Aspasia

Aspasia i përkiste botës greqishtfolëse të shekullit V p.e.s. Tradita e lashtë e vendos lindjen në Milet, qytet jonian i Azisë së Vogël, dhe jetën e mëvonshme në Athinë me Perikliun. Datat e sakta të lindjes e vdekjes nuk njihen. Nuk ishte qytetare athinase; ky ndryshim formësoi përshkrimet e vendit të saj në qytet. Korniza e sigurt është më e shkurtër se historitë.

Dëshmitë vijnë nga shkrimet e të tjerëve. Poetët komikë shfrytëzuan lidhjen me Perikliun për sulme personale dhe politike. Tradita sokratike i dha reputacion për njohjen e fjalës dhe marrëdhënieve njerëzore. Shekuj më vonë Plutarku bashkoi materiale të ndryshme në Jetën e Perikliut. Largësia ka rëndësi: anekdota zbavitëse nuk bëhet vetvetiu ngjarje e dëshmuar. Nuk mund të rindërtojmë orar mësimi, të provojmë shkollë zyrtare ose të marrim çdo akuzë si fakt. Burimet e pabarabarta tregojnë si zgjuarsia femërore dhe origjina e huaj u bënë tema publike.

Tabela mbledh portrete të lashta, jo vepra të ruajtura të Aspasisë. Te Ἀχαρνεῖς (Akarnasit, 425 p.e.s.), Aristofani e përfshin në një shpjegim qëllimisht komik të luftës. Është dëshmi satire dhe armiqësie politike; teprimi nuk bëhet biografi. Te Μενέξενος (Menekseni) i Platonit, Sokrati e quan mësuese retorike dhe reciton një fjalim që i atribuohet brenda dialogut. Kjo është ndërtesë letrare e Platonit, jo regjistrim i zërit të saj.

Ἀπομνημονεύματα (Kujtime) i Ksenofontit e përmend kur Sokrati diskuton lavdërimin e vërtetë dhe afrimin e njerëzve. Περικλῆς (Perikliu) i Plutarkut ruan histori të tjera dhe reputacionin retorik shumë më vonë. Çdo zhanër e përdor ndryshe. Citati është Sokrati i Platonit që përshkruan aftësinë e saj. Për nxënësin, ῥητορική lidhet me ρητορική moderne. Dialogu mëson të dallojmë folësin, personin e përshkruar dhe autorin para se ta pranojmë si dëshmi historike.

Aspasia mëson lexim të kujdesshëm të greqishtes. Filloni me Meneksenin 235e dhe një version modern. Gjeni Ἀσπασίαν, krahasoni mbaresën me Ασπασία. Nënvizoni «retorikë» dhe identifikoni Sokratin si folës. Në tregim modern shënoni «Platoni paraqet» ose «Plutarku tregon»: ndajnë pohimin nga autori. Përsëriteni me fragment komik. Mësimi përfshin fjalor e gramatikë, por edhe dallimin mes zërit të personazhit, zgjedhjeve të shkrimtarit dhe fjalëve vetjake të një njeriu historik.

• Asnjë tekst i ruajtur nuk është me siguri i saj.
• Fjalimi që i atribuohet te Menekseni është pjesë e dialogut të Platonit.
• Aristofani e përmend në një komedi të vitit 425 p.e.s.
• Plutarku shkroi shekuj pas jetës së saj.