σ’ αγαπώ: zanikające głoski
Dlaczego w piosenkach słyszysz σ’ αγαπώ i θα ’ρθω — i dlaczego «τον πατέρα» brzmi jak [tombatéra]: elizje i łączenie dźwięków w mówionej grece.
Elizja: σε + αγαπώ → σ’ αγαπώ
Elizja polega na opuszczeniu końcowej samogłoski wyrazu przed początkową samogłoską następnego: «σε αγαπώ → σ’ αγαπώ», «από όλα → απ’ όλα», «το άλλο → τ’ άλλο». W miejscu opuszczonej samogłoski pisze się apostrof. Nie dzieje się tak przy każdym zetknięciu samogłosek; pełne formy pozostają poprawne. Formy skrócone są częstsze w mowie potocznej, literaturze i dialogach. «απ’ το πρωί» to utrwalony skrót potoczny, choć drugi wyraz zaczyna się spółgłoską.
- Σ’ αγαπώ και δεν το κρύβω από κανέναν.Kocham cię i przed nikim tego nie ukrywam.
- Δουλεύω απ’ το πρωί χωρίς διάλειμμα.Pracuję od rana bez przerwy.
- Δεν μ’ αρέσει αυτό το χρώμα· δώσε μου τ’ άλλο.Nie podoba mi się ten kolor; daj mi ten drugi.
«θα ’ρθω» i «φέρ’ το»: afereza i apokopa
Afereza to opuszczenie głoski na początku drugiego wyrazu: «θα έρθω → θα ’ρθω», «μου είπε → μου ’πε», «μου έδωσε → μου ’δωσε». Apokopa to opuszczenie głoski na końcu wyrazu, np. w niektórych trybach rozkazujących przed nieakcentowanym zaimkiem: «φέρε το → φέρ’ το», «κόψε το → κόψ’ το». Pełne formy są zawsze bezpieczne w neutralnym piśmie; skrócone często oddają naturalną mowę.
- Θα ’ρθω κι εγώ στο πάρτι το βράδυ.Przyjdę dziś wieczorem na przyjęcie.
- Μου ’πε ότι θα αργήσει λίγο.Powiedział mi, że trochę się spóźni.
- Φέρ’ το εδώ, σε παρακαλώ!Przynieś to tutaj, proszę!
[τομ-μπατέρα]: wymowa łączna
W płynnej mowie końcowe «ν» przed «κ», «π» lub «τ» może wpływać na wymowę następnej spółgłoski: «τον καφέ» brzmi mniej więcej jak [τον-γκαφέ], «τον πατέρα» jak [τομ-μπατέρα], a «την Τρίτη» jak [την-ντρίτη]. Dokładna wymowa zależy od mówiącego i tempa. Pisownia pozostaje bez zmian: zawsze «τον καφέ», «τον πατέρα», «την Τρίτη».
- Ήπια τον καφέ μου όρθιος, βιαστικά.Wypiłem kawę na stojąco, w pośpiechu.
- Είδα τον πατέρα σου στην αγορά.Widziałem twojego ojca na targu.
- Θα σε δω την Τρίτη το απόγευμα.Zobaczymy się we wtorek po południu.
Teraz twoja kolej
Wybierz poprawną formę.
Najczęstsze pytania
Dlaczego mówi się «σ’ αγαπώ» zamiast «σε αγαπώ»?
To elizja: gdy krótkie słowo kończy się samogłoską, a następne zaczyna się samogłoską, pierwsza samogłoska może zniknąć. Zastępuje ją apostrof: «σε αγαπώ → σ’ αγαπώ», «από το πρωί → απ’ το πρωί». W starannym piśmie zachowuje się pełne formy.
Co znaczy «θα ’ρθω» i dlaczego jest tam apostrof?
To forma «θα έρθω» („przyjdę”), w której znika początkowa samogłoska drugiego słowa: afereza. Podobnie «μου έδωσε → μου ’δωσε». W «φέρε το → φέρ’ το» odpada ostatnia samogłoska pierwszego słowa: apokopa.
Dlaczego «τον πατέρα» brzmi mniej więcej jak [tombatéra]?
Końcowe «ν» wpływa na wymowę następnego «κ», «π» lub «τ»: «τον καφέ» [toŋgafé], «τον πατέρα» [tombatéra], «την Τρίτη» [tindríti]. Pisownia się nie zmienia; dokładna wymowa zależy od mówiącego i tempa mowy.