Aspasia

Aspasia MÖ beşinci yüzyılın Yunanca konuşulan dünyasındandı. Antik gelenek doğumunu Küçük Asya’nın İyonya kenti Miletos’a, sonraki hayatını Perikles ile Atina’ya yerleştirir. Kesin doğum ve ölüm tarihleri bilinmez. Atinalı kadın vatandaş değildi; bu fark şehirdeki konumunun anlatımını şekillendirdi. Güvenilir çerçeve, çok sayıdaki hikâyeden kısadır.

Tanıklıklar başkalarının yazılarından gelir. Komedi şairleri Perikles bağlantısını kişisel ve siyasi saldırılar için kullandı. Sokratik gelenek ona konuşma ve insan ilişkilerinde anlayış atfetti. Yüzyıllar sonra Plutarkhos, Perikles’in Hayatı’nda farklı eski malzemeleri birleştirdi. Uzaklık önemlidir: Eğlenceli anekdot kendiliğinden tanıklanmış olay olmaz. Ders çizelgesi kuramayız, resmî okul kanıtlayamayız, her suçlamayı gerçek sayamayız. Dengesiz kaynaklar, kadın zekâsı ve dışarıdan gelmenin nasıl kamusal hikâye konusu olduğunu gösterir.

Tablo Aspasia’nın eserlerini değil, antik tasvirleri toplar. Aristophanes, Ἀχαρνεῖς (Akharnailılar, MÖ 425) oyununda onu kasten komik bir savaş açıklamasına katar. Bu, hiciv ve siyasi düşmanlığın kanıtıdır; abartı biyografi olmaz. Platon’un Μενέξενος (Meneksenos) diyaloğunda Sokrates onu retorik öğretmeni diye anlatır, diyalog içinde ona atfedilen konuşmayı söyler. Bu Platon’un edebî kurgusudur, onun sesinin kaydı değil.

Ksenophon’un Ἀπομνημονεύματα (Anılar) eserinde Sokrates doğru övgü ve insanları bir araya getirme üzerine onu anar. Plutarkhos’un Περικλῆς (Perikles) eseri çok sonradan başka hikâyeler ve retorik ününü saklar. Türler onu farklı kullanır. Alıntı, Platon’un Sokrates’inin onun becerisine ilişkin sözüdür. Öğrenci için ῥητορική bugünkü ρητορική’ye köprü olur. Diyalog, tarihsel tanıklık kabul etmeden önce konuşanı, anlatılan kişiyi ve sahnenin yazarını belirlemeyi öğretir.

Aspasia Yunancayı dikkatle okumayı öğretir. Meneksenos 235e ve çağdaş aktarımla başlayın. Ἀσπασίαν’ı bulup ekini Ασπασία ile karşılaştırın. Retorik sözcüğünü çizip konuşanın Sokrates olduğunu belirleyin. Modern anlatıda “Platon sunar” veya “Plutarkhos aktarır” ifadelerini işaretleyin: İddiayı sahibinden ayırırlar. Komedi parçasıyla yineleyin. Yunanca öğrenmek burada sözcük ve dil bilgisinin yanında karakterin sesini, yazarın seçimini ve tarihsel kişinin kendi sözlerini ayırmayı içerir.

• Kesinlikle kendi yazdığı bir metin kalmamıştır.
• Meneksenos’ta ona atfedilen konuşma Platon’un diyaloğuna aittir.
• Aristophanes onu MÖ 425’te oynanan komedide anar.
• Plutarkhos hayatından yüzyıllar sonra yazdı.