Alfabet grecki
24 greckie litery, ich nazwy i wymowa oraz najczęstsze dwuznaki.
24 litery
Alfabet grecki ma 24 litery, każdą w postaci wielkiej i małej. Siedem to samogłoski (α, ε, η, ι, ο, υ, ω), a siedemnaście to spółgłoski. Kolumna IPA podaje dokładny dźwięk w międzynarodowym alfabecie fonetycznym. Jest on niezależny od języka, w przeciwieństwie do przybliżeń typu „brzmi jak”, które w każdym języku znaczą coś innego.
Which group can spell the sound [i]?
24 litery
Alfabet grecki ma 24 litery, każdą w postaci wielkiej i małej. Siedem to samogłoski (α, ε, η, ι, ο, υ, ω), a siedemnaście to spółgłoski. Kolumna IPA podaje dokładny dźwięk w międzynarodowym alfabecie fonetycznym. Jest on niezależny od języka, w przeciwieństwie do przybliżeń typu „brzmi jak”, które w każdym języku znaczą coś innego.
- Α α — ΑθήναAlfa — Ateny
- Δ δ — δάσκαλοςDelta — nauczyciel
- Ω ω — ώραOmega — godzina
| Κεφ. | πεζό | όνομα | IPA |
|---|---|---|---|
| Α | α | άλφα | [a] |
| Β | β | βήτα | [v] |
| Γ | γ | γάμα | [ɣ] / [ʝ] |
| Δ | δ | δέλτα | [ð] |
| Ε | ε | έψιλον | [e] |
| Ζ | ζ | ζήτα | [z] |
| Η | η | ήτα | [i] |
| Θ | θ | θήτα | [θ] |
| Ι | ι | γιώτα | [i] |
| Κ | κ | κάπα | [k] / [c] |
| Λ | λ | λάμδα | [l] |
| Μ | μ | μι | [m] |
| Ν | ν | νι | [n] |
| Ξ | ξ | ξι | [ks] |
| Ο | ο | όμικρον | [o] |
| Π | π | πι | [p] |
| Ρ | ρ | ρο | [r] |
| Σ | σ / ς | σίγμα | [s] |
| Τ | τ | ταυ | [t] |
| Υ | υ | ύψιλον | [i] |
| Φ | φ | φι | [f] |
| Χ | χ | χι | [x] / [ç] |
| Ψ | ψ | ψι | [ps] |
| Ω | ω | ωμέγα | [o] |
Sześć sposobów zapisu głoski [i]
We współczesnej grece dźwięk [i] zapisuje się na sześć sposobów: η, ι, υ, ει, οι, υι. Podobnie «ο» i «ω» wymawia się jako [o]. Ułatwia to czytanie, bo wymowa jest przewidywalna. Pisownię trzeba jednak zapamiętać: odzwierciedla ona historię wyrazu.
- η μητέραmatka — η i ι brzmią tak samo
- το παιδίdziecko — αι czyta się jako [e]
Dwuznaki samogłoskowe
Niektóre pary liter samogłoskowych tworzą jeden dźwięk. Wymowa «αυ» i «ευ» zależy od następnej spółgłoski: [af]/[ef] przed spółgłoską bezdźwięczną (θ, κ, ξ, π, σ, τ, φ, χ, ψ), a [av]/[ev] w pozostałych przypadkach.
- αυτός [aftós]on — αυ brzmi [af] przed τ
- αύριο [ávrio]jutro — αυ brzmi [av] przed ρ
- ευχαριστώ [efharistó]dziękuję — ευ brzmi [ef] przed χ
- Ευρώπη [Evrópi]Europa — ευ brzmi [ev] przed ρ
| δίψηφο | IPA | παράδειγμα |
|---|---|---|
| αι | [e] | και, παιδί |
| ει | [i] | είναι, εκεί |
| οι | [i] | οικογένεια |
| υι | [i] | υιοθεσία |
| ου | [u] | ούζο, μουσική |
| αυ | [af] / [av] | αυτός / αύριο |
| ευ | [ef] / [ev] | ευχαριστώ / Ευρώπη |
Dwuznaki spółgłoskowe
Grecki nie ma pojedynczych liter dla [b], [d] i [g]: zapisuje te dźwięki dwiema literami. Na początku wyrazu brzmią [b], [d] i [g], a wewnątrz często poprzedza je słaby dźwięk nosowy ([mb], [nd], [ŋg]).
