Aoryst: czas przeszły dokonany
Czas opowiadania o zakończonej czynności w przeszłości. Χθες έγραψα ένα γράμμα — wczoraj napisałem list.
Kiedy używamy aorystu?
Używamy aorystu, gdy przedstawiamy zdarzenie z przeszłości jako całość: Χθες αγόρασα ψωμί. Πέρσι έζησα τρεις μήνες στην Κρήτη. Dłuższy okres też może wystąpić w aoryście, jeśli ma wyraźne granice. Dla powtarzanego zwyczaju lub trwającej czynności zwykle używamy czasu przeszłego niedokonanego: Κάθε μέρα αγόραζα ψωμί. Διάβαζα όταν τηλεφώνησες.
- Χθες αγόρασα ψωμί.Wczoraj kupiłem/kupiłam chleb.
- Πέρσι έζησα τρεις μήνες στην Κρήτη.W zeszłym roku mieszkałem/mieszkałam przez trzy miesiące na Krecie.
- Διάβαζα όταν τηλεφώνησες.Czytałem/czytałam, kiedy zadzwoniłeś/zadzwoniłaś.
Podstawowy wzorzec: -σα i akcent
Wiele czasowników czynnych tworzy aoryst z tematu aorystu i końcówkami -α, -ες, -ε, -αμε, -ατε, -αν: γράφ- → γραψ- → έγραψα. Akcent przesuwa się jak najdalej w lewo, na ile pozwalają reguły. Gdy potrzeba dodatkowej sylaby, pojawia się prefiks έ-: έγραψα, έγραψες, έγραψε, έγραψαν; ale γράψαμε, γράψατε. Nie wszystkie aorysty powstają przez dodanie samego -σ-; częste czasowniki mogą mieć inny temat.
- Έγραψα ένα γράμμα.Napisałem/napisałam list.
- Γράψαμε μαζί την άσκηση.Napisaliśmy/napisałyśmy ćwiczenie razem.
- Οι φίλοι μου έγραψαν χθες.Moi przyjaciele pisali wczoraj.
| πρόσωπο | γράφω → αόριστος |
|---|---|
| εγώ | έγραψα |
| εσύ | έγραψες |
| αυτός/αυτή | έγραψε |
| εμείς | γράψαμε |
| εσείς | γράψατε |
| αυτοί | έγραψαν |
Zmiany spółgłosek
W wielu formach aorystu z -σ- zmienia się ostatnia spółgłoska tematu: π/β/φ + σ → ψ, κ/γ/χ + σ → ξ, a często ζ lub θ + σ → σ. Te wzorce pomagają rozpoznać formy takie jak έγραψα i άνοιξα. Najbezpieczniej uczyć się czasu teraźniejszego i aorystu parami: γράφω — έγραψα.
- γράφω → έγραψαpisać → napisałem/napisałam (φ + σ → ψ)
- ανοίγω → άνοιξαotwierać → otworzyłem/otworzyłam (γ + σ → ξ)
- αγοράζω → αγόρασαkupować → kupiłem/kupiłam (ζ + σ → σ)
| ενεστώτας | αόριστος | αλλαγή |
|---|---|---|
| γράφω | έγραψα | φ + σ → ψ |
| ανοίγω | άνοιξα | γ + σ → ξ |
| διαβάζω | διάβασα | ζ → σ |
| αγοράζω | αγόρασα | ζ → σ |
| προσέχω | πρόσεξα | χ + σ → ξ |
Częste nieregularne formy aorystu
Kilka bardzo częstych czasowników ma w aoryście inny temat. Najlepiej uczyć się ich parami, np. πηγαίνω — πήγα i βλέπω — είδα. Końcówki osobowe pozostają rozpoznawalne: είδα, είδες, είδε, είδαμε, είδατε, είδαν.
- πηγαίνω — πήγαiść — poszedłem/poszłam
- βλέπω — είδαwidzieć — zobaczyłem/zobaczyłam
- τρώω — έφαγαjeść — zjadłem/zjadłam
| ενεστώτας | αόριστος |
|---|---|
| πηγαίνω | πήγα |
| λέω | είπα |
| τρώω | έφαγα |
| βλέπω | είδα |
| πίνω | ήπια |
| δίνω | έδωσα |
| παίρνω | πήρα |
| έρχομαι | ήρθα |
Twoja kolej
Wybierz poprawną formę aorystu.
Najczęstsze pytania
Jak tworzy się aoryst w języku greckim?
Wiele czasowników używa tematu aorystu i końcówek -α, -ες, -ε, -αμε, -ατε, -αν: «γράφω» → «έγραψα» (napisałem/napisałam). W krótkich formach może pojawić się dodatkowe «έ-», które umożliwia akcent: «έγραψα», ale «γράψαμε». Nie każdy aoryst powstaje przez samo dodanie «σ».
Kiedy używa się aorystu, a kiedy czasu przeszłego niedokonanego?
Aoryst przedstawia zdarzenie z przeszłości jako całość: «Χθες αγόρασα ψωμί» (wczoraj kupiłem/kupiłam chleb). Dla nawyku lub czynności trwającej w danym momencie zwykle używamy czasu przeszłego niedokonanego: «Διάβαζα όταν τηλεφώνησες» (czytałem/czytałam, kiedy zadzwoniłeś/zadzwoniłaś). Także dłuższe zdarzenie może mieć aoryst, jeśli ma wyraźne granice.
Które greckie czasowniki mają nieregularny aoryst?
Niektóre bardzo częste czasowniki zmieniają temat: «πηγαίνω → πήγα» (iść → poszedłem/poszłam), «βλέπω → είδα» (widzieć → zobaczyłem/zobaczyłam), «τρώω → έφαγα» (jeść → zjadłem/zjadłam). Końcówki osobowe pozostają rozpoznawalne.