Γραμματική των νέων ελληνικών
Καθαρές σημειώσεις, ανά επίπεδο, για τη γραμματική των νέων ελληνικών.
110 καρτέλες
Το ελληνικό αλφάβητο
Τα 24 γράμματα, τα ονόματά τους και οι βασικοί συνδυασμοί γραμμάτων της νεοελληνικής προφοράς.
Ο φίλος, η φίλη, το παιδί: άρθρα και γένος
Μάθε τα τρία γραμματικά γένη και τους βασικούς τύπους του οριστικού και του αόριστου άρθρου στον ενικό και στον πληθυντικό.
Γράφω, γράφεις, γράφει: ο ενεστώτας της α΄ συζυγίας
Μάθε τις έξι βασικές καταλήξεις ρημάτων όπως «γράφω» και χρησιμοποίησε τον ενεστώτα για το τώρα, τις συνήθειες και γενικές αλήθειες.
Ο τόνος και οι συλλαβές
Μάθε πού γράφεται ο τόνος, πώς χωρίζονται οι συλλαβές και πότε η θέση του τόνου αλλάζει τη σημασία.
Ο Νίκος βλέπει τον Γιάννη: ονομαστική και αιτιατική
Ξεχώρισε ποιος κάνει την πράξη και ποιον ή τι επηρεάζει, παρατηρώντας το άρθρο και την κατάληξη του ουσιαστικού.
Είμαι, είσαι — έχω, έχεις: δύο βασικά ρήματα
Μάθε τους τύπους και τις βασικές χρήσεις των ρημάτων «είμαι» και «έχω» για να μιλάς για ταυτότητα, καταγωγή, ηλικία και κατοχή.
Ο φίλος → οι φίλοι, το παιδί → τα παιδιά: ο πληθυντικός
Μάθε τα συχνότερα μοτίβα του πληθυντικού μαζί με το άρθρο τους και αναγνώρισε λέξεις που χρειάζονται ξεχωριστή απομνημόνευση.
Από το μηδέν ως το χίλια: αριθμοί, ώρα και τιμές
Μάθε να μετράς, να συνδυάζεις σωστά το 1, το 3 και το 4 με ουσιαστικά και να λες ώρες και τιμές.
Δεν θέλω. Πού μένεις; Άρνηση και ερωτήσεις
Σχημάτισε αρνητικές προτάσεις με «δεν/μην» και ερωτήσεις με το ελληνικό ερωτηματικό και τις βασικές ερωτηματικές λέξεις.
Θα πάω, να φύγω, ας αρχίσουμε: τα βασικά μόρια
Δες πώς τα «θα, να, ας, μη(ν)» αλλάζουν τη λειτουργία του ρήματος: μέλλον, επιθυμία, προτροπή ή άρνηση.
Ο Νίκος, τον Νίκο, Νίκο! Άρθρα και κύρια ονόματα
Μάθε πότε βάζουμε άρθρο μπροστά από ονόματα ανθρώπων και τόπων και πώς αλλάζει ένα όνομα όταν μιλάμε σε κάποιον.
Στο, στην, από: πού είμαι και πού πηγαίνω
Μάθε να λες πού βρίσκεσαι, πού πηγαίνεις και από πού έρχεσαι: είμαι στο σπίτι, πάω στην τράπεζα, έρχομαι από τη Γενεύη.
Το σπίτι μου, η φίλη σου: οι σύντομοι κτητικοί τύποι
Μάθε τους άτονους τύπους «μου, σου, του, της, μας, σας, τους» και τη σωστή θέση τους μέσα στην ονοματική φράση.
Καλός φίλος, καλή φίλη, καλό παιδί: τα βασικά επίθετα
Μάθε πώς συμφωνεί το επίθετο με το ουσιαστικό σε γένος και αριθμό και πότε το θηλυκό τελειώνει σε -η ή -α.
Τη Δευτέρα το πρωί: ημέρες και χρονικές εκφράσεις
Μάθε τις ημέρες της εβδομάδας και πώς απαντάμε στο «πότε;»: τη Δευτέρα, το πρωί, κάθε Παρασκευή.
