Greqia e lashtë për shkollën, e lidhur me greqishten e sotme
51 tema nga historia dhe gjuhët klasike: polisi, Sparta, luftërat greko-persiane, jeta e përditshme, tempujt dhe teatri. Secila shpjegohet thjesht dhe lidhet me një fjalë, një vend ose një zakon që jeton ende në greqishten e sotme, me audio.
Polisi dhe politika
Tekst grek A2Polisi grek: çfarë ishte qyteti-shtet?Çfarë ishte polisi grek? Zbulo akropolin, agorën dhe qytetarët e qyteteve-shtete të lashta, dhe fjalët që grekët i përdorin edhe sot.Tekst grek B1Demokracia athinaseKuvendi, këshilli, shorti dhe ostrakizmi: si qeverisnin veten qytetarët e Athinës dhe pse Greqia quhet ende zyrtarisht Ελληνική Δημοκρατία.Tekst grek A2Athina dhe Sparta: krahasimDy qytete greke, dy mënyra jetese: kush qeveriste, si rriteshin fëmijët, kush ishte i fortë në tokë a në det, dhe ku ndodhen sot Atika dhe Lakonia.Tekst grek A2Sparta e lashtë: jeta në qytetin e luftëtarëveSi edukoheshin fëmijët në Spartë, kush ishin helotët, si luftonte falanga dhe pse grekët ende thonë «λακωνικά» dhe «σπαρτιάτικα».Tekst grek B2Reformat e Klistenit dhe lindja e demokracisë (508 p.e.s.)Dhjetë fyle, tridhjetë tritie, rreth 140 deme dhe një Këshill i 500-ve: si e rindërtoi Klisteni Athinën më 508/7 p.e.s. dhe pse çdo bashki greke shkruan ende Δήμος.Tekst grek A2Ostracizmi në Athinën e lashtëSi e dërgonin athinasit një njeri larg për dhjetë vjet me një copë poçi të thyer? Zbulo ostracizmin dhe fjalët greke që vijnë prej tij edhe sot.Tekst grek B1Qytetarët, metekët dhe skllevërit në Athinën e lashtëKush votonte, kush paguante taksën e të huajve dhe kush i përkiste një zotërie: tri grupet e banorëve të Athinës klasike dhe fjalët që përdoren ende sot.Tekst grek B1Gruaja në Greqinë e lashtëShtëpia, kujdestarët, pajë dhe priftëresha: si jetonin gratë në Athinë, Spartë e Lesbos dhe pse galeria e kishës quhet ende γυναικωνίτης.Tekst grek A2Kolonizimi grek në Mesdhe dhe në Detin e ZiPse grekët e lashtë lundruan larg për të themeluar qytete të reja nga Spanja deri në Detin e Zi? Njih kolonitë, qytetet mëmë dhe fjalët greke që përdoren ende sot.Tekst grek A2Masalia: si e themeluan grekët MarsejënSi e themeluan grekët Marsejën? Njihu me detarët e Fokesë, legjendën e Gjiptisë dhe Protisit dhe flakën olimpike që lundroi sërish drejt Masalias.Tekst grek B1Greqia e Madhe: grekët e Italisë së Jugut dhe të SicilisëNapoli, Sirakuza, Taranto: si i mbushën kolonët grekë me qytete Italinë e Jugut dhe Sicilinë, dhe pse atje flitet ende një dialekt grek, griko.
