Jeta
Aristarku vinte nga Samosi i Egjeut lindor dhe jetoi afërsisht 310–230 para Krishtit. Këto janë data konvencionale, jo jetë plotësisht e dokumentuar. Dëshmi antike lidhin arsimin me Stratonin e Lampsakut. Rindërtimi i çdo vendi studimi dhe etape tejkalon provat e pakta. E njohim nga matematika dhe referencat e të tjerëve, jo biografi personale e hollësishme.
I përket botës helenistike, ku dijetarë greqishtfolës lidhnin provën me qiellin. Arkimedi, thuajse bashkëkohës, diskuton hipotezat te Numëruesi i rërës; autorë të mëvonshëm shtojnë lajme. Vitruvi i atribuon orën diellore gjysmësferike skafe. Burime me data dhe qëllime të ndryshme nuk japin histori të pandërprerë të gjeniut të përndjekur që zbuloi gjithë sistemin modern. Kontributi i sigurt është më i veçantë: shkallë përmes supozimeve matematikore dhe Tokë lëvizëse. Një vepër e ruajtur dhe një e humbur tregojnë arritje dhe kufij të dijes.
Veprat
Madhësitë dhe largësitë fillon me hipoteza, si drita hënore nga Dielli. Pohimet gjeometrike hetojnë madhësi relative. Hëna gjysmë e ndriçuar jep kënd të drejtë; eklipset argumente të tjera. Disa vlera fillestare janë të pasakta: prova e saktë nuk garanton vëzhgime të sakta.
Traktati nuk paraqet heliocentrizëm. Arkimedi raporton tjetër shkrim të humbur: Diell e yje të palëvizshëm, Tokë në rrotullim. Nuk rikuperojmë çdo argument ose model të plotë planetar. Përmbledhja nuk është citim i librit të ruajtur. Tabela ndan vepër, hipotezë të humbur të raportuar, metodë brenda veprës dhe mjet të atribuar nga Vitruvi. Citimi është hipoteza e parë autentike greke me version modern, pa shpikur përmbajtje të humbur.
Trashëgimia në Greqinë e sotme
Aristarku lidh Samosin me fjalët greke të dritës dhe lëvizjes. Teleskopi Aristarchos në Helmos të Peloponezit mban emrin. Njihni Τηλεσκόπιο dhe ΑΡΙΣΤΑΡΧΟΣ në faqen greke dhe thoni çfarë vëzhgon.
Vizatoni dhe shënoni ήλιος, γη, σελήνη. Shkruani Η Γη κινείται γύρω από τον Ήλιο dhe Ο Ήλιος φωτίζει τη Σελήνη. Krahasoni φῶς–φως dhe λαμβάνειν–παίρνει. B1 është greqishte moderne e mbështetur, jo lexim i pavarur i provave antike.
A e dinit?
- Ruhet një traktat matematikor.
- Arkimedi transmeton heliocentrizmin te Numëruesi i rërës.
- Vitruvi i atribuon skafen.
Veprat kryesore
| Titulli greqisht | Titulli | Viti |
|---|---|---|
| Περὶ μεγεθῶν καὶ ἀποστημάτων ἡλίου καὶ σελήνης | Madhësitë dhe largësitë e Diellit dhe Hënës: vepër e ruajtur | 3rd century BC |
| Ηλιοκεντρική υπόθεση | Hipoteza heliocentrike: shkrim i humbur raportuar nga Arkimedi | 3rd century BC |
| Γεωμετρία της διχοτόμου σελήνης | Gjeometria e gjysmëhënës: metodë në veprën e ruajtur | 3rd century BC |
| Σκάφη: ηλιακό ρολόι | Skafe diellore: atribuim nga Vitruvi | 3rd century BC |
Një varg për t’u mbajtur mend
Τὴν σελήνην παρὰ τοῦ ἡλίου τὸ φῶς λαμβάνειν.
Në greqishten e sotmeΗ Σελήνη παίρνει το φως της από τον Ήλιο.
Tēn selēnēn para tou hēliou to phōs lambanein.
Që Hëna e merr dritën nga Dielli.