Καλά ή πιο καλά; Επιρρήματα και απλή σύγκριση
Μάθε βασικά επιρρήματα τόπου, χρόνου, τρόπου και ποσότητας, καθώς και το σχήμα «πιο… από» για απλές συγκρίσεις.
Αυτό το βιβλίο ή εκείνο; Οι δεικτικές αντωνυμίες
Μάθε να δείχνεις κάτι κοντινό ή μακρινό και να σχηματίζεις σωστά φράσεις όπως «αυτό το βιβλίο» και «εκείνη η μέρα».
Με βλέπεις, μου μιλάς: οι σύντομοι τύποι των αντωνυμιών
Μάθε πότε λέμε «με/σε/τον», πότε «μου/σου/του» και πότε χρησιμοποιούμε τους δυνατούς τύπους «εμένα/εσένα».
Πόσος, πόση, πόσο — πολύς, πολλή, πολύ
Μάθε να ρωτάς για ποσότητα και να επιλέγεις σωστά ανάμεσα στα πολύς, πολλή, πολύ και λίγο.
Ποιανού είναι; — Δικό μου!
Ρώτησε σε ποιον ανήκει κάτι και απάντησε με γενική ή με τον εμφατικό τύπο «δικός μου»: Ποιανού είναι; — Δικό μου!
Πήγα ή θα πάω; Μιλάω για χθες και αύριο
Μια πρώτη γνωριμία με τον αόριστο και τον συνοπτικό μέλλοντα μέσα από οκτώ πολύ συχνά ρήματα: πήγα, είδα, έφαγα — θα πάω, θα δω, θα φάω.
Λέει ότι…, ρωτάει αν…: μεταφέρω λόγια και ερωτήσεις
Χρησιμοποίησε «ότι», «αν» και τις ερωτηματικές λέξεις για να πεις τι είπε, σκέφτηκε ή ρώτησε κάποιος.
Ο αόριστος: έγραψα, πήγα, είδα
Πώς μιλάμε για ένα γεγονός του παρελθόντος ως σύνολο: Χθες έγραψα ένα γράμμα.
Η προστακτική: γράφε / γράψε — μην γράφεις
Εντολές, οδηγίες και συμβουλές: εξακολουθητική και συνοπτική προστακτική, ευγένεια και άρνηση με μην.
Συμφωνία επιθέτων: καλός, καλή, καλό
Πώς το επίθετο συμφωνεί με το ουσιαστικό σε γένος, αριθμό και πτώση, με πρότυπο το καλός — καλή — καλό.
Επιρρήματα: καλά, γρήγορα, συχνά
Πώς τα επιρρήματα περιγράφουν τον τρόπο, τον τόπο και τον χρόνο — και πώς ξεχωρίζουν από τα επίθετα.
Β΄ συζυγία: μιλάω, μπορώ
Οι δύο βασικές ομάδες της β΄ συζυγίας στον ενεστώτα: μιλάω — μιλάς και μπορώ — μπορείς.
Ο παρατατικός: έγραφα, πήγαινα, έβλεπα
Πώς μιλάμε για συνήθειες, πράξεις σε εξέλιξη και το σκηνικό μιας αφήγησης στο παρελθόν.
Κτητικές αντωνυμίες: μου, σου, του — δικός μου
Πότε λέμε το βιβλίο μου και πότε το δικό μου βιβλίο — θέση, συμφωνία και δεύτερος τόνος.
Η γενική: του φίλου, της πόλης, του παιδιού
Οι βασικοί τύποι της γενικής ενικού και οι συχνότερες χρήσεις της: κτήση, σχέση και έμμεσο αντικείμενο.
Βασικές προθέσεις: σε, με, από, για, μέχρι, χωρίς
Οι συχνότερες σημασίες και συνδυασμοί των προθέσεων που συντάσσονται με αιτιατική.
Σύγκριση επιθέτων: πιο ψηλός, ο πιο ψηλός
Συγκριτικός, σχετικός και απόλυτος υπερθετικός, με απλά παραδείγματα και τους βασικούς ανώμαλους τύπους.
Σύνδεσμοι: και, αλλά, ή, γιατί
Πώς συνδέουμε λέξεις και προτάσεις για να εκφράσουμε προσθήκη, αντίθεση, επιλογή, αιτία, χρόνο και όρο.
