Jenny Mastoraki

Jenny Mastoraki urodziła się w Atenach 21 lutego 1949 roku. W latach 1967–1972 studiowała literaturę bizantyjską i średniowieczną na Uniwersytecie Ateńskim. Jej pierwsze teksty powstały podczas dyktatury wojskowej i należą do literackiej konstelacji zwanej pokoleniem lat siedemdziesiątych. Ci młodzi autorzy kwestionowali odziedziczony język społeczny i konwencje, nie podzielając jednego programu ani poetyckiego głosu.

Wiersze ukazały się w Antyantologii Dimitrisa Iatropoulosa w 1971 roku. Pierwszy zbiór, Διόδια (Opłaty drogowe), wyszedł w Kedros w 1972, gdy twórczość zainteresowała Yannisa Ritsosa i wydawczynię Nanę Kallianesi. Tytuł wybrał Ritsos. Za życia opublikowała jeszcze trzy tomy poetyckie, ostatni Μ’ ένα στεφάνι φως (Z wieńcem światła) w 1989. Równolegle przekład stał się trwałą działalnością zawodową i twórczą, obejmującą powieści, teatr i literaturę dziecięcą.

Po raz pierwszy czytała Salingera w 1968 roku, przetłumaczyła Buszującego w zbożu w 1977 i powróciła do niego z nową wersją w 2014. Tłumaczyła także Canettiego, Bölla, Kleista, Lorkę i Pintera. Ministerstwo Kultury przyznało jej Wielką Nagrodę Literacką za 2020 rok, ogłoszoną w lipcu 2021. Zmarła 30 lipca 2024 roku; publikacje i audycje archiwalne nadal odnawiają kontakt z jej dziełem.

Διόδια (Opłaty drogowe, 1972) wykorzystuje krótkie wiersze do podważania zużytego języka i założeń powojennego społeczeństwa. Το σόι (Rodzina, 1978) przenosi te pytania do rodziny: miłość, ochrona i władza nie zawsze współistnieją zgodnie. Obecny w szkolnych antologiach wiersz Περίληψη (Streszczenie) zmienia matczyną ochronę w niepokojące obrazy snu, marzeń sennych i zamknięcia. Jego podmiot jest konstrukcją poetycką, nie przejrzystym dokumentem rodzinnym.

Ιστορίες για τα βαθιά (Opowieści z głębin, 1983) poszerza rolę mitu, odziedziczonych opowieści i ruchu bliskiego prozie. Μ’ ένα στεφάνι φως (Z wieńcem światła, 1989) kontynuuje intensywną rozmowę z tradycją poetycką, w tym z Solomosem. Zmiany formy i rytmu łączą pozornie zwykły język z ciemniejszymi, niestabilnymi światami. Cztery tomy tworzą zwarte, ale zmieniające się dzieło.

Przekład dał uwadze poświęcanej głosowi inne pole. Wracając do Salingera, Mastoraki ponownie przemyślała slang i tytuł zamiast utrwalać wcześniejszą wersję. W kwietniu 2026 Agra wydała Κι όλα τα κακά σκορπά... (I rozprasza wszelkie zło...), samodzielne pośmiertne wydanie tekstu napisanego w 2001 i opublikowanego w czasopiśmie w 2002 roku, z posłowiem Dionysisa Kapsalisa. Poszerza ono rozmowę prozy, lęku, mitu i poetyckiego rytmu.

Mastoraki pozostaje w szkolnych antologiach, przekładach teatralnych i nagraniach ERT z jej lekturami. Zacznij od tytułu Το σόι (Rodzina), potem zajrzyj do Słownika standardowego języka nowogreckiego na portalu Centrum Języka Greckiego. Porównaj το σόι z οι συγγενείς: oba mogą oznaczać krewnych poza jednym gospodarstwem domowym, lecz σόι ma bardziej poufały, potoczny ton. Napisz Την Κυριακή θα δω τους συγγενείς μου, następnie zastąp grupę rzeczownikową przez το σόι μου. Powiedz, do kogo skierujesz każde zdanie. To ćwiczenie B1 bada rejestr, ważny temat jej przekładów; cały wiersz wymaga dalszej pomocy z obrazami i kontekstem.

• Yannis Ritsos wybrał tytuł debiutanckiego zbioru Διόδια.
• Przełożyła powieść Salingera w 1977 i ponownie w 2014 roku.
• Wielką Nagrodę Literacką za 2020 ogłoszono w lipcu 2021.