Luftëra dhe kthesa
Tekst grek A2Qytetërimi minoik: minoasit e KretësPallate, dema të pikturuar, një shkrim që askush s’di ta lexojë dhe një labirint i famshëm: njihu me minoasit e Kretës dhe pse grekët ende thonë «μινωικός».Tekst grek B1Qytetërimi mikenas: bota e AgamemnonitPallate, maska ari, Lineari B dhe muret gjigante të Mikenës: kush ishin mikenasit dhe pse grekët i thonë një pune shumë të madhe «κυκλώπειο έργο».Tekst grek B2Lineari B: shkrimi më i vjetër grekPllaka balte nga Knosi dhe Pilosi, të deshifruara nga Michael Ventris më 1952, ruajnë greqisht të shkruar mbi 3200 vjet më parë, me fjalë si χαλκός.Tekst grek B1Lufta e Trojës: mit apo histori?Helena, Akili dhe kali prej druri: çfarë tregon Homeri, çfarë gjetën arkeologët në Trojë dhe pse grekët ende ruhen nga «Δαναών δώρα».Tekst grek B1Luftërat greko-persiane (490–479 p.e.s.)Maratona, Termopilet, Salamina, Plateja: si i ndalën qytetet greke Perandorinë Persiane dhe si e ndryshoi kuptimin fjala βάρβαρος.Tekst grek A2Beteja e Maratonës dhe maratona e parëNë vitin 490 p.e.s. një ushtri e vogël athinase mundi persët në Maratonë. Zbulo çfarë ndodhi vërtet dhe si një legjendë i dha botës maratonën.Tekst grek A2Beteja e Termopileve (480 p.e.s.)Leonida, 300 spartanët dhe një kalim i ngushtë: çfarë ndodhi vërtet në Termopile në vitin 480 p.e.s. dhe pse grekët ende thonë «μολών λαβέ».Tekst grek B1Beteja e Salaminës (480 p.e.s.)Në vitin 480 p.e.s. flota greke e zuri në kurth flotën e madhe persiane në ngushticat e Salaminës. Si fitoi Themistokliu dhe çfarë la beteja në greqishten e sotme.Tekst grek B1Epoka e Perikliut: epoka e artë e AthinësPerikliu, strategu që athinasit e zgjidhnin vit pas viti: pagë për gjykatësit, Partenoni, paratë e aleatëve, lufta me Spartën dhe murtaja.Tekst grek B1Lufta e Peloponezit (431–404 p.e.s.)Athina kundër Spartës për 27 vjet: murtaja, rrethime, Sicilia dhe disfata, dhe fjala δημαγωγός që politika greke e përdor ende sot.Tekst grek A2Pushtimet e Aleksandrit të Madh (harta)Ndiq Aleksandrin e Madh në hartë, nga Maqedonia deri në Egjipt dhe Indi, dhe zbulo pse Selaniku mban emrin e motrës së tij.
Jeta e përditshme
Tekst grek A2Jeta e përditshme në Athinën e lashtëBukë e ngjyer në verë për mëngjes, shkolla me një skllav shoqërues, pazari në agora, uji nga burimi: përjeto një ditë në Athinën e lashtë.Tekst grek A2Shkolla dhe arsimi në Greqinë e lashtëSi i mësonin djemtë e Athinës shkronjat, muzikën dhe sportin, kush i çonte në shkollë dhe pse σχολή, “koha e lirë”, u bë σχολείο i sotëm.Tekst grek A2Gjimnazi dhe palestra në Greqinë e lashtëKu stërviteshin atletët grekë me vaj dhe strigil, ku vinin filozofët të bisedonin dhe pse një nxënës grek 13 vjeç shkon në Γυμνάσιο.Tekst grek A2Çfarë hanin grekët e lashtë?Bukë elbi, ullinj, djathë, peshk dhe supë me thjerrëza: çfarë kishte në tryezën e grekëve të lashtë dhe pse grekët gatuajnë ende φακές.Tekst grek B1Simpoziumi në Greqinë e lashtëShtretër, krater, këngë dhe lojëra: si mblidheshin burrat grekë për të pirë e biseduar, dhe pse fjala greke e sotme për verën, κρασί, do të thotë përzierje.Tekst grek A2Veshja në Greqinë e lashtë: kitoni, himationi, peplosiKitoni, peplosi dhe himationi: si i bënin grekët e lashtë rrobat me një copë pëlhurë, disa gjilpëra dhe një brez, dhe pse grekët ende thonë ιματιοθήκη.Tekst grek A2Shtëpia dhe familja në Greqinë e lashtëDhoma rreth një oborri me diell, një vatër, një sallë ngrënieje për burrat: si jetonte një familje greke dhe si na dha οἶκος, shtëpia, ekonominë.Tekst grek A2Fëmijëria, lodrat dhe lojërat në Greqinë e lashtëTopa, fugë, rrathë, kukulla dhe kocka: si luanin fëmijët në Greqinë e lashtë dhe si loja me kocka mbijetoi në Greqi me emrin κότσια.Tekst grek A2Paraja në Greqinë e lashtë: dhrahmia dhe kukuvajka e AthinësObolë, dhrahmi dhe kukuvajka prej argjendi e Athinës: si paguanin grekët e lashtë dhe pse e njëjta kukuvajkë është sot në monedhën greke prej 1 euro.Tekst grek B1Skllavëria në Greqinë e lashtëKush ishin skllevërit në Greqinë e lashtë, nga vinin, kush ishin helotët e Spartës dhe pse δουλειά, puna, tingëllon pothuajse si δουλεία, skllavëria.Tekst grek B1Mjekësia në Greqinë e lashtë dhe betimi i HipokratitAsklepi, Hipokrati dhe Betimi: si kërkuan mjekët grekë shkaqe natyrore dhe pse mjekët e rinj në Greqi japin ende όρκος του Ιπποκράτη.Tekst grek A2Hopliti: armatimi i ushtarit grekPërkrenare, mburojë, shtizë dhe mbrojtëse këmbësh: çfarë mbante një hoplit grek, si luftonte falanga dhe pse ushtarët grekë quhen ende «οπλίτες».
