Παρμενίδης

Ο Παρμενίδης καταγόταν από την Ελέα, ελληνική πόλη στις ακτές της Κάτω Ιταλίας, γνωστή με το ρωμαϊκό όνομα Βέλια. Η ζωή του θυμίζει ότι ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός απλωνόταν πολύ πέρα από τα σύνορα της σημερινής Ελλάδας. Έδρασε στις αρχές του 5ου αιώνα π.Χ. Συχνά προτείνεται ως χρονολογία γέννησης το 515 π.Χ., αλλά οι αρχαίες μαρτυρίες δίνουν διαφορετικές χρονολογήσεις. Ο θάνατός του δεν μπορεί να χρονολογηθεί με ασφάλεια· μια ακριβής διάρκεια ζωής θα δημιουργούσε ψευδή βεβαιότητα.

Αργότερα ο Πλάτων τον έκανε πρόσωπο του διαλόγου Παρμενίδης, όπου ένας ηλικιωμένος φιλόσοφος συναντά τον νεαρό Σωκράτη. Πρόκειται για φιλοσοφικό δράμα, όχι για καταγραφή συνομιλίας ή αξιόπιστο ταξιδιωτικό ημερολόγιο. Εξηγεί τη συνηθισμένη χρονολογία γέννησης, αλλά δεν λύνει κάθε βιογραφικό ζήτημα. Η αρχαία παράδοση συνδέει στενά τον Ζήνωνα τον Ελεάτη με τον Παρμενίδη. Μαρτυρίες τον συνδέουν επίσης με τη νομοθεσία της πόλης του, χωρίς πολλές λεπτομέρειες.

Τον γνωρίζουμε κυρίως από το ποίημά του, που σώζεται σε παραθέματα μεταγενέστερων συγγραφέων και όχι σε πλήρες χειρόγραφο. Ιδιαίτερα σημαντικοί μάρτυρες είναι ο Σέξτος Εμπειρικός και ο Σιμπλίκιος. Τα ενδιαφέροντά τους επηρέασαν όσα αντέγραψαν. Για να προσεγγίσουμε λοιπόν τον φιλόσοφο, χρειάζεται προσεκτική ανάγνωση των αποσπασμάτων και διάκριση των μεταγενέστερων μαρτυριών από τα δικά του σωζόμενα λόγια.

Το ποίημα ονομάζεται συμβατικά Περὶ φύσεως (Για τη φύση), αν και ο τίτλος πιθανότατα προστέθηκε αργότερα. Τα επικά εξάμετρά του συνδυάζουν ζωντανή αφήγηση και συστηματική επιχειρηματολογία. Στην αρχή, ένας νεαρός ταξιδιώτης φτάνει με άρμα σε μια θεά που υπόσχεται να τον διδάξει. Το ταξίδι ανήκει στο ποίημα και δεν πρέπει να μετατρέπεται σε διήγηση πραγματικών ταξιδιών του συγγραφέα. Έπειτα η θεά εξετάζει ποιοι δρόμοι έρευνας οδηγούν στην κατανόηση.

Το επιχείρημά της για αυτό που υπάρχει αμφισβητεί εξηγήσεις που το κάνουν να προέρχεται από το τίποτα ή να χάνεται στο τίποτα. Στο απόσπασμα 8, αυτό που υπάρχει περιγράφεται ως αγέννητο, άφθαρτο, συνεχές και ακίνητο. Έτσι το είναι, η σκέψη και η εξήγηση έγιναν κεντρικά φιλοσοφικά προβλήματα. Ωστόσο, η συνηθισμένη φράση ότι ο Παρμενίδης απλώς αρνήθηκε όλα όσα βλέπουμε είναι βιαστική: οι μελετητές διαφωνούν για την εμβέλεια των θέσεών του και τη σχέση τους με το υπόλοιπο ποίημα.

Η επόμενη κοσμολογική αφήγηση εξετάζει το φως και τη νύχτα, τον ουρανό και τα ζωντανά όντα. Σωζόμενοι στίχοι περιγράφουν το δανεικό φως της Σελήνης και τη σχέση της με τον Ήλιο. Χρειάζεται λοιπόν να διαβάζουμε μαζί τα επιχειρήματα για τη σταθερή πραγματικότητα και την εξήγηση του μεταβαλλόμενου φυσικού κόσμου. Οι παρακάτω εγγραφές είναι θέματα του ίδιου έργου, με τη σειρά του ποιήματος, όχι τέσσερα διαφορετικά βιβλία. Η ακριβής χρονολογία σύνθεσης είναι άγνωστη.

Για έναν μαθητή ελληνικών σήμερα, ο Παρμενίδης ανοίγει έναν δρόμο προς το φιλοσοφικό λεξιλόγιο: αλήθεια, γνώμη και είναι. Αυτές οι φαινομενικά απλές λέξεις κρύβουν ερωτήματα που συζητούνται ακόμη. Η Ελέα διευρύνει επίσης τον χάρτη του ελληνικού πολιτισμού, περιλαμβάνοντας την Κάτω Ιταλία.

Αρχίστε με το σύντομο νεοελληνικό κείμενο εδώ και συγκρίνετε το αρχαίο παράθεμα με τη σύγχρονη απόδοση. Προσέξτε πώς το λόγῳ γίνεται έκφραση σχετική με τη λογική σκέψη και όχι απλώς με μια προφορική λέξη. Έπειτα διαβάστε για τον Πλάτωνα και ξεχωρίστε τον ιστορικό ποιητή από το μεταγενέστερο πρόσωπο του διαλόγου. Τέλος, προσπαθήστε να εξηγήσετε ένα ερώτημα με δικά σας ελληνικά: μπορεί κάτι να προέλθει από το τίποτα; Δεν χρειάζεται να το λύσετε για να εξασκηθείτε στην καθαρή σκέψη και την προσεκτική γλώσσα.

• Το μόνο γνωστό έργο του ήταν ποίημα, όχι συλλογή φιλοσοφικών διαλόγων.
• Το ταξίδι με το άρμα είναι σκηνή του ποιήματος, όχι τεκμήριο πραγματικής αποστολής.
• Η Σελήνη παρουσιάζεται στο ποίημα να δέχεται το φως της από αλλού: από τον Ήλιο.