Czasowniki nieregularne
Czasowniki, których aorystu nie da się przewidzieć na podstawie czasu teraźniejszego — nieliczne, ale bardzo częste.
Podstawowa zasada
W czasownikach nieregularnych aoryst nie powstaje w zwykły sposób od czasu teraźniejszego: «βλέπω — είδα», «λέω — είπα», «πηγαίνω — πήγα». Istnieją jednak mniejsze grupy o wspólnych wzorach, np. czasowniki na -αίνω. Dlatego ucz się najważniejszych form parami lub trójkami i nie zakładaj, że jedna forma pozwoli przewidzieć wszystkie pozostałe.
- Πέρσι πήγα στην Κρήτη.W zeszłym roku pojechałem na Kretę.
- Ήπια τον καφέ μου πολύ γρήγορα.Bardzo szybko wypiłem kawę.
- Έφαγα ήδη· δεν πεινάω.Już zjadłem, nie jestem głodny.
| ενεστώτας | αόριστος | — |
|---|---|---|
| βλέπω | είδα | — |
| λέω | είπα | — |
| τρώω | έφαγα | — |
| πίνω | ήπια | — |
| πηγαίνω | πήγα | — |
| έρχομαι | ήρθα | — |
Cztery formy warte zapamiętania
Przy częstych czasownikach warto zapisać czas teraźniejszy i aoryst czynny, a gdy są potrzebne także aoryst bierny i imiesłów bierny: «δίνω — έδωσα — δόθηκα — δοσμένος». Ta czwórka to pomoc w nauce, nie sztywna reguła: niektóre czasowniki nie mają częstej formy biernej albo zmieniają w niej znaczenie.
- Έδωσα την απάντηση αμέσως.Od razu udzieliłem odpowiedzi.
- Το γράμμα στάλθηκε χθες.List został wysłany wczoraj.
- Το δωμάτιο είναι ήδη παρμένο.Pokój jest już zajęty.
| ενεστώτας | αόρ. ενεργ. | αόρ. παθ. | μετοχή παθ. |
|---|---|---|---|
| βλέπω | είδα | ειδώθηκα | ιδωμένος |
| λέω | είπα | ειπώθηκα | ειπωμένος |
| τρώω | έφαγα | φαγώθηκα | φαγωμένος |
| δίνω | έδωσα | δόθηκα | δοσμένος |
| παίρνω | πήρα | πάρθηκα | παρμένος |
| στέλνω | έστειλα | στάλθηκα | σταλμένος |
| βάζω | έβαλα | βάλθηκα | βαλμένος |
| μαθαίνω | έμαθα | μαθεύτηκα | μαθημένος |
Grupa 1: formy nieprzewidywalne
W tej grupie tematy czasu teraźniejszego i aorystu znacznie się różnią: «βλέπω — είδα» (widzieć), «λέω — είπα» (mówić), «τρώω — έφαγα» (jeść), «πίνω — ήπια» (pić). Te częste formy najlepiej poznawać w krótkich zdaniach.
- Δεν είπα τίποτα σε κανέναν.Nikomu nic nie powiedziałem.
- Βρήκα τα κλειδιά κάτω από το τραπέζι.Znalazłem klucze pod stołem.
- Έβγαλα τα παπούτσια μου στην πόρτα.Zdjąłem buty przy drzwiach.
- Έβαλα το φαγητό στο ψυγείο.Włożyłem jedzenie do lodówki.
| ενεστώτας | αόριστος | μετοχή παθ. |
|---|---|---|
| βλέπω | είδα | ιδωμένος |
| λέω | είπα | ειπωμένος |
| τρώω | έφαγα | φαγωμένος |
| πίνω | ήπια | πιωμένος |
| δίνω | έδωσα | δοσμένος |
| παίρνω | πήρα | παρμένος |
| βρίσκω | βρήκα | — |
| βάζω | έβαλα | βαλμένος |
| βγάζω | έβγαλα | βγαλμένος |
Grupa 2: czasowniki na -αίνω
Wiele czasowników na -αίνω ma w aoryście inny temat, często z -ηκ- lub -εβ-/-ηβ-, i traci -αιν-: «μπαίνω — μπήκα», «βγαίνω — βγήκα», «ανεβαίνω — ανέβηκα», «καταλαβαίνω — κατάλαβα». To przydatny wzór, ale nie działa mechanicznie dla każdego czasownika na -αίνω; ucz się aorystu razem z czasownikiem.
- Μπήκα στην τάξη πέντε λεπτά αργά.Wszedłem do klasy pięć minut spóźniony.
- Ανέβηκα με τα πόδια στον τέταρτο όροφο.Wszedłem pieszo na czwarte piętro.
- Δεν κατάλαβα τίποτα από τη διάλεξη.Nic nie zrozumiałem z wykładu.
