Empedokliu

Empedokliu vinte nga Akragasi, Agrigento i sotëm në bregun jugor të Sicilisë. Jetoi në shekullin e pestë para Krishtit; datat rreth 490–430 janë të përafërta, jo jetë e dokumentuar me siguri. Ndryshimet politike të qytetit japin kuadrin e rrëfimeve të mëvonshme që e quajnë kundërshtar të tiranisë dhe mbështetës të popullit. Mund të ruajnë kujtime historike, por u shkruan shumë më vonë dhe jo të gjitha janë dëshmi të drejtpërdrejta. Listat e mësuesve të supozuar janë po ashtu të pasigurta.

Fitoi emër si poet, shërues dhe figurë publike bindëse. Vargjet e veta ndihmuan imazhin e jashtëzakonshëm të biografëve të vonë. Shërimet mrekullibërëse duhen dalluar nga çka vërtetojnë fjalët e ruajtura. Rrëfimet e vdekjes ndryshojnë. Më i njohuri e hedh në Etna, ndërsa një sandale bronzi zbulon zhdukjen e pretenduar: legjendë, jo raport i besueshëm vdekjeje. E njohim më sigurt nga poezia në citimet e autorëve të mëvonshëm dhe fragmentet e papiruseve antike. Dëshmitë e pabarabarta kërkojnë kureshtje dhe lexim të kujdesshëm, jo biografi të lëmuar me siguri dramatike.

Empedokliu i quajti përbërësit e qëndrueshëm katër rrënjë: tokë, ujë, ajër dhe zjarr. Nuk janë elementet kimike të tabelës periodike moderne. Gjërat shfaqen e zhduken sepse rrënjët përzihen e ndahen; përbërësit nuk lindin nga hiçi e nuk zhduken në hiç. Dashuria dhe Grindja emërtojnë fuqi të rendit të ndryshueshëm. Emrat poetikë nuk duhen reduktuar në emocione personale apo forca moderne me përkufizime matematikore.

Mësimi mbijeton me titujt tradicionalë Mbi natyrën dhe Pastrime. Diskutohet nëse janë dy poema ose pjesë të një projekti të lidhur. Fragmentet shqyrtojnë ndryshimin kozmik, gjallesat, perceptimin dhe rrugën e shpirtit, duke nxitur pastrim dhe mosvrasje të kafshëve. Kërkimi fizik dhe feja nuk janë dy karriera të pavarura. Një papirus i botuar më 1999 forcoi leximin e përbashkët. Vargjet u flasin dëgjuesve dhe i bëjnë idetë të paharrueshme përmes figurave dhe ritmit. Tabela jep dy grupe tekstesh dhe dy doktrina, jo katër libra më vete. Vargu origjinal fton së pari të dëgjojmë.

Empedokliu i përket Sicilisë së lashtë greqishtfolëse dhe kujton se historia kulturore kalon kufijtë e sotëm. Idetë hynë në diskutime të mëvonshme përmes Aristotelit dhe lexuesve të tjerë antikë. Trashëgimia më e kapshme për nxënësin janë disa fjalë natyrore.

Krahasoni të lashtat ὕδωρ dhe πῦρ me të sotmet νερό dhe φωτιά, pastaj vini re γη dhe αέρας më familjare. Vizatoni katër kuti me emra dhe përshkruani bashkim ose ndarje me ενώνω dhe χωρίζω. Lexoni në fund të lashtën ἄκουε pranë së sotmes άκουσε. Ushtrimi lidh mendimin historik me greqishten e dobishme, duke dalluar fjalorin e lashtë dhe shkencën moderne.

• Shkroi filozofi në heksametra grekë.
• Rrënjët nuk janë elemente kimike moderne.
• Hedhja në Etna dhe sandalja prej bronzi janë legjendë.