony z głoską i oraz słowa o dwóch poprawnych zapisach.
Rodzajnik w utrwalonych zwrotach książkowych
Εν τω μεταξύ, εν λόγω, τοις εκατό: utrwalone dawne celowniki wraz z rodzajnikiem, codzienne w grece prawniczej i dziennikarskiej.
Rzeczowniki o starożytnej odmianie
Το ύδωρ, το γάλα, το τέρας: rzeczowniki, których temat zmienia się w dopełniaczu, zachowane głównie w złożeniach i stałych zwrotach.
Książkowe stopnie wyższe i najwyższe
Βέλτιστος, χείριστος, ελάχιστος: odziedziczone nieregularne formy nadal żywe w grece technicznej i urzędowej.
Zaimki książkowe: εαυτού, αλλήλων, ουδείς
Utrwalona forma zwrotna, zaimek wzajemny bez mianownika i bezwzględne przeczenie w formalnej grece.
Przysłówki i zwroty książkowe
Ούτως, εντούτοις, άλλωστε, ενίοτε: spójniki przenoszące tekst od opowiadania do argumentacji.
Książkowe formy czasownika: -θείς, -όμενος, το ζην
W języku sądów i gazet występują imiesłowy nieobecne już w mowie. Trzeba umieć je czytać; pisać je samemu rzadko jest konieczne.