Ύφος και περίσταση: οικείο, ουδέτερο και επίσημο
Το ίδιο νόημα μπορεί να αποδοθεί με οικείο, ουδέτερο ή επίσημο ύφος. Στο Γ1 μαθαίνουμε να προσαρμόζουμε λεξιλόγιο, προσφώνηση και σύνταξη στον αποδέκτη και στην περίσταση.
Τρεις στήλες για κάθε μήνυμα
Το ύφος φαίνεται στο λεξιλόγιο, στη γραμματική