Aspazja

Aspazja należała do greckojęzycznego świata V wieku p.n.e. Tradycja antyczna umieszcza narodziny w Milecie, jońskim mieście Azji Mniejszej, późniejsze życie zaś w Atenach przy Peryklesie. Dokładne daty narodzin i śmierci są niepewne. Nie była ateńską obywatelką; ta różnica kształtowała opisy jej miejsca w mieście. Pewny zarys jest krótszy od licznych opowieści.

Świadectwa pochodzą z cudzych pism. Komediopisarze używali związku z Peryklesem do osobistych i politycznych ataków. Tradycja sokratejska przypisywała jej znajomość mowy i ludzkich relacji. Wieki później Plutarch połączył różne materiały w Żywocie Peryklesa. Dystans ma znaczenie: zabawna anegdota nie jest automatycznie widzianym wydarzeniem. Nie odtworzymy planu nauczania, nie udowodnimy formalnej szkoły ani nie przyjmiemy każdego zarzutu za fakt. Nierówne źródła pokazują, jak kobieca inteligencja i obce pochodzenie stawały się przedmiotem publicznych opowieści.

Tabela gromadzi antyczne przedstawienia, nie zachowane dzieła Aspazji. W Ἀχαρνεῖς (Acharnejczycy, 425 p.n.e.) Arystofanes włącza ją w celowo komiczne wyjaśnienie wojny. To świadectwo satyry i politycznej wrogości; przesada nie staje się biografią. W Μενέξενος (Meneksenos) Platona Sokrates nazywa ją nauczycielką retoryki i wygłasza przypisaną jej wewnątrz dialogu mowę. To konstrukcja literacka Platona, nie zapis jej głosu.

Ἀπομνημονεύματα (Wspomnienia o Sokratesie) Ksenofonta przywołują ją przy prawdziwej pochwale i łączeniu ludzi. Περικλῆς (Perykles) Plutarcha zachowuje inne historie i retoryczną sławę znacznie później. Każdy gatunek używa jej inaczej. Cytat to platoński Sokrates opisujący jej umiejętność. Uczniowi ῥητορική daje most do obecnego ρητορική. Rozmowa uczy rozpoznać mówiącego, opisywaną osobę i autora sceny przed uznaniem zdania za świadectwo historyczne.

Aspazja uczy uważnego czytania greckiego. Zacznij od Meneksenosa 235e i nowogreckiego oddania. Znajdź Ἀσπασίαν, porównaj końcówkę z Ασπασία. Podkreśl retorykę, wskaż Sokratesa jako mówiącego. W nowoczesnym opisie zaznacz „Platon przedstawia” albo „Plutarch podaje”: oddzielają twierdzenie od autora. Powtórz z komedią. Nauka obejmuje słowa i gramatykę oraz rozróżnianie głosu postaci, wyborów pisarza i własnych słów historycznej osoby.

• Żaden tekst nie jest na pewno jej autorstwa.
• Przypisana jej mowa w Meneksenosie należy do dialogu Platona.
• Arystofanes wspomina ją w komedii z 425 p.n.e.
• Plutarch pisał wieki po jej życiu.