Η υποτακτική με «να»
Επιθυμία, σκοπός ή υποχρέωση με να + ρήμα· θέλω να, πρέπει να, μπορώ να.
Οι πτώσεις των ονομάτων
Οι λειτουργίες των τεσσάρων πτώσεων και πλήρη παραδείγματα κλίσης σε ενικό και πληθυντικό.
Οι τρεις μέλλοντες: θα γράφω, θα γράψω, θα έχω γράψει
Ο μέλλοντας με το «θα»: εξακολουθητικός (θα γράφω) και συνοπτικός (θα γράψω), και οι ανώμαλοι τύποι θα πάω, θα δω, θα πω.
Οι προσωπικές αντωνυμίες
Πότε επιλέγουμε εμένα, με ή μου και πού τοποθετούμε έναν ή δύο αδύνατους τύπους μέσα στην πρόταση.
Ενεργητική και παθητική φωνή
Τι δηλώνουν οι ενεργητικοί και παθητικοί τύποι, πώς κλίνονται και γιατί ένας παθητικός τύπος δεν έχει πάντοτε παθητική σημασία.
Παρακείμενος και υπερσυντέλικος
Σχηματισμός και χρήση των έχω γράψει και είχα γράψει, με σαφή διάκριση από τον αόριστο.
Αναφορικές λέξεις: που, ο οποίος, ό,τι, όποιος
Πώς συνδέουμε μια πληροφορία με ένα πρόσωπο, πράγμα ή τόπο και πώς ξεχωρίζουμε το που, το πού, το ότι και το ό,τι.
Αόριστες λέξεις: κάποιος, κάτι, κανείς, τίποτα
Πώς επιλέγουμε θετικούς και αρνητικούς τύπους για άγνωστα ή αόριστα πρόσωπα, πράγματα, τόπους και ποσότητες.
Πραγματικές και πιθανές υποθέσεις με αν
Πώς συνδέουμε έναν πραγματικό ή πιθανό όρο με το αποτέλεσμά του στο παρόν, στο μέλλον ή γενικά.
Ποιόν ενέργειας: θα γράφω ή θα γράψω;
Η βασική αντίθεση ανάμεσα στο εξακολουθητικό και το συνοπτικό θέμα σε μέλλοντα, υποτακτική και προστακτική.
Η στίξη
Το ερωτηματικό που γράφεται «;» και η άνω τελεία «·»: η ελληνική στίξη έχει τους δικούς της κανόνες.
Έκθλιψη και αποκοπή: σ’ αγαπώ, θα ’ρθω
Πώς λειτουργούν η έκθλιψη, η αφαίρεση και η αποκοπή στη γραφή — και πώς τα γειτονικά σύμφωνα επηρεάζονται στην προφορά.
Αριθμητικά ΙΙ: ημερομηνίες, κλάσματα, πολλαπλάσια
Ημερομηνίες, έτη, κλάσματα, ποσοστά και ποσότητες για καθημερινές και σχολικές περιστάσεις.
Ισοσύλλαβα και ανισοσύλλαβα: ο παππούς, οι παππούδες
Πώς αναγνωρίζουμε τα ουσιαστικά που αποκτούν μία επιπλέον συλλαβή κατά την κλίση τους.
Επίθετα: τεμπέλης, γκρινιάρης, καφετί
Δύο ιδιαίτερα μοτίβα επιθέτων της καθημερινής γλώσσας: χαρακτηρισμοί σε -ης/-α/-ικο και χρώματα σε -ής/-ιά/-ί.
Χρόνος, αιτία, σκοπός, αποτέλεσμα και εναντίωση
Οι βασικοί σύνδεσμοι που οργανώνουν τις επιρρηματικές προτάσεις και δείχνουν τη λογική σχέση με την κύρια πρόταση.
Σειρά λέξεων και έμφαση: ο Νίκος ήρθε / ήρθε ο Νίκος
Η βασική σειρά είναι Υποκείμενο–Ρήμα–Αντικείμενο, αλλά η σειρά αλλάζει για θέμα, έμφαση και πληροφοριακή δομή. Οι σύντομες αντωνυμίες έχουν πιο σταθερή θέση.
