Parmenidi

Parmenidi ishte nga Elea, një vendbanim grek në bregdetin e Italisë së Jugut, i njohur me emrin romak Velia. Jeta e tij na kujton se kultura e lashtë greke shtrihej shumë përtej kufijve të Greqisë së sotme. Ishte aktiv në fillim të shekullit V p.e.s. Shpesh propozohet lindja rreth vitit 515 p.e.s., por rrëfimet e lashta japin kronologji të ndryshme. Vdekja nuk mund të datohet me siguri; një jetëgjatësi e saktë do të krijonte siguri të rreme.

Platoni më vonë e bëri personazh në dialogun Παρμενίδης (Parmenidi), ku një filozof i moshuar takon Sokratin e ri. Kjo është dramë filozofike, jo transkript apo ditar udhëtimi i besueshëm. Ndihmon të shpjegohet data e zakonshme e lindjes, por nuk zgjidh çdo pyetje biografike. Tradita e lashtë e lidh ngushtë Zenonin e Eleas me Parmenidin. Dëshmi e lidhin edhe me ligjet e qytetit të tij, megjithëse hollësitë janë të pakta.

E njohim kryesisht përmes poemës, të ruajtur si citime në autorë të mëvonshëm, jo si dorëshkrim i plotë. Sekst Empiriku dhe Simplici janë dëshmitarë veçanërisht të rëndësishëm. Interesat e tyre ndikuan çfarë zgjodhën të kopjonin. Rindërtimi i mendimit të këtij filozofi kërkon lexim të kujdesshëm të fragmenteve dhe dallim të dëshmive të mëvonshme nga fjalët e tij të ruajtura.

Poema quhet zakonisht Περὶ φύσεως (Për natyrën), megjithëse titulli ka të ngjarë të jetë i mëvonshëm. Heksametrat epikë ndërthurin rrëfimin e gjallë me argumentimin e vazhdueshëm. Në fillim, një udhëtar i ri shkon me karrocë te një perëndeshë që i premton mësim. Ky udhëtim i përket poemës: nuk duhet kthyer në histori të udhëtimeve reale të autorit. Më pas perëndesha pyet cilat rrugë kërkimi mund të çojnë te kuptimi.

Argumenti i saj për atë që është sfidon shpjegimet që e nxjerrin nga asgjëja ose e zhdukin në asgjë. Në fragmentin 8, ajo që është përshkruhet si e palindur, e pashkatërrueshme, e vazhdueshme dhe e palëvizshme. Këto pohime ndihmuan që qenia, mendimi dhe shpjegimi të bëheshin probleme qendrore filozofike. Megjithatë, pohimi se Parmenidi thjesht mohoi gjithçka që shohim është i nxituar: studiuesit kundërshtojnë njëri-tjetrin për shtrirjen e tezave dhe lidhjen me pjesën tjetër të poemës.

Rrëfimi kozmologjik vijues trajton dritën dhe natën, qiejt dhe qeniet e gjalla. Vargjet e ruajtura përshkruajnë dritën e huazuar të Hënës dhe lidhjen me Diellin. Pra, argumentet për realitetin e qëndrueshëm duhen lexuar krahas shpjegimit të botës natyrore që ndryshon. Zërat më poshtë janë tema brenda kësaj vepre të vetme, sipas rendit të poemës, jo katër libra të veçantë. Data e saktë e krijimit nuk dihet.

Për një nxënës të greqishtes në Greqinë e sotme, Parmenidi hap rrugën drejt fjalorit filozofik: αλήθεια, e vërteta, γνώμη, mendimi, dhe είναι, qenia. Këto fjalë në dukje të zakonshme mbartin pyetje që ende diskutohen. Elea e tij e zgjeron hartën e kulturës greke deri në Italinë e Jugut.

Filloni me leximin e shkurtër në greqishten e sotme këtu, pastaj krahasoni citimin e lashtë me versionin modern. Vëreni si λόγῳ bëhet shprehje për arsyetimin, jo thjesht fjalë e thënë. Më pas lexoni për Platonin dhe dalloni poetin historik nga personazhi i mëvonshëm i dialogut. Së fundi, shpjegoni një pyetje me greqishten tuaj: a mund të vijë diçka nga asgjëja? Nuk duhet ta zgjidhni për të ushtruar mendimin e qartë dhe gjuhën e kujdesshme.

• Vepra e tij e vetme e njohur ishte poemë, jo përmbledhje dialogësh filozofikë.
• Udhëtimi me karrocë është skenë e poemës, jo dëshmi e një ekspedite reale.
• Në poemë Hëna e merr dritën nga gjetkë: nga Dielli.