Antonis Samarakis

Samarakis lindi në Athinë më 16 gusht 1919. Studioi drejtësi në Universitetin e Athinës dhe në vitin 1935, ende student, hyri në Ministrinë e Punës, ku do të punonte si nëpunës shteti, me një ndërprerje, deri në vitin 1963. Ndërprerja ishte Pushtimi: në vitin 1944 dha dorëheqjen, mori pjesë në Rezistencë, u arrestua nga gjermanët dhe u dënua me vdekje, por arriti të arratisej. Ajo përvojë, e një njeriu të vetëm të kapur në makinerinë e pushtetit, u bë tema e gjithçkaje që shkroi.

Filloi të botonte vonë, në moshën tridhjetë e pesë vjeç, me përmbledhjen me tregime «Ζητείται ελπίς» (Kërkohet shpresë, 1954), dhe vepra e tij mbeti e pakët: tri përmbledhje me tregime dhe tre romane në gjysmë shekulli. Udhëtoi shumë për Organizatën Ndërkombëtare të Punës dhe agjenci të tjera, sidomos në Afrikë dhe në Lindjen e Mesme. Pasi «Το λάθος» e bëri të famshëm jashtë vendit, la postin dhe jetoi me të shkruarit.

Në dekadat e fundit ishte një figurë publike e një lloji të rrallë: një shkrimtar që të rinjtë e donin. Nga viti 1989 ishte Ambasador i Vullnetit të Mirë i UNICEF-it për Greqinë, bëri fushata kundër drogës dhe ishte frymëzuesi i Parlamentit grek të të Rinjve (Βουλή των Εφήβων), që u mblodh për herë të parë në mesin e viteve 1990. Vdiq më 8 gusht 2003 në Pilos, një javë para ditëlindjes së tij të tetëdhjetë e katërt, pasi ia kishte lënë trupin e tij fakultetit të mjekësisë së Universitetit të Athinës.

Tregimet e «Ζητείται ελπίς» (1954), «Σήμα κινδύνου» (Sinjal rreziku, 1959, një roman i shkurtër) dhe «Αρνούμαι» (Refuzoj, 1961, fitues i Çmimit Shtetëror për tregimin) kanë të njëjtët personazhe: një nëpunës, një burrë i vetmuar në një kafene, një fëmijë, një punëtor, njerëz pa emër në një qytet që nuk i sheh. Ndodh diçka e vogël, një telefonatë, një letër, një titull gazete, dhe ajo hapet drejt frikës, vetmisë ose një akti të papritur mirësie. «Το ποτάμι» (Lumi), ku një ushtar shkel urdhrat për të notuar në një lumë mes dy vijave të frontit dhe takon një ushtar armik që bën të njëjtën gjë, është tregimi që nxënësit grekë e mbajnë mend.

«Το λάθος» (Gabimi, 1965) e ktheu këtë lëndë në një triller politik. Në një vend pa emër të sunduar nga Regjimi, një burrë i ulur në një kafene bën një lëshim të vogël dhe arrestohet nga dy agjentë. Gjatë udhëtimit të gjatë drejt kryeqytetit, njëri nga agjentët ka urdhër të miqësohet me të që ai të tradhtojë veten; në vend të kësaj fiton njerëzia e vetë agjentit, dhe «gabimi» i fundit i librit nuk është i të burgosurit, por i tij. I shkruar me fjali të ftohta, gati dokumentare, dy vjet para grushtit të shtetit të kolonelëve të vitit 1967, në Greqi u lexua si një profeci. Në vitin 1975 u xhirua në film nga Peter Fleischmann me Michel Piccoli dhe Ugo Tognazzi.

Më vonë erdhën «Το διαβατήριο» (Pasaporta, 1973), tregime të shkruara nën diktaturë, dhe romani «Εν ονόματι» (Në emër të, 1998). Stili i tij nuk ndryshoi kurrë: fjali të shkurtra, përsëritje, asnjë metaforë, fjalori i gazetës. Thjeshtësia është zgjedhje: ai donte lexues të zakonshëm, jo kritikë, dhe i pati.

Samarakis është një nga të paktët prozatorë grekë modernë që nxënësit i lexojnë vërtet: «Το ποτάμι» dhe tregime të tjera janë në antologjitë e liceut, dhe «Το λάθος» është shpesh romani i parë për të rritur i adoleshentëve grekë, ashtu siç mund të jetë edhe për një nxënës të gjuhës, sepse greqishtja e tij është e thjeshtë dhe subjekti të tërheq. Shprehja «ζητείται ελπίς» ka dalë nga libri dhe është bërë titull i zakonshëm sa herë që Greqia ndihet e zymtë. Parlamenti i të Rinjve që ai frymëzoi mblidhet ende çdo vit në sallën e Parlamentit grek, me vende për nxënës nga çdo rajon dhe nga diaspora. Fama e tij jashtë vendit mbështetet te Gabimi, që gjendet në anglisht, frëngjisht, gjermanisht dhe dhjetëra gjuhë të tjera, shpesh në raftin e romaneve policore, ku rri disi në siklet.

• «Το λάθος» fitoi në Francë në vitin 1970 Grand Prix de Littérature Policière, një çmim për romanin policor, megjithëse Samarakis këmbëngulte se ishte një libër për dinjitetin njerëzor.
• Botoi librin e parë në moshën tridhjetë e pesë vjeç dhe vetëm një grusht të tjerësh në pesëdhjetë vitet në vijim; e gjithë vepra e tij zë vend në një raft të shkurtër.
• Ia la trupin shkencës: pas vdekjes së tij në vitin 2003, ai shkoi te fakulteti i mjekësisë i Universitetit të Athinës, siç kishte kërkuar.
• Gabimi është krahasuar me Kafkën dhe Oruellin, megjithatë Regjimi i tij nuk ka as emër, as ideologji, as vend, dhe pikërisht kjo e bën të frikshëm.