- Τι έπαθες;Co ci się stało?
| ενεστώτας | αόριστος | — |
|---|---|---|
| μπαίνω | μπήκα | — |
| βγαίνω | βγήκα | — |
| ανεβαίνω | ανέβηκα | — |
| κατεβαίνω | κατέβηκα | — |
| μαθαίνω | έμαθα | μαθημένος |
| καταλαβαίνω | κατάλαβα | — |
| παθαίνω | έπαθα | — |
| τυχαίνω | έτυχα | — |
Grupa 3: ruch i stan
Czasowniki ruchu i stanu często nie mają zwykłego odpowiednika biernego o tym samym podstawowym znaczeniu, np. «πηγαίνω», «έρχομαι», «φεύγω», «μένω», «τρέχω» i «ζω». Nie znaczy to, że każda pokrewna forma jest niemożliwa lub że nie ma imiesłowu: «πέφτω — πεσμένος». Pusta kolumna w tabeli oznacza tylko brak utrwalonej formy biernej o tym samym znaczeniu.
- Έφυγαν νωρίς το πρωί.Wyszli wcześnie rano.
- Έμεινα σπίτι όλο το Σαββατοκύριακο.Cały weekend zostałem w domu.
- Έτρεξα για να προλάβω το λεωφορείο.Biegłem, żeby zdążyć na autobus.
- Τα φύλλα ήταν πεσμένα στον δρόμο.Opadłe liście leżały na ulicy.
| ενεστώτας | αόριστος | — |
|---|---|---|
| πηγαίνω | πήγα | — |
| έρχομαι | ήρθα | — |
| φεύγω | έφυγα | — |
| μένω | έμεινα | — |
| πέφτω | έπεσα | πεσμένος |
| τρέχω | έτρεξα | — |
| ζω | έζησα | — |
Grupa 4: forma bierna, znaczenie czynne
Czasowniki deponentne mają formę medialno-bierną na -ομαι lub -άμαι, ale ich znaczenie podstawowe nie jest bierne: «έρχομαι» (przychodzić), «γίνομαι» (stawać się), «κάθομαι» (siedzieć), «θυμάμαι» (pamiętać), «φοβάμαι» (bać się), «κοιμάμαι» (spać), «χρειάζομαι» (potrzebować), «σκέφτομαι» (myśleć). Ucz się każdego jako osobnego hasła wraz z aorystem; nie zakładaj istnienia formy czynnej na -ω.
- Έγινε γιατρός στα τριάντα του.Został lekarzem w wieku trzydziestu lat.
- Δεν θυμάμαι πού άφησα το τηλέφωνο.Nie pamiętam, gdzie zostawiłem telefon.
- Φοβήθηκα πολύ με τον θόρυβο.Bardzo przestraszył mnie ten hałas.
- Χρειάστηκα δύο ώρες για να το τελειώσω.Potrzebowałem dwóch godzin, żeby to skończyć.
| ενεστώτας | αόριστος | σημασία |
|---|---|---|
| έρχομαι | ήρθα | κίνηση |
| γίνομαι | έγινα | μεταβολή |
| κάθομαι | κάθισα | στάση |
| θυμάμαι | θυμήθηκα | μνήμη |
| φοβάμαι | φοβήθηκα | φόβος |
| κοιμάμαι | κοιμήθηκα | ύπνος |
| χρειάζομαι | χρειάστηκα | ανάγκη |
| σκέφτομαι | σκέφτηκα | σκέψη |
Jak się ich uczyć?
Nie próbuj zapamiętać wszystkiego naraz. Zacznij od najczęstszych par i powtarzaj je w całych zdaniach: «Χθες είδα μια ταινία» (wczoraj obejrzałem film); «Αύριο θα δω άλλη» (jutro obejrzę inny). Zapisuj aoryst razem z formą przyszłą aspektu dokonanego, bo korzystają z tego samego tematu.
- Χθες είδα μια ταινία.Wczoraj obejrzałem film.
- Αύριο θα δω άλλη.Jutro obejrzę inny.
- Ήρθε χθες και θα έρθει πάλι την Παρασκευή.Przyszedł wczoraj i przyjdzie ponownie w piątek.
Najczęstsze pytania
Które czasowniki są nieregularne we współczesnej grece?
W tych czasownikach aorystu nie da się łatwo wyprowadzić z czasu teraźniejszego: «πηγαίνω → πήγα» (iść), «πίνω → ήπια» (pić), «τρώω → έφαγα» (jeść), «λέω → είπα» (mówić), «βρίσκω → βρήκα» (znajdować). To często używane czasowniki; ucz się ich form w zdaniach, np. «Πέρσι πήγα στην Κρήτη» (w zeszłym roku pojechałem na Kretę).
Jak najskuteczniej uczyć się greckich czasowników nieregularnych?
Najpierw ucz się najczęstszych form w całych zdaniach. Zapisuj czas teraźniejszy i aoryst czynny, a tam, gdzie to potrzebne, także aoryst bierny i imiesłów bierny. Nie każdy czasownik ma często używaną formę bierną o tym samym znaczeniu. Porównaj «Χθες είδα μια ταινία» (wczoraj obejrzałem film) z «Αύριο θα δω άλλη» (jutro obejrzę inny).
Czym są czasowniki deponentne w języku greckim?
To czasowniki o formie medialno-biernej, ale bez biernego znaczenia podstawowego, np. «γίνομαι» (stawać się), «θυμάμαι» (pamiętać) i «φοβάμαι» (bać się). «Δεν θυμάμαι πού άφησα το τηλέφωνο» znaczy: nie pamiętam, gdzie zostawiłem telefon. Ucz się każdego czasownika osobno; nie zakładaj, że ma odpowiednią formę czynną na -ω.