Συχνοί ανώμαλοι αόριστοι: βλέπω — είδα, λέω — είπα, πηγαίνω — πήγα
Συχνοί ανώμαλοι αόριστοι: βλέπω — είδα, λέω — είπα, πηγαίνω — πήγα
Πρέπει, μπορεί, ίσως, θα: υποχρέωση και πιθανότητα
Πώς εκφράζουμε υποχρέωση, ικανότητα, πιθανότητα και συμπέρασμα: πρέπει να φύγει, μπορεί να βρέξει, θα έφυγε.
Ο εαυτός μου, ο ίδιος, μόνος μου
Τρεις διαφορετικοί τρόποι να εκφράσουμε αυτοπάθεια, ταυτότητα ή έμφαση και ενέργεια χωρίς βοήθεια.
Άκλιτα και διπλόκλιτα ουσιαστικά
Πώς κλίνονται ορισμένα άκλιτα δάνεια και πώς ορισμένα αρσενικά ουσιαστικά έχουν δύο πληθυντικούς με διαφορετική σημασία.
Πώς προσδιορίζουμε ένα ουσιαστικό: Νίκος, του σπιτιού, ο ψηλός άντρας
Παράθεση, γενική και επιθετικός προσδιορισμός: τρόποι να κάνουμε ένα ουσιαστικό πιο συγκεκριμένο.
Υποθετικοί λόγοι: αν είχα, θα έκανα
Πώς μιλάμε για υποθετικές καταστάσεις, ανεκπλήρωτες δυνατότητες, ευχές και μεταμέλεια.
Χρόνοι στον πλάγιο λόγο: είπε ότι θα έρθει
Πώς κρατάμε ή προσαρμόζουμε τους χρόνους και τις εγκλίσεις στον πλάγιο λόγο.
Επιτονισμός και έμφαση: πώς αλλάζει το νόημα
Η μελωδία, ο ρυθμός και η έμφαση που δείχνουν αν μια φράση είναι δήλωση, ερώτηση, έκπληξη ή αμφιβολία.
Ευγένεια και προσφώνηση: εσύ, εσείς, θα ήθελα
Πώς επιλέγουμε εσύ ή εσείς και πώς κάνουμε ένα αίτημα πιο ευγενικό με θα ήθελα, θα μπορούσατε και παρακαλώ.
Ρήματα με δύο αντικείμενα: μου δίνεις το βιβλίο;
Πώς δηλώνουμε ποιος παίρνει κάτι και τι παίρνει: μου δίνεις, της λέω, σας στέλνω — και πότε χρησιμοποιούμε δύο αιτιατικές.
Ιδιόμορφα επίθετα: διεθνής, βαθύς, πολύς
Κλίση και συμφωνία σε συχνά επίθετα που δεν ακολουθούν το απλό -ος/-η/-ο: διεθνής, βαθύς και πολύς.
Ενεργητικός και παθητικός αόριστος: έγραψα — γράφτηκα
Πώς σχηματίζονται πολλοί ενεργητικοί αόριστοι σε -σα και πώς διαφέρουν από τους παθητικούς τύπους σε -τηκα/-θηκα.
Παρακείμενος, υπερσυντέλικος και συντελεσμένος μέλλοντας
Έχω γράψει, είχα γράψει, θα έχω γράψει: τρεις χρόνοι που δείχνουν ότι μια πράξη έχει ολοκληρωθεί σε σχέση με το τώρα, το παρελθόν ή το μέλλον.
Παρατατικός ενεργητικής και μεσοπαθητικής φωνής
Ο παρατατικός για συνήθειες και σκηνικό στο παρελθόν, σε ενεργητικούς και μεσοπαθητικούς τύπους.
Υποτακτική: να γράφω, να γράψω, να γραφτώ
Η υποτακτική με «να» συνδυάζει το ποιόν ενέργειας με τη φωνή: να γράφω, να γράψω, να γράφομαι, να γραφτώ.
Προστακτική για μία πράξη: γράψε, ντύσου, σηκωθείτε
Η συνοπτική προστακτική δηλώνει συνήθως μία ολοκληρωμένη πράξη, στην ενεργητική και στη μεσοπαθητική φωνή, με τις σύντομες αντωνυμίες μετά το ρήμα.
