Vasilis Tsitsanis

Tsitsanis lindi më 18 janar 1915 në Trikala, një qytezë tregtare në fushën e Thesalisë. I ati, këpucar nga Epiri, i binte mandolinës, dhe djali mësoi fillimisht violinën para se të merrte buzukin, atëherë instrument i të varfërve dhe i njerëzve me nam të keq. Në vitin 1936 shkoi në Athinë për të studiuar drejtësi, por në vend të kësaj gjeti studiot e regjistrimit: disqet e tij të para dolën në vitin 1937 dhe brenda dy vitesh shkruante për këngëtarët më të mirë të kohës. Në vitin 1938 u thirr për shërbim ushtarak në Selanik dhe qëndroi atje gjatë gjithë pushtimit gjerman (1941–44), duke mbajtur një uzeri të vogël në rrugën Pavlou Mela, ku luante në mbrëmje. Uria dhe frika e atyre viteve lindën këngën e tij më të famshme.

Në vitin 1946 u kthye në Athinë, dhe dekada që pasoi ishte epoka e tij e artë. Me këngëtaret Sotiria Bellou dhe Marika Ninou luajti mbrëmje pas mbrëmjeje në lokalin e «Τζίμης ο Χοντρός» (Xhimi i Trashë), dhe disqet që regjistruan bashkë, dhjetëra, përcaktuan tingullin e këngës greke të pasluftës: buzuki, kitarë, dy zëra dhe tekste për dashurinë, varfërinë dhe natën. Më vonë e kënduan Stelios Kazantzidis, Prodromos Tsaousakis dhe shumë të tjerë. Nga viti 1967 deri në vitet e fundit luajti në lokalin «Χάραμα» në Kaisariani, ku njerëzit bënin radhë për ta dëgjuar. U sëmur në vitin 1983, shkoi në Londër për një operacion në mushkëri dhe vdiq atje më 18 janar 1984, në ditëlindjen e tij të gjashtëdhjetë e nëntë. Varrimi i tij në Athinë tërhoqi një turmë të madhe.

Para Tsitsanisit, rebetikoja ishte muzika e strofkave të hashashit dhe e lagjeve të refugjatëve, me tekste për burgun, drogën dhe thikat; mjeshtri i saj ishte Markos Vamvakaris. Tsitsanis ruajti buzukin dhe vallet, ζεϊμπέκικο dhe χασάπικο, por ndryshoi gati gjithçka tjetër. Melodiat e tij huazonin nga shkallët perëndimore maxhore dhe minore po aq sa nga modet lindore, harmonitë e tij ishin më të pasura, dhe fjalët e tij flisnin për gjëra që të gjithë i kishin përjetuar: një dashuri e humbur, një xhep bosh, një nënë që pret, një e diel gri. Rezultati ishte një muzikë që i gjithë vendi mund ta ndiente të vetën, dhe fjala greke për të ndryshoi nga ρεμπέτικο në λαϊκό, këngë popullore.

Hitin e tij të parë të madh, Αρχόντισσα (Archontissa, «Zonja fisnike»), e shkroi në vitin 1938. Συννεφιασμένη Κυριακή (E diel me re) u shkrua në Selanik rreth vitit 1943 dhe u regjistrua në vitin 1948 me Prodromos Tsaousakis dhe Sotiria Bellou; një e diel gri si zemra e këngëtarit u bë kënga që grekët e këndojnë kur janë larg shtëpisë. Μπαξέ τσιφλίκι (Baxe Tsifliki, 1946) mban emrin e një lagjeje të Selanikut dhe lavdëron tavernat e saj; Κάποια μάνα αναστενάζει (Një nënë psherëtin, 1947) është vajtimi i një nëne për një bir që mungon; Τα καβουράκια (Gaforret e vogla) është një këngë humoristike për qejflinj të dehur që në agim kthehen në shtëpi duke ecur shtrembër si gaforre. Shtoni Ό,τι κι αν πω δεν σε ξεχνώ (Çfarëdo që të them, nuk të harroj), Της γερακίνας γιος (Biri i gruas-skifter), Νύχτες μαγικές (Netë magjike) dhe disa qindra të tjera, dhe keni një vepër që çdo grek e njeh të paktën pjesë-pjesë, qoftë se e di, qoftë se jo, kush e ka shkruar.

Mënyra më e lehtë për ta njohur Tsitsanisin është të hyni në çdo tavernë greke me muzikë live dhe të prisni: brenda një ore dikush do të luajë Συννεφιασμένη Κυριακή dhe e gjithë salla do ta këndojë. Regjistrimet e Bellout, Ninout dhe Kazantzidisit gjenden lehtë, dhe origjinali i vitit 1948 i E diel me re, me Tsaousakisin dhe Bellounë, është ai me të cilin duhet nisur. Në Trikala në vitin 2016 u hap një muze kushtuar atij në një hamam osman të restauruar, në qytet ka një statujë të tij me buzukin, dhe përvjetori i lindjes dhe i vdekjes së tij, 18 janari, shënohet atje çdo vit. Rrugë me emrin Τσιτσάνη ka në gjithë Greqinë. Filmi i vitit 2010 Ουζερί Τσιτσάνης, bazuar në romanin e Giorgos Skampardonisit, tregon vitet e Selanikut. Këngët e tij janë ende të mbrojtura nga e drejta e autorit, por këndohen kudo.

• Vdiq më 18 janar 1984, saktësisht gjashtëdhjetë e nëntë vjet pasi kishte lindur më 18 janar 1915.
• Shkoi në Athinë në vitin 1936 për të studiuar drejtësi dhe nuk i mbaroi kurrë; buzuki, që atëherë konsiderohej instrument i botës së poshtme, sillte tashmë më shumë para.
• E diel me re u shkrua në Selanikun e pushtuar rreth vitit 1943, por mundi të regjistrohej vetëm në vitin 1948, pas luftës.
• Shumë nga këngët e tij më të njohura u kënduan për herë të parë nga gra, Sotiria Bellou dhe Marika Ninou, në një kohë kur bota e rebetikos ishte pothuajse tërësisht mashkullore.