Feja dhe festat
Tekst grek A2Lojërat Olimpike në Greqinë e lashtëSi zhvilloheshin Lojërat Olimpike të lashta në Olimpia: Zeusi, vrapimet, kurora e ullirit, armëpushimi dhe fjalët greke të sportit që përdoren edhe sot.Tekst grek A2Feja e grekëve të lashtë: tempujt, priftërinjtë dhe flijimetSi i nderonin grekët e lashtë perënditë e tyre: tempuj, altarë, flijime, priftërinj dhe priftëresha, dhe fjalët e tempullit që përdoren ende në kishat greke.Tekst grek A2Perënditë greke dhe romake: emrat krahasuarZeusi apo Jupiteri? Afërdita apo Venusi? Krahaso emrat grekë dhe romakë të perëndive dhe zbulo pse në greqisht planetët mbajnë ende emrat e perëndive greke.Tekst grek A2Orakulli i Delfit dhe PithiaSi funksiononte orakulli i Delfit: Pithia mbi trekëmbësh, përgjigje me dy kuptime, «njih veten» dhe fjalët greke që përdoren edhe sot.
Vende dhe monumente
Tekst grek A2Akropoli i AthinësNjih Akropolin e Athinës: qytetin e lartë të Athinasë, Partenonin dhe kariatidet, si dhe flamurin grek që valëvitet ende mbi shkëmbin e famshëm.Tekst grek B1Partenoni: ndërtimi, skulpturat dhe historiaSi e ndërtuan athinasit Partenonin për Athinanë Partenos, çfarë tregojnë frontonet, metopat dhe frizi, dhe si një rrënojë u bë simbol.Tekst grek B1Skulpturat e Partenonit: Londër apo Athinë?Pse rreth gjysma e skulpturave të ruajtura të Partenonit ndodhet në Londër, çfarë thonë British Museum dhe Greqia, dhe si i tregon Athina boshllëqet.Tekst grek A2Agora e AthinësVizito agorën e Athinës: tregun, sallën e Këshillit, portikët ku flisnin Sokrati dhe Zenoni, dhe pse grekët ende thonë αγοράζω.Tekst grek A2Delfi: kërthiza e botësShëtit në Delfin e lashtë, kërthizën e botës: Rruga e Shenjtë, thesaret, tempulli i Apolonit, stadiumi, Karrocieri dhe fjala greke ομφαλός.Tekst grek A2Olimpia, shenjtërorja e ZeusitVizito Olimpinë e lashtë: korijen e shenjtë të Zeusit, tempullin e tij të madh, statujën prej ari e fildishi të Fidias, muzeun dhe fjalën greke άγαλμα.Tekst grek A2Pallati i KnosositNjë sallë e fronit, grifonë të pikturuar, kolonat e kuqe prej betoni të Evansit dhe Minotauri: zbulo Knososin dhe fjalën greke «λαβύρινθος».Tekst grek B1Teatri i Epidaurit: teatri ku dëgjohet një pëshpëritjeNjë teatër prej guri i shekullit IV p.e.s. në një shenjtërore shërimi, i famshëm për akustikën, ku dramat antike mbushin ende shkallët çdo verë.
Arti, shkenca dhe idetë
Tekst grek A2Rendet arkitektonike greke: dorik, jonik dhe korintikSi të dallosh një kolonë dorike, jonike apo korintike, nga erdhi secili stil dhe pse Athina ndërton ende me to sot.Tekst grek A2Qeramika e Greqisë së lashtë: figura të zeza dhe figura të kuqeSi i bënin poçarët grekë vazot me figura të zeza dhe me figura të kuqe, çfarë tregojnë pikturat e tyre dhe cilat fjalë të qeramikës përdoren ende në greqisht.Tekst grek B1Teatri i Greqisë së lashtë: tragjedia, komedia dhe maskatSi funksiononte teatri grek: theatroni, orkestra dhe skena, maskat dhe kori, tragjedia dhe komedia, si dhe fjalët e skenës që grekët i përdorin ende sot.
Nga greqishtja e vjetër te e sotmja
Tekst grek B2Shqiptimi erasmian dhe shqiptimi modern i greqishtes së vjetërPse në shkollë thuhet “beta” dhe grekët thonë “vita”: si tingëllonte greqishtja e vjetër, kur ndryshoi dhe të njëjtat fjalë në të dy shqiptimet.Tekst grek B2Mësoj greqishten e vjetër: sa e vështirë është greqishtja e re?Nga Platoni dhe Ksenofoni te ligjërimi i përditshëm: çfarë mbeti, çfarë ndryshoi në tinguj, gramatikë e fjalë, dhe pse studentët e klasikes nisin me përparësi.