Pavlos Melas

Pavlos Melas lindi më 29 mars 1870 në Marsejë, ku punonte i ati, Mihail Melas, tregtar nga një familje me origjinë epirote. Familja u shpërngul në Athinë kur Pavlosi ishte fëmijë; i ati u bë më vonë kryetar i bashkisë së Athinës dhe deputet. Pavlosi hyri në Akademinë Ushtarake (Σχολή Ευελπίδων) dhe u bë oficer artilerie më 1891. Më 1892 u martua me Natalia Dragumin, bijën e politikanit Stefanos Dragumis dhe motrën e shkrimtarit dhe diplomatit Ion Dragumis. Patën dy fëmijë, Mihailin dhe Zoin.

Në fund të shekullit Maqedonia ishte ende pjesë e Perandorisë Osmane, dhe grekët, bullgarët e serbët konkurronin, shpesh me armë, për besnikërinë e fshatrave të saj të krishterë. Melasi, i ndikuar nga kunati i tij Ion Dragumis, u bind se Greqia duhej të vepronte. Në fillim të 1904-s kaloi fshehurazi në Maqedoni me disa oficerë të tjerë për të studiuar situatën, dhe në gusht të të njëjtit vit u kthye, në krye të një çete të vogël të armatosur, me emrin Kapetan Mikis Zezas (Καπετάν Μίκης Ζέζας), i krijuar nga emrat e dy fëmijëve të tij.

Fushata e tij zgjati vetëm rreth dy muaj. Më 13 tetor 1904 çeta e tij u rrethua nga trupat osmane në fshatin Statista, në krahinën e Kosturit, dhe Melasi u vra në luftim. Ishte tridhjetë e katër vjeç.

Rëndësia e Melasit qëndron më pak në atë që arriti në terren dhe më shumë në efektin e vdekjes së tij. Kur lajmi arriti në Athinë, tronditja ishte e madhe: një oficer nga familje e mirë, bashkëshort dhe baba me një karrierë të shkëlqyer përpara, kishte dhënë jetën për Maqedoninë. Opinioni publik, deri atëherë i lëkundur, u kthye me vendosmëri në favor të luftës. Shumë oficerë dhe vullnetarë ndoqën shembullin e tij dhe në vitet në vijim çetat e armatosura greke, të mbështetura nga konsullata greke në Selanik dhe nga luftëtarë vendas, u bënë një forcë e vërtetë në rajon.

Lufta Maqedonase (Μακεδονικός Αγώνας), afërsisht 1904–1908, mbaroi me revolucionin xhonturk të 1908-s, dhe pak vite më vonë Luftërat Ballkanike të 1912–1913 sollën pjesën më të madhe të Maqedonisë, përfshirë Selanikun, në shtetin grek. Grekët e kanë parë gjithmonë Melasin si dëshmorin e parë të kësaj historie.

Letrat e tij drejtuar gruas Natalia, të shkruara gjatë misioneve, kanë mbijetuar dhe u botuan nga familja; ato tregojnë një njeri plot dyshim, butësi dhe vendosmëri. Historia e tij frymëzoi edhe letërsinë. Penelopi Delta, që i njihte familjet Melas dhe Dragumis, u prek thellë nga vdekja e tij; kjo e shtyu të shkruante për Maqedoninë, dhe romani i saj Τα μυστικά του βάλτου (Sekretet e kënetës, 1937), i vendosur gjatë Luftës Maqedonase, lexohet ende nga fëmijët grekë.

Pavlos Melas është kudo në Greqinë veriore. Fshati ku vdiq, Statista, u riemërtua Μελάς (Melas) më 1927, dhe aty ngrihet një përmendore. Në Selanik një bashki e tërë quhet Δήμος Παύλου Μελά, dhe Muzeu i Luftës Maqedonase në qytet tregon historinë e tij. Ka rrugë, sheshe dhe shkolla me emrin e tij në gjithë Greqinë, dhe statuja e tij qëndron në disa qytete. Tekstet shkollore greke e tregojnë historinë e tij në kapitullin për fillimin e shekullit të njëzetë. Një hyrje e mirë është Τα μυστικά του βάλτου e Deltës, ose thjesht një shëtitje në një nga qindra rrugët Οδός Παύλου Μελά.

• Lindi në Marsejë të Francës, jo në Greqi.
• Emri i tij i luftës, Mikis Zezas, u krijua nga emrat e djalit Mihail (Mikis) dhe të bijës Zoi.
• Gruaja e tij ishte motra e Ion Dragumisit, një nga shkrimtarët dhe nacionalistët kryesorë të kohës.
• Fshati ku u vra mori emrin e tij më 1927.