Ιδιαίτερες κλίσεις ουσιαστικών: συγγραφέας, κράτος, φως
Μερικές συχνές οικογένειες ουσιαστικών έχουν ιδιαίτερη κλίση: συγγραφέας–συγγραφείς, ηχώ–ηχούς, κράτος–κράτη, φως–φωτός.
Πώς σχηματίζονται νέες λέξεις: προθήματα, σύνθετα και φράσεις
Ξαναγράφω, ανεβοκατεβαίνω, ασπρόμαυρος: τρεις τρόποι να δημιουργούμε νέες λέξεις ή σταθερές εκφράσεις.
Μετοχές σε -οντας και -μένος: πράξη ή κατάσταση
Η άκλιτη μετοχή σε -οντας δηλώνει συνήθως μια ταυτόχρονη ενέργεια, ενώ η μετοχή σε -μένος κλίνεται και συχνά περιγράφει αποτέλεσμα ή κατάσταση.
Σύγκριση και υπερθετικός: πιο ωραίος, ωραιότερος, ο καλύτερος
Πώς σχηματίζουμε συγκριτικό και υπερθετικό σε επίθετα και επιρρήματα, με περιφραστικούς και μονολεκτικούς τύπους.
Διπλός ή διπλάσιος; μονός, τριπλός, πολλαπλάσιος
Η διάκριση ανάμεσα σε διπλό και διπλάσιο, με παραδείγματα από εισιτήρια, δωμάτια και καθημερινές συγκρίσεις.
Μετοχές σε -οντας, -μένος και λόγιοι τύποι
Τρεις χρήσιμες ομάδες: η άκλιτη μετοχή σε -οντας, η κλιτή μετοχή σε -μένος και οι λόγιοι τύποι που συναντάμε κυρίως σε επίσημα κείμενα.
Λόγιοι τύποι και καθαρευουσιάνικες εκφράσεις
Πώς επιβιώνουν λόγιοι και παγιωμένοι τύποι σε ειδήσεις, νομικά κείμενα και επίσημες εκφράσεις, και πώς τους ξεχωρίζουμε από την καθημερινή γλώσσα.
Απρόσωπες εκφράσεις και ρήματα: πρέπει να, μου αρέσει
Πώς λειτουργούν οι απρόσωπες εκφράσεις και τα ρήματα όπου το υποκείμενο εμφανίζεται μετά ή εννοείται.
Λόγιες προθετικές εκφράσεις: λόγω, μέσω, βάσει, κατόπιν
Εκφράσεις που συντάσσονται συχνά με γενική και εμφανίζονται σε επίσημο, δημοσιογραφικό και διοικητικό λόγο.
Κληρονομημένες λέξεις, δάνεια και αντιδάνεια
Πώς η ιστορία και η επαφή με άλλες γλώσσες διαμόρφωσαν το νεοελληνικό λεξιλόγιο.
Παραγωγή λέξεων: επιθήματα, προθήματα και νέες σημασίες
Πώς επιθήματα και προθήματα σχηματίζουν συγγενικές λέξεις — χωρίς να λειτουργούν πάντα με μηχανικό κανόνα.
Μία λέξη, πολλές σημασίες: συμφραζόμενα και συνάψεις
Η ίδια λέξη μπορεί να αλλάζει σημασία, ενώ οι φυσικοί συνδυασμοί λέξεων δεν μεταφράζονται πάντα κατά λέξη. Τα συμφραζόμενα και η σύναψη οδηγούν στη σωστή επιλογή.
Επίσημο, φιλικό και ακαδημαϊκό κείμενο: email, επιστολή, έκθεση
Πώς προσαρμόζουμε προσφώνηση, αποφώνηση, δομή και λεξιλόγιο στο είδος και στον αποδέκτη του κειμένου.
Ύφος και περίσταση: οικείο, ουδέτερο και επίσημο
Το ίδιο νόημα μπορεί να αποδοθεί με οικείο, ουδέτερο ή επίσημο ύφος. Στο Γ1 μαθαίνουμε να προσαρμόζουμε λεξιλόγιο, προσφώνηση και σύνταξη στον αποδέκτη και στην περίσταση.
