Empedocles

Empedocles kwam uit Akragas, het huidige Agrigento aan Siciliës zuidkust. Hij leefde in de vijfde eeuw v.Chr.; de data rond 490–430 zijn benaderingen, geen zeker gedocumenteerde levensduur. Politieke veranderingen in zijn stad vormen de achtergrond van latere verhalen die hem tegenstander van tirannie en voorstander van het volk noemen. Ze kunnen historische herinneringen bewaren, maar zijn veel later geschreven en niet allemaal direct bewijs. Lijsten van vermeende leraren zijn eveneens onzeker.

Hij kreeg een reputatie als dichter, genezer en overtuigende publieke figuur. Zijn eigen verzen hielpen het buitengewone beeld van latere biografen vormen. Wonderbaarlijke genezingen moeten daarom worden onderscheiden van wat de overgebleven woorden werkelijk bewijzen. De doodsverhalen verschillen. Het bekendste laat hem in de Etna springen, waarna een bronzen sandaal de vermeende verdwijning verraadt: legende, geen betrouwbaar doodsbericht. We kennen hem zekerder uit poëzie in citaten van latere schrijvers en antieke papyrusfragmenten. Dit ongelijke bewijs vraagt nieuwsgierigheid en zorgvuldig lezen, geen gladde biografie vol dramatische zekerheden.

Empedocles noemde de blijvende bestanddelen vier wortels: aarde, water, lucht en vuur. Dit zijn geen chemische elementen van het huidige periodieke systeem. Dingen verschijnen en verdwijnen doordat wortels mengen en scheiden; de bestanddelen zelf ontstaan niet uit niets en verdwijnen niet in niets. Liefde en Strijd benoemen machten in die veranderende ordening. De poëtische namen vallen niet samen met persoonlijke emoties of moderne, wiskundig omschreven natuurkrachten.

De leer blijft onder de traditionele titels Over de natuur en Zuiveringen overgeleverd. Of dit twee gedichten of delen van een nauw verbonden project zijn, is omstreden. Fragmenten onderzoeken kosmische verandering, levende wezens, waarneming en de zielenreis, en vragen ook zuivering en onthouding van het doden van dieren. Natuuronderzoek en religie vormen geen twee losse loopbanen. Een in 1999 gepubliceerde papyrus versterkte gezamenlijk lezen. De verzen spreken luisteraars aan en maken abstracte ideeën met beeld en ritme onvergetelijk. De tabel geeft twee tekstgroepen en twee leerstellingen, geen vier zelfstandige boeken. De oorspronkelijke regel nodigt eerst tot luisteren uit.

Empedocles hoort bij het Griekstalige antieke Sicilië en herinnert eraan dat cultuurgeschiedenis verder reikt dan huidige grenzen. Zijn ideeën gingen via Aristoteles en andere antieke lezers naar latere discussies. Voor leerders zijn enkele natuurwoorden het toegankelijkste erfgoed.

Vergelijk antiek ὕδωρ en πῦρ met modern νερό en φωτιά, en bekijk het bekendere γη en αέρας. Teken vier benoemde vakken en beschrijf verbinding of scheiding met ενώνω en χωρίζω. Lees vervolgens antiek ἄκουε naast modern άκουσε. Zo verbindt de oefening geschiedenis met bruikbaar Grieks en houdt oude woordenschat en moderne wetenschap uit elkaar.

• Hij schreef filosofie in Griekse hexameters.
• De wortels zijn geen moderne chemische elementen.
• Etna-sprong en bronzen sandaal horen bij een legende.