Μανώλης Γλέζος

Ο Γλέζος γεννήθηκε στις 9 Σεπτεμβρίου 1922 στην Απείρανθο, ένα ορεινό χωριό της Νάξου με μαρμάρινα σπίτια. Το 1935 η οικογένειά του μετακόμισε στην Αθήνα, όπου τελείωσε το σχολείο, δούλεψε από μικρός και μπήκε σε αριστερές νεανικές ομάδες που αντιτίθεντο στη δικτατορία του Μεταξά και στον Άξονα. Οι Γερμανοί μπήκαν στην Αθήνα στις 27 Απριλίου 1941 και ύψωσαν τη σβάστικα στην Ακρόπολη.

Τη νύχτα της 30ής προς 31η Μαΐου 1941 ο Γλέζος και ο Απόστολος (Λάκης) Σάντας, συμφοιτητής του, ανέβηκαν από μια σχισμή του βράχου στη βορειοδυτική πλευρά, έφτασαν στον ιστό και κατέβασαν τη σημαία. Οι κατακτητές ανακοίνωσαν θανατικές ποινές για τους άγνωστους δράστες· οι δύο δεν αναγνωρίστηκαν τότε. Ο Γλέζος συνελήφθη αρκετές φορές στην Κατοχή, από τους Γερμανούς και τους Ιταλούς, και βασανίστηκε. Ο αδελφός του ο Νίκος εκτελέστηκε από τους κατακτητές το 1944.

Μετά τον πόλεμο ο Γλέζος, κομμουνιστής, διώχθηκε στα χρόνια του Εμφυλίου: καταδικάστηκε σε θάνατο περισσότερες από μία φορές, και οι ποινές δεν εκτελέστηκαν ύστερα από διεθνή κατακραυγή. Το 1951 εξελέγη βουλευτής της ΕΔΑ ενώ βρισκόταν στη φυλακή, και ξαναβγήκε βουλευτής μέσα από τη φυλακή το 1961. Φυλακίστηκε ξανά επί χούντας, το 1967–1974, και συνολικά πέρασε πάνω από έντεκα χρόνια στη φυλακή και τεσσεράμισι χρόνια στην εξορία. Αργότερα ήταν βουλευτής του ΠΑΣΟΚ τη δεκαετία του 1980, ευρωβουλευτής το 1984 και ξανά το 2014, πρόεδρος της κοινότητας του χωριού του στη Νάξο και ακούραστος αγωνιστής για τις γερμανικές πολεμικές αποζημιώσεις. Πέθανε στην Αθήνα στις 30 Μαρτίου 2020, σε ηλικία 97 ετών.

Η σημαία της Ακρόπολης ήταν μια μικρή πράξη με τεράστια απήχηση. Τις πρώτες εβδομάδες της Κατοχής, όταν η Ελλάδα είχε καταληφθεί και μεγάλο μέρος της Ευρώπης έμοιαζε να έχει παραιτηθεί, δύο φοιτητές έδειξαν ότι η σβάστικα πάνω από τον Παρθενώνα μπορούσε να κατέβει. Το νέο απλώθηκε στην Αθήνα από στόμα σε στόμα και ύστερα στο εξωτερικό, και η πράξη έγινε σύμβολο της ελληνικής αντίστασης, που γιορτάζεται κάθε χρόνο από τον πόλεμο και μετά.

Για τον Γλέζο ήταν η αρχή μιας πολιτικής ζωής. Δούλεψε στον αντιστασιακό Τύπο, ήταν αρχισυντάκτης της κομμουνιστικής εφημερίδας Ριζοσπάστης το 1947, ώσπου η εφημερίδα έκλεισε στο τέλος εκείνης της χρονιάς, και έμεινε στην Αριστερά όλη του τη ζωή, από την ΕΔΑ των δεκαετιών του 1950 και του 1960 ως το ΠΑΣΟΚ της δεκαετίας του 1980 και τον ΣΥΡΙΖΑ της δεκαετίας του 2010. Ποτέ δεν ήταν βολικός σύμμαχος: επέκρινε ανοιχτά τα ίδια του τα κόμματα, ακόμη και τον ΣΥΡΙΖΑ το 2015.

Είχε και πρακτική πλευρά. Ως πρόεδρος της κοινότητας Απειράνθου στα τέλη της δεκαετίας του 1980 πειραματίστηκε με την τοπική αυτοδιοίκηση και με μικρά φράγματα και πεζούλες για να κρατιέται το νερό της βροχής στο χώμα, έναν σκοπό που υπερασπίστηκε για δεκαετίες. Έγραψε βιβλία για την ιστορία της Αντίστασης και για την άμεση δημοκρατία. Λίγοι Έλληνες έφαγαν δακρυγόνα σε διαδήλωση στα 87 τους, όπως ο Γλέζος στην Αθήνα το 2010· για πολλούς, εκείνη η εικόνα συνόψιζε έναν άνθρωπο που δεν σταμάτησε ποτέ να διαμαρτύρεται.

Ανεβείτε στην Ακρόπολη και αναζητήστε την πλάκα που θυμίζει τη νύχτα της 30ής προς 31η Μαΐου 1941· η επέτειος τιμάται εκεί κάθε χρόνο. Στη Νάξο, η Απείρανθος είναι ένα από τα ωραιότερα χωριά των Κυκλάδων και είναι περήφανη για τον γιο της, που ήταν πρόεδρος της κοινότητας το 1986–1990. Τα σχολικά βιβλία ιστορίας αφηγούνται την ιστορία της σημαίας, και Έλληνες κάθε πολιτικής απόχρωσης τίμησαν το θάρρος του όταν πέθανε τον Μάρτιο του 2020, στο πρώτο lockdown του κορονοϊού, γεγονός που σήμαινε μια μικρή κηδεία για έναν άνθρωπο που γέμιζε πλατείες όλη του τη ζωή. Η φράση «κατέβασε τη σημαία από την Ακρόπολη» δεν χρειάζεται καμία εξήγηση στην Ελλάδα.

• Οι δύο δεν αναγνωρίστηκαν ως δράστες στη διάρκεια της Κατοχής· οι Γερμανοί καταδίκασαν ερήμην σε θάνατο τους άγνωστους δράστες.
• Εξελέγη βουλευτής μέσα από τη φυλακή δύο φορές, το 1951 και το 1961.
• Ήταν ευρωβουλευτής στα 61 του και ξανά στα 91 του.
• Τον αποκαλούν συχνά «ο πρώτος παρτιζάνος της Ευρώπης», τίτλο που συνήθως αποδίδεται στον Σαρλ ντε Γκωλ.