Jenny Mastoraki

Jenny Mastoraki lindi në Athinë më 21 shkurt 1949. Studioi letërsi bizantine dhe mesjetare në Universitetin e Athinës nga 1967 deri më 1972. Shkrimet e para u shfaqën gjatë diktaturës ushtarake dhe i përkasin bashkësisë letrare të quajtur brezi i viteve 1970. Këta autorë të rinj vinin në pyetje gjuhën shoqërore dhe zakonet e trashëguara, pa ndarë një program të vetëm apo një zë të përbashkët poetik.

Poezi të saj dolën në Anti-Antologjinë e Dimitris Iatropoulos më 1971. Përmbledhja e parë, Διόδια (Taksat e kalimit), pasoi më 1972 te Kedros, pasi puna tërhoqi vëmendjen e Yannis Ritsos dhe botueses Nana Kallianesi. Titullin e zgjodhi Ritsos. Gjatë jetës botoi tre libra të tjerë poetikë, i fundit Μ’ ένα στεφάνι φως (Me një kurorë drite) më 1989. Krahas poezisë, përkthimi u bë veprimtari e vazhdueshme profesionale e krijuese, me romane, teatër dhe letërsi për fëmijë.

E lexoi Salinger-in për herë të parë më 1968, përktheu The Catcher in the Rye (Kapësi në thekër) më 1977 dhe iu kthye me version të ri më 2014. Përktheu edhe Canetti-n, Böll-in, Kleist-in, Lorca-n dhe Pinter-in. Ministria e Kulturës i dha Çmimin e Madh të Letrave 2020, të shpallur në korrik 2021. Vdiq më 30 korrik 2024; botimet dhe transmetimet arkivore vazhdojnë ta rinovojnë takimin me veprën e saj.

Διόδια (Taksat e kalimit, 1972) përdor poezi të shkurtra për të sfiduar gjuhën e konsumuar dhe supozimet e shoqërisë së pasluftës. Το σόι (Farefisi, 1978) i çon pyetjet brenda familjes: dashuria, mbrojtja dhe autoriteti jo gjithmonë përputhen lehtë. Poema Περίληψη (Përmbledhje), e përfshirë në antologji shkollore, e kthen mbrojtjen amësore në pamje shqetësuese gjumi, ëndrrash dhe mbylljeje. Zëri i saj duhet lexuar si ndërtim poetik, jo si dokument i tejdukshëm familjar.

Ιστορίες για τα βαθιά (Rrëfime të thellësive, 1983) zgjeron rolin e mitit, rrëfimeve të trashëguara dhe lëvizjes pranë prozës. Μ’ ένα στεφάνι φως (Me një kurorë drite, 1989) vazhdon bisedën e fortë me traditën poetike, përfshirë Solomos-in. Ndryshimet e formës dhe ritmit lidhin gjuhën në dukje të zakonshme me botë më të errëta e të paqëndrueshme. Katër përmbledhjet formojnë një vepër të ngjeshur por në ndryshim.

Përkthimi i dha vëmendjes ndaj zërit një mjedis tjetër. Duke iu kthyer Salinger-it, Mastoraki rishqyrtoi zhargonin dhe titullin, pa e ngrirë versionin e mëparshëm. Në prill 2026 Agra botoi Κι όλα τα κακά σκορπά... (Dhe shpërndan të gjitha të këqijat...), botim më vete pas vdekjes i një teksti shkruar më 2001 e botuar në revistë më 2002, me pasthënie të Dionysis Kapsalis. Ai zgjeron dialogun mes prozës, frikës, mitit dhe ritmit poetik.

Mastoraki mbetet në antologjitë shkollore, përkthimet teatrale dhe regjistrimet e ERT-së me leximet e saj. Filloni nga titulli Το σόι (Farefisi), pastaj konsultoni Fjalorin e Greqishtes së Re Standarde në portalin e Qendrës së Gjuhës Greke. Krahasoni το σόι me οι συγγενείς: të dyja mund të tregojnë të afërmit përtej një shtëpie, por σόι ka ton më familjar e bisedor. Shkruani Την Κυριακή θα δω τους συγγενείς μου dhe zëvendësoni grupin emëror me το σόι μου. Thoni kujt do t’ia drejtonit secilën fjali. Ky ushtrim B1 shqyrton regjistrin, çështje qendrore në përkthimet e saj; një poezi e tërë kërkon më shumë ndihmë për figurat dhe kontekstin.

• Yannis Ritsos zgjodhi titullin e përmbledhjes së parë, Διόδια.
• Përktheu romanin e Salinger-it më 1977 dhe sërish më 2014.
• Çmimi i Madh i Letrave 2020 u shpall në korrik 2021.