Jeta
Zenoni vinte nga Elea në bregun jugor italian, siti i sotëm i Velias. Lindja rreth 490 para Krishtit nxirret pjesërisht nga moshat e personazheve në Parmenidin e Platonit. Është vlerësim letrar, jo regjistër bashkëkohor. Ishte i lidhur me Parmenidin dhe veproi në Italinë greqishtfolëse nga mesi i shekullit të pestë. Rrethanat e sakta të jetës dhe vdekjes nuk njihen.
Platoni e përfytyron në Athinë duke lexuar libër argumentesh para dëgjuesve. Dialogu dëshmon diskutim të lashtë, nuk regjistron takim të dokumentuar. Biografi të vona tregojnë qëndresë dramatike ndaj një tirani vendor. Kundërshtitë nuk lejojnë histori të sigurt të ditëve të fundit. Prania më e fortë janë argumentet dhe përpjekja për përgjigje. Duhet dalluar edhe nga Zenoni i Kitionit, themelues shumë më i vonshëm i stoicizmit. Emri i përbashkët nuk i bën një njeri ose të njëjtën shkollë.
Veprat
Traktati i humbur në prozë përmbante argumente kundër bindjeve të zakonshme mbi shumësinë e lëvizjen. Nuk rindërtojmë planin e plotë ose vendin e çdo raporti të vonshëm. Simplici ruan disa formulime rreth një mijëvjeçar më pas; argumentet e lëvizjes vijnë kryesisht nga përmbledhjet e Aristotelit. Citimi poshtë flet për numrin e gjërave, jo fjalim të shpikur të Akilit.
Dikotomia pyet si fillon ose mbaron një rrugë me etapa pafundësisht të ndashme. Tek Akili, ndjekësi arrin së pari vendin e mëparshëm të të ngadaltit, që tashmë ka ecur. Shigjeta shqyrton lëvizjen dhe çastin. Janë përshkrime argumentesh, jo libra të pavarur të mbijetuar. Tregojnë se supozime të arsyeshme japin vështirësi. Kalimi i dhomës nuk shpjegon cili supozim dështon. Matematika moderne analizon disa versione, por historia dhe zgjidhjet e sotme dallojnë. Qëllimi diskutohet; pohimi se thjesht provoi palëvizshmërinë humbet pyetjet e qëndrueshme.
Trashëgimia në Greqinë e sotme
Emri grek lidhet ende me Akilin e breshkën në diskutime mbi arsyetimin dhe pafundësinë. Atdheu kujton mendimin antik përtej Greqisë së sotme. Fillimi i dobishëm është ta tregoni qartë enigmën në greqishten moderne.
Vizatoni tri etapa dhe përshkruani me πρώτα, μετά dhe όταν. Shtoni fjali me αν për veprimin vijues. Përdorni γρήγορος, προλαβαίνω dhe σταματώ për lëvizje e pushim. Krahasoni të lashtën εἰ me të sotmen αν. Ushtroni radhën e argumenteve pa ngatërruar rirrëfimin B1 me prozën origjinale.
A e dinit?
- Eleati jetoi shekuj para themeluesit stoik Zenon i Kitionit.
- Paradokset e lëvizjes janë zakonisht raporte të vonshme.
- Libri humbi dhe titulli është i pasigurt.
Veprat kryesore
| Titulli greqisht | Titulli | Viti |
|---|---|---|
| Χαμένο σύγγραμμα (τίτλος άγνωστος) | Traktat i humbur: titulli fillestar i panjohur | 5th century BC |
| Διχοτομία (επιχείρημα) | Dikotomia: argument i përcjellë | 5th century BC |
| Αχιλλεύς και χελώνα (επιχείρημα) | Akili dhe breshka: argument i përcjellë | 5th century BC |
| Βέλος (επιχείρημα) | Shigjeta: argument i përcjellë | 5th century BC |
Një varg për t’u mbajtur mend
εἰ πολλά ἐστιν, ἀνάγκη τοσαῦτα εἶναι ὅσα ἐστὶ καὶ οὔτε πλείονα αὐτῶν οὔτε ἐλάττονα.
Në greqishten e sotmeΑν υπάρχουν πολλά πράγματα, πρέπει να είναι τόσα όσα είναι, ούτε περισσότερα ούτε λιγότερα.
ei polla estin, anankē tosauta einai hosa esti kai oute pleiona autōn oute elattona.
Nëse ka shumë gjëra, duhet të jenë aq sa janë, as më shumë as më pak.