Συνδετικές λέξεις: λογικές σχέσεις και συνοχή
Ωστόσο, επομένως, εξάλλου, αφενός… αφετέρου: λέξεις που δείχνουν αντίθεση, συμπέρασμα, προσθήκη και διάκριση.
Το άρθρο σε γενικές έννοιες, ονόματα και ονοματοποιημένες φράσεις
Πότε χρησιμοποιούμε ή παραλείπουμε το άρθρο σε γενικές κατηγορίες, αφηρημένες έννοιες, κύρια ονόματα και φράσεις με «το να/το ότι».
Λόγιες γενικές: της πόλης/της πόλεως, του καθεστώτος
Πώς διαβάζουμε λόγιες γενικές όπως «της πόλεως» και «της κυβερνήσεως» και πώς τις επιλέγουμε σε διαφορετικά ύφη.
Λόγια επίθετα σε -ων/-ουσα/-ον: ενδιαφέρων, επείγων
Η κλίση και η χρήση λόγιων επιθέτων όπως «ενδιαφέρων», «επείγων», «παρών» και «υπάρχων».
«Που» ή «ο οποίος»; σαφείς αναφορικές προτάσεις
Το «που» είναι φυσικό και άκλιτο στην καθημερινή γλώσσα· το «ο οποίος» βοηθά όταν χρειάζεται πτώση, πρόθεση ή μεγαλύτερη σαφήνεια.
Απλά/απλώς, άμεσα/αμέσως: επιρρήματα με διαφορετική σημασία
Μερικά ζεύγη σε -α και -ως έχουν διαφορετική σημασία· η κατάληξη βοηθά, αλλά δεν αρκεί πάντα για να προβλέψουμε το νόημα.
Αφήγηση και χρόνοι: ιστορικός ενεστώτας, παρατατικός, αόριστος
Στην αφήγηση επιλέγουμε τον χρόνο ανάλογα με την οπτική: ο ιστορικός ενεστώτας ζωντανεύει το παρελθόν, ο παρατατικός παρουσιάζει διάρκεια ή φόντο και ο αόριστος συχνά παρουσιάζει ολοκληρωμένα γεγονότα.
Αιτιατική ή γενική; Επιλέγουμε την κατάλληλη πτώση
Στο Γ1 δεν αρκεί να σχηματίζετε σωστά τις πτώσεις· χρειάζεται να επιλέγετε εκείνη που ταιριάζει στη σημασία και στο ύφος.
Προθέσεις και πτώσεις: κατά, μετά, παρά, λόγω
Πολλές συνηθισμένες προθέσεις συντάσσονται με αιτιατική, ενώ άλλες παίρνουν γενική ή έχουν διαφορετική σημασία ανάλογα με την πτώση. Το «κατά» και το «μετά» δείχνουν καθαρά τη διαφορά.
Ποια αντωνυμία επιλέγω; αυτός, κάποιος, ο εαυτός μου, που
Σύγκρινε τέσσερις βασικές ομάδες αντωνυμιών και μάθε ποια ταιριάζει σε κάθε νόημα: αναφορά, αόριστη ταυτότητα, αυτοπάθεια ή αναφορική σύνδεση.
Αναφορικές προτάσεις: χωρίς ή με κόμμα
Προσδιοριστική ή παραθετική αναφορική: πώς το κόμμα, το πλαίσιο και ο επιτονισμός επηρεάζουν την ερμηνεία.
Αιτία, αποτέλεσμα, σκοπός, υπόθεση, χρόνος και εναντίωση
Οι βασικές επιρρηματικές σχέσεις και οι συνηθισμένοι σύνδεσμοι και χρόνοι που τις εκφράζουν σε προφορικό και γραπτό λόγο.
«Θα πρέπει» και «μπορεί»: υποχρέωση, άδεια ή πιθανότητα
Οι ίδιες λέξεις μπορούν να δηλώσουν υποχρέωση, άδεια, ικανότητα ή πιθανότητα. Η σημασία εξαρτάται από τα συμφραζόμενα και από τον χρόνο ή την έγκλιση του ρήματος που ακολουθεί.
Ονοματικές προτάσεις: ότι, να, μήπως και πλάγιες ερωτήσεις
Ειδικές, βουλητικές, ενδοιαστικές και πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις: τέσσερις χρήσεις που εξαρτώνται από το ρήμα, τη σημασία και το πλαίσιο.
Ο πλάγιος λόγος
Μεταφορά δηλώσεων, ερωτήσεων και προσταγών με ότι / πως / αν / να — και γιατί τα ελληνικά κρατούν τον αρχικό χρόνο, χωρίς μετατόπιση.
Σύνθετες λέξεις
γλυκόξινος, καρδιοχτύπι, χασομέρης: πώς δύο λέξεις κάνουν μια τρίτη — και το συνδετικό -ο- που τις κολλά.
Σχήματα λόγου
Μεταφορά, μετωνυμία, υπερβολή, λιτότητα: οι μηχανισμοί που κάνουν τις λέξεις να λένε περισσότερα — απαραίτητοι για Τύπο και λογοτεχνία.
Ιδιωματικές δομές
Το μυστηριώδες τα που δεν αναφέρεται πουθενά: τα κατάφερα, τα πάμε καλά, την πάτησα — οι παγιωμένες αντωνυμίες του προφορικού λόγου.
Αρχαιοπρεπείς εκφράσεις
εν ριπή οφθαλμού, άρον άρον, το μη χείρον βέλτιστον: τα αρχαία ζωντανά μέσα στα νέα — πρώτα τα αναγνωρίζεις, μετά τα τολμάς.
Έμφαση και εστίαση
Εγώ ήμουν που τηλεφώνησα · Τον Νίκο τον είδα χθες: δομές που δίνουν έμφαση σε ένα συγκεκριμένο στοιχείο.
Ονοματικοποίηση: το ότι, το να
Μια ολόκληρη πρόταση γίνεται υποκείμενο ή αντικείμενο: Το ότι ήρθες σημαίνει πολλά.
Υποκοριστικά και μεγεθυντικά
καφεδάκι, σπιτάκι, καφεδάρα: τρυφερότητα, ειρωνεία και θαυμασμός κρυμμένα σε ένα επίθημα.
Παροιμίες και εκφράσεις
Όποιος βιάζεται σκοντάφτει: η σοφία σε μία φράση, και οι έτοιμες εικόνες που κάνουν τον λόγο να ηχεί ελληνικά.
Ορθογραφικά διλήμματα
λίπη ή λύπη; κτίριο ή κτήριο; Τα ομόηχα του γιώτα και οι λέξεις με διπλή επίσημη ορθογραφία.
Το άρθρο σε παγιωμένες λόγιες δομές
Εν τω μεταξύ, εν λόγω, τοις εκατό: παγωμένες αρχαίες δοτικές, μαζί με το άρθρο τους, καθημερινές στη νομική και δημοσιογραφική γλώσσα.
Αρχαιόκλιτα ουσιαστικά
Το ύδωρ, το γάλα, το τέρας: ουσιαστικά που αλλάζουν θέμα στη γενική και επιβιώνουν κυρίως σε σύνθετα και εκφράσεις.
Λόγια παραθετικά
Βέλτιστος, χείριστος, ελάχιστος: κληρονομημένοι αναπληρωματικοί τύποι, ζωντανοί ακόμη στην τεχνική και διοικητική γλώσσα.
Λόγιες αντωνυμίες: εαυτού, αλλήλων, ουδείς
Η παγιωμένη αυτοπαθής, η αλληλοπαθής που δεν έχει ονομαστική, και η απόλυτη άρνηση του επίσημου λόγου.
Λόγια επιρρήματα και επιρρηματικές φράσεις
Ούτως, εντούτοις, άλλωστε, ενίοτε: λέξεις που χαρακτηρίζουν κυρίως τον επίσημο και τον επιχειρηματολογικό λόγο.
Λόγιοι ρηματικοί τύποι: -θείς, -όμενος, το ζην
Η γλώσσα των δικαστηρίων και των εφημερίδων χρησιμοποιεί μετοχές που ο προφορικός λόγος έχει χάσει. Το να τις διαβάζετε είναι απαραίτητο· το να τις γράφετε, σπάνια.