Manolis Glezos

Glezos werd op 9 september 1922 geboren in Apiranthos, een bergdorp met marmeren huizen op Naxos. In 1935 verhuisde het gezin naar Athene, waar hij de school afmaakte, al jong werkte en zich aansloot bij linkse jongerengroepen die zich verzetten tegen de dictatuur van Metaxas en tegen de As. De Duitsers trokken op 27 april 1941 Athene binnen en hesen het hakenkruis op de Akropolis.

In de nacht van 30 op 31 mei 1941 klommen Glezos en zijn medestudent Apostolos (Lakis) Santas via een spleet in de rots aan de noordwestkant omhoog, bereikten de vlaggenmast en haalden de vlag neer. De bezetters kondigden doodvonnissen af voor de onbekende daders; de twee werden toen niet geïdentificeerd. Glezos werd tijdens de bezetting meerdere keren gearresteerd, door de Duitsers en de Italianen, en gemarteld. Zijn broer Nikos werd in 1944 door de bezetters geëxecuteerd.

Na de oorlog werd Glezos als communist vervolgd in de jaren van de Burgeroorlog: hij werd meer dan eens ter dood veroordeeld, en de vonnissen werden na internationaal protest niet uitgevoerd. In 1951 werd hij vanuit de gevangenis voor de partij EDA in het parlement gekozen, en in 1961 opnieuw vanuit de cel. Onder de junta van 1967–1974 opnieuw gevangengezet, bracht hij in totaal meer dan elf jaar in de gevangenis en vierenhalf jaar in ballingschap door. Later was hij in de jaren tachtig parlementslid voor PASOK, lid van het Europees Parlement in 1984 en opnieuw in 2014, voorzitter van zijn dorpsgemeenschap op Naxos en een onvermoeibaar pleitbezorger van Duitse herstelbetalingen. Hij overleed op 30 maart 2020 in Athene, 97 jaar oud.

De vlag op de Akropolis was een kleine daad met een enorme weerklank. In de eerste weken van de bezetting, toen Griekenland onder de voet was gelopen en een groot deel van Europa berustte, toonden twee studenten aan dat het hakenkruis boven het Parthenon kon worden neergehaald. Het nieuws verspreidde zich in Athene van mond tot mond en daarna in het buitenland, en de daad werd een symbool van het Griekse verzet, dat sinds de oorlog elk jaar wordt herdacht.

Voor Glezos was het het begin van een politiek leven. Hij werkte voor de verzetspers, was in 1947 hoofdredacteur van de communistische krant Ριζοσπάστης (Rizospastis), tot de krant aan het eind van dat jaar werd verboden, en bleef zijn hele leven links, van de EDA van de jaren vijftig en zestig tot PASOK in de jaren tachtig en SYRIZA in de jaren 2010. Een makkelijke bondgenoot was hij nooit: hij bekritiseerde openlijk zijn eigen partijen, ook SYRIZA in 2015.

Hij had ook een praktische kant. Als voorzitter van de gemeenschap van Apiranthos aan het eind van de jaren tachtig experimenteerde hij met lokaal zelfbestuur en met kleine dammen en terrassen om regenwater in de bodem vast te houden, een zaak die hij tientallen jaren verdedigde. Hij schreef boeken over de geschiedenis van het verzet en over directe democratie. Weinig Grieken kregen op hun 87e traangas over zich heen tijdens een demonstratie, zoals Glezos in 2010 in Athene; voor velen vatte dat beeld een man samen die nooit ophield met protesteren.

Ga naar de Akropolis en zoek de plaquette die herinnert aan de nacht van 30 op 31 mei 1941; de verjaardag wordt daar elk jaar herdacht. Op Naxos is Apiranthos een van de mooiste dorpen van de Cycladen en trots op zijn zoon, die in 1986–1990 voorzitter van de gemeenschap was. Griekse schoolgeschiedenisboeken vertellen het verhaal van de vlag, en Grieken van alle politieke kleuren eerden zijn moed toen hij in maart 2020 overleed, tijdens de eerste coronalockdown, waardoor een man die zijn hele leven pleinen had gevuld maar een kleine begrafenis kreeg. De zin «κατέβασε τη σημαία από την Ακρόπολη» (hij haalde de vlag van de Akropolis) behoeft in Griekenland geen uitleg.

• De twee werden tijdens de bezetting niet als daders geïdentificeerd; de Duitsers veroordeelden de onbekende daders bij verstek ter dood.
• Hij werd twee keer vanuit de gevangenis in het Griekse parlement gekozen, in 1951 en in 1961.
• Hij was lid van het Europees Parlement op zijn 61e en opnieuw op zijn 91e.
• Hij wordt vaak «ο πρώτος παρτιζάνος της Ευρώπης» (de eerste partizaan van Europa) genoemd, een titel die meestal aan Charles de Gaulle wordt toegeschreven.