Manolis Glezos

Glezos lindi më 9 shtator 1922 në Apiranthos, një fshat malor me shtëpi mermeri në ishullin e Naksosit. Më 1935 familja e tij u shpërngul në Athinë, ku ai mbaroi shkollën, punoi që i vogël dhe u përfshi në grupe rinore të majta që kundërshtonin diktaturën e Metaksasit dhe Boshtin. Gjermanët hynë në Athinë më 27 prill 1941 dhe ngritën svastikën në Akropol.

Natën e 30 drejt 31 majit 1941, Glezos dhe Apostolos (Lakis) Santas, një shok studimesh, u ngjitën nëpër një çarje të shkëmbit në anën veriperëndimore, arritën te shtiza dhe e ulën flamurin. Pushtuesit shpallën dënime me vdekje për fajtorët e panjohur; të dy nuk u identifikuan në atë kohë. Glezos u arrestua disa herë gjatë Pushtimit, nga gjermanët dhe italianët, dhe u torturua. Vëllai i tij Nikos u ekzekutua nga pushtuesit më 1944.

Pas luftës Glezos, komunist, u përndoq në vitet e Luftës Civile: u dënua me vdekje më shumë se një herë, dhe dënimet nuk u ekzekutuan pas një proteste ndërkombëtare. Më 1951 u zgjodh deputet për partinë EDA ndërsa ndodhej në burg, dhe u rizgjodh nga burgu më 1961. I burgosur sërish nën juntën e viteve 1967–1974, kaloi gjithsej më shumë se njëmbëdhjetë vjet në burg dhe katër vjet e gjysmë në internim. Më vonë ishte deputet i PASOK-ut në vitet 1980, anëtar i Parlamentit Evropian më 1984 dhe sërish më 2014, kryetar i komunitetit të fshatit të tij në Naksos dhe aktivist i palodhur për dëmshpërblimet gjermane të luftës. Vdiq në Athinë më 30 mars 2020, 97 vjeç.

Flamuri në Akropol ishte një akt i vogël me jehonë të jashtëzakonshme. Në javët e para të Pushtimit, kur Greqia ishte shkelur dhe pjesa më e madhe e Evropës dukej e dorëzuar, dy studentë treguan se svastika mbi Partenon mund të rrëzohej. Lajmi u përhap në Athinë gojë më gojë dhe pastaj jashtë vendit, dhe akti u bë simbol i rezistencës greke, i kremtuar çdo vit që nga lufta.

Për Glezosin ishte fillimi i një jete politike. Punoi në shtypin e Rezistencës, ishte kryeredaktor i gazetës komuniste Ριζοσπάστης (Rizospastis) më 1947, derisa gazeta u mbyll në fund të atij viti, dhe mbeti në të majtë gjithë jetën, nga EDA e viteve 1950 e 1960 te PASOK-u i viteve 1980 dhe SYRIZA e viteve 2010. Nuk ishte kurrë aleat i rehatshëm: i kritikoi hapur partitë e veta, përfshirë SYRIZA-n më 2015.

Kishte edhe një anë praktike. Si kryetar i komunitetit të Apiranthosit në fund të viteve 1980, eksperimentoi me vetëqeverisjen vendore dhe me diga të vogla e tarraca për ta mbajtur ujin e shiut në tokë, një kauzë që e mbrojti për dekada. Shkroi libra për historinë e Rezistencës dhe për demokracinë e drejtpërdrejtë. Pak grekë kanë ngrënë gaz lotsjellës në një demonstratë në moshën 87 vjeç, si Glezos në Athinë më 2010; për shumë veta ajo pamje përmblidhte një njeri që nuk pushoi kurrë së protestuari.

Ngjituni në Akropol dhe kërkoni pllakën që kujton natën e 30 drejt 31 majit 1941; përvjetori shënohet atje çdo vit. Në Naksos, Apiranthosi është një nga fshatrat më të bukur të Kiklades dhe krenohet me birin e vet, që ishte kryetar i komunitetit më 1986–1990. Tekstet shkollore greke të historisë tregojnë historinë e flamurit, dhe grekë të çdo ngjyre politike e nderuan guximin e tij kur vdiq në mars 2020, gjatë mbylljes së parë për Covid-in, gjë që do të thoshte një varrim i vogël për një njeri që i kishte mbushur sheshet gjithë jetën. Fraza «κατέβασε τη σημαία από την Ακρόπολη» (e uli flamurin nga Akropoli) nuk ka nevojë për shpjegim në Greqi.

• Të dy nuk u identifikuan si fajtorë gjatë Pushtimit; gjermanët i dënuan me vdekje në mungesë autorët e panjohur.
• U zgjodh dy herë në parlamentin grek nga burgu, më 1951 dhe më 1961.
• Ishte anëtar i Parlamentit Evropian në moshën 61 vjeç dhe sërish në moshën 91 vjeç.
• Shpesh e quajnë «ο πρώτος παρτιζάνος της Ευρώπης» (partizani i parë i Evropës), titull që zakonisht i atribuohet Sharl de Golit.