- μπαμπάς [babás]tata — μπ brzmi [b]
- ντομάτα [domáta]pomidor — ντ brzmi [d]
- γκαρσόνι [garsóni]kelner — γκ brzmi [g]
| δίψηφο | IPA | παράδειγμα |
|---|---|---|
| μπ | [b] / [mb] | μπύρα, λάμπα |
| ντ | [d] / [nd] | ντομάτα, πάντα |
| γκ / γγ | [g] / [ŋg] | γκολ, αγγλικά |
| τσ | [ts] | τσάι, κορίτσι |
| τζ | [dz] | τζατζίκι |
Cztery trudne głoski: γ, δ, θ, χ
Te cztery litery sprawiają początkującym wiele trudności, ponieważ ich dźwięki nie występują w niektórych językach albo zapisuje się je inaczej. Pamiętaj też: β nigdy nie brzmi jak [b], a δ jak [d]. To spółgłoski szczelinowe, nie zwarte.
- γάλα [ˈɣala]mleko — γ: miękka głoska wytwarzana z tyłu gardła
- δέκα [ˈðeka]dziesięć — δ: jak angielskie „th” w this
- θέατρο [ˈθeatro]teatr — θ: jak angielskie „th” w think
- χέρι [ˈçeri]ręka — χ: jak niemieckie „ch” w ich
Sigma na końcu wyrazu (ς)
Tylko jedna grecka litera zmienia kształt zależnie od położenia: sigma ma postać σ, ale na końcu wyrazu zapisuje się ją jako ς. Wymowa się nie zmienia — to wyłącznie różnica graficzna. Użycie niewłaściwej formy łatwo jednak zauważyć.
- ο κόσμοςświat — σ w środku, ς na końcu
- ΣωκράτηςSokrates — wielka litera Σ, końcowa ς
Akcent i diereza
Greckie słowa mające co najmniej dwie sylaby otrzymują znak akcentu (τόνος) nad samogłoską akcentowaną. Wskazuje on miejsce akcentu i jest obowiązkowy. Diereza (διαλυτικά) rozdziela dwie samogłoski, które bez niej można by odczytać razem jako jeden dźwięk.
- πότε / ποτέkiedy? / nigdy — różni je tylko akcent
- παϊδάκιαkotleciki jagnięce — diereza rozdziela α i ι
Grecka interpunkcja
Dwa znaki łatwo zmylić. Średnik „;” jest po grecku znakiem zapytania: zdanie zakończone ; to pytanie. Podniesiona kropka „·” (άνω τελεία) pełni funkcję naszego średnika.
- Τι κάνεις;Jak się masz? — znak ; jest znakiem zapytania
- Ήρθε ο Νίκος· η Μαρία έμεινε σπίτι.Nikos przyszedł; Maria została w domu. — znak · pełni funkcję średnika
- Έφυγε ο Νίκος; Ναι, έφυγε.Czy Nikos wyszedł? Tak. — tylko znak ; wskazuje pytanie
Twoje pierwsze słowa
Gdy opanujesz tabelę, potrafisz już odczytać setki słów: wiele międzynarodowych terminów naukowych i technicznych pochodzi z greki i brzmi podobnie w różnych językach. Spróbuj przeczytać poniższe słowa na głos.
- μουσικήmuzyka
- θέατροteatr
- ταξίtaksówka
- φωτογραφίαfotografia
- πρόβλημαproblem
Najczęstsze pytania
Ile liter ma alfabet grecki?
Dwadzieścia cztery, każda z wielką i małą literą: siedem samogłosek («α, ε, η, ι, ο, υ, ω») i siedemnaście spółgłosek. Tylko jedna litera zmienia kształt zależnie od miejsca: sigma ma zwykle postać «σ», ale na końcu wyrazu «ς», jak w «ο κόσμος».
Dlaczego dźwięk [i] można zapisać po grecku na sześć sposobów?
Ponieważ pisownia zachowuje historię wyrazu, a nie tylko dzisiejszą wymowę: «η, ι, υ, ει, οι, υι» wymawia się jako [i], a zarówno «ο», jak i «ω» jako [o]. Ułatwia to czytanie — wymowa jest przewidywalna — ale poprawnej pisowni trzeba się nauczyć.
Jak zapisuje się w grece głoski [b], [d] i [g]?
Każdą z nich dwiema literami, bo grecki nie ma dla nich pojedynczych znaków: «μπ» to [b], «ντ» to [d], «γκ» to [g] — «μπαμπάς» [babás], «ντομάτα» [domáta], «γκαρσόνι» [garsóni]. Na początku wyrazu dźwięk jest wyraźny; wewnątrz często towarzyszy mu lekka nosowość.