Jeta
Maria Laina lindi në Patra më 1947 dhe përfundoi drejtësinë në Universitetin e Athinës. Jeta profesionale u zhvillua rreth letërsisë dhe arteve: përktheu ese e prozë, redaktoi libra, përgatiti emisione radioje e televizioni dhe mësoi greqisht, poezi e përkthim. Mësimdhënia e greqishtes moderne e vendoste kalimin praktik mes gjuhëve pranë shkrimit të vet.
Përmbledhja e parë poetike, Ενηλικίωση (Pjekuria), doli më 1968. Pasuan ndër të tjera Επέκεινα (Përtej, 1970), Σημεία στίξεως (Shenja pikësimi, 1979) dhe Δικό της (E saja, 1985). Ishte anëtare themeluese e Shoqatës së Shkrimtarëve dhe kontribuoi në jetën letrare greke me kritikë, përkthime e antologji, krahas poezisë dhe teatrit. Përktheu edhe tekste të T. S. Eliot dhe Ezra Pound.
Ρόδινος φόβος (Frikë rozë, 1992) fitoi Çmimin Shtetëror të Poezisë më 1993. Σε τόπο ξερό (Në një vend të thatë, 2015) mblodhi tetë vepra poetike nga 1970 deri më 2012. Më vonë botoi novelën Τι όμορφη που είναι η ζωή (Sa e bukur është jeta, 2020). Çmimi i Madh Shtetëror i Letrave 2022, i shpallur më 2023, njohu kontributin e saj të përgjithshëm. Vdiq në Athinë në dhjetor 2023.
Veprat
Në poezinë e Laina një imazh i vogël shpesh mban një lëvizje të madhe emocionale. Në Δ΄ Θριαμβικό (E katërta triumfale), nga Επέκεινα (Përtej, 1970), një zë i drejtohet njeriut të dashur përballë mundësisë së vdekjes. Era, pranvera dhe shiu e bëjnë kujtesën të ndjeshme. Përsëritja dhe thirrja e drejtpërdrejtë e lidhin poezinë, duke i dhënë lëvizje të dallueshme pa një rrëfim të gjatë shpjegues.
Librat kalojnë edhe mes formave letrare. Μικτή τεχνική (Teknikë e përzier, 2012) sjell fjalorin e arteve pamore në titull poetik. Σε τόπο ξερό (Në një vend të thatë, 2015) lejon leximin së bashku të poezive të disa dekadave. Drama Το δέντρο (Pema), e vënë në skenë më 2013, paraqet njerëz që shohin dhe trajtojnë ndryshe të njëjtën pemë. Laina i lidhte këto shikime me kundërshtimin njerëzor, miqësinë e papritur dhe absurdin.
Në intervistën e Bookpress më 2013 shpjegoi se përfundimi i tekstit do të thoshte të gjente ritmin e tij dhe ai ritmin e saj. Kujtonte një javë kërkimi për një mbiemër katërrokësh me theks të caktuar. Vëmendja ndaj formës së fjalës bashkon tingull, gramatikë dhe kuptim në të njëjtin akt shkrimi.
Trashëgimia në Greqinë e sotme
Laina bashkoi poezinë greke me teatrin, përkthimin dhe mësimin e gjuhës. Shembulli i saj e bën zgjedhjen e kujdesshme të fjalëve praktikë të dobishme. Pas tekstit të përshtatur shkruani ο κήπος είναι ήσυχος dhe zëvendësoni ήσυχος me αμίλητος. Numëroni rrokjet: tri dhe katër. Shpjegoni pse «i qetë» e përshkruan drejtpërdrejt kopshtin, ndërsa «i heshtur» i jep cilësi njerëzore. Lexoni fjalitë dhe vini re ritmin e ndryshëm. Pastaj zgjidhni një emër tjetër dhe dy mbiemra të përshtatur me të, duke shpjeguar ndryshimin. Janë fjali origjinale ushtrimi, frymëzuar nga përshkrimi i shkrimit të saj. Detyra zhvillon përshtatjen e mbiemrit, vetëdijen e rrokjeve dhe diskutimin e kuptimit të drejtpërdrejtë e figurativ në greqishten moderne.
A e dinit?
- Lindi në Patra më 1947; vdiq në Athinë në dhjetor 2023.
- Frikë rozë doli më 1992 dhe fitoi çmimin shtetëror të poezisë më 1993.
- Vëllimi i mbledhur i vitit 2015 mbulon poezitë e 1970–2012.
- Çmimi i Madh i Letrave 2022 u shpall më 2023.
Veprat kryesore
| Titulli greqisht | Titulli | Viti |
|---|---|---|
| Ενηλικίωση | Pjekuria | 1968 |
| Επέκεινα | Përtej | 1970 |
| Ρόδινος φόβος | Frikë rozë | 1992 |
| Μικτή τεχνική | Teknikë e përzier | 2012 |
| Σε τόπο ξερό. Ποιήματα 1970–2012 | Në një vend të thatë — poezi të mbledhura 1970–2012 | 2015 |
Një varg për t’u mbajtur mend
Όταν έχω βρει το ρυθμό του κι αυτό τον δικό μου.
Otan echo vrei to rythmo tou ki afto ton diko mou.
Kur kam gjetur ritmin e tij dhe ai timin.
