Kostas Kristalis

Kristalisi lindi më 1868 në Sirako, një fshat prej guri lart në malet e Xumerkës në Epir, që atëherë ende ishte pjesë e Perandorisë Osmane. Banorët e tij ishin barinj dhe zejtarë vllehë që i shtegtonin kopetë midis kullotave verore dhe fushave, dhe djali u rrit mes këngëve, tregimeve dhe zakoneve të kësaj jete malore. Studioi në shkollën e famshme Zosimea të Janinës, shkolla kryesore greke e krahinës, dhe filloi herët të shkruante poezi.

I ri, botoi një poemë të gjatë patriotike, Αι σκιαί του Άδου (Hijet e Hadit, 1887), për episode të Luftës së Pavarësisë. Autoritetet osmane e konsideruan të rrezikshme dhe një gjykatë e dënoi në mungesë, kështu që në janar 1889 iku përtej kufirit në Athinë. Atje jetoi në varfëri, duke punuar si radhitës në një shtypshkronjë, për pak kohë si redaktor i revistës Εβδομάς (Java) dhe më në fund si nëpunës në hekurudhat e Peloponezit. Botoi poezi dhe prozë në revista athinase dhe u bë i njohur në rrethet letrare, ku Kostis Palamasi dhe shkrimtarë të tjerë të brezit të ri e çmuan zërin e tij të freskët e popullor.

Jeta në qytet nuk i shkoi kurrë për shtat. I mungonin malet, ajri i pastër dhe bota e barinjve, dhe këto ndjenja përshkojnë gjithçka që shkroi. Në fillim të viteve 1890 u sëmur nga tuberkulozi. La Athinën dhe shkoi në Artë, pranë vendlindjes, me shpresën se ndërrimi i ajrit do ta shpëtonte, por vdiq atje në prill 1894, vetëm njëzet e gjashtë vjeç.

Kristalisi shkruante në kohën kur poetët grekë po kalonin nga katharevusa zyrtare dhe e mësuar te gjuha popullore e folur, dimotiki. Vepra e tij e parë, poema e gjatë Αι σκιαί του Άδου (Hijet e Hadit), ende përdor stilin e vjetër, por shpejt e gjeti zërin e vet në formën dhe ritmin e δημοτικό τραγούδι (këngës popullore) greke, sidomos të këngëve të Epirit që kishte dëgjuar fëmijë. Përdor vargun pesëmbëdhjetërrokësh të këngëve popullore, rima të thjeshta dhe fjalorin e barinjve: στάνη (stani), τσέλιγκας (kryebariu), fyelli, kroi, pylli i bredhave, shqiponja.

Dy përmbledhjet e tij kryesore janë Αγροτικά (Poezi fshatare, 1891) dhe Ο τραγουδιστής του χωριού και της στάνης (Këngëtari i fshatit dhe i stanit, 1893). Në to përshkruan festat e fshatit, dasmat, nisjen e kopeve, jetën e bariut në kullotat e larta dhe, herë pas here, dhimbjen e të qenit larg shtëpisë. Në poezi si Στο σταυραητό (Shqiponjës së artë) zogu i lirë i maleve bëhet simbol i lirisë që kishte humbur në qytet. Shkroi gjithashtu prozë të shkurtër për zakonet dhe njerëzit e Epirit, që sot kanë vlerë si dëshmi e një bote të zhdukur.

Poezia e tij nuk është e ndërlikuar: forca e saj është sinqeriteti dhe muzika. Kritikët e kanë quajtur urë midis këngës popullore anonime dhe poezisë moderne në gjuhën popullore të Palamasit dhe rrethit të tij.

Poezitë e Kristalisit për malet dhe barinjtë lexohen prej kohësh në shkollat greke, dhe shumë grekë kujtojnë disa vargje nga fëmijëria. Në fshatin e tij të lindjes, Sirako, sot një vendbanim tradicional i mbrojtur që e vizitojnë ecësit, ka një monument për të, dhe fshati e nderon kujtimin e tij. Rrugë me emrin Κρυστάλλη ka në Athinë, Janinë, Artë dhe shumë qytete të tjera. Muzikantë u kanë vënë muzikë disa poezive të tij në stilin e këngës popullore epirote. Një nxënës mund të lexojë me zë të lartë një nga poezitë e tij të shkurtra nga Αγροτικά: ritmi i rregullt i vargut pesëmbëdhjetërrokësh i bën vargjet të lehta për t'u thënë, dhe fjalori i maleve, kafshëve dhe natyrës është i dobishëm për çdo udhëtim në fshatrat e Greqisë.

• U detyrua të ikte nga vendlindja rreth të njëzetave, sepse autoritetet osmane e konsideronin të rrezikshme një nga poezitë e tij.
• Në Athinë punoi për një kompani hekurudhore, larg maleve për të cilat shkruante.
• Librat e tij kryesorë i botoi në vetëm tre vjet, midis 1891 dhe 1893.
• Vdiq njëzet e gjashtë vjeç, më i ri se pothuajse çdo poet tjetër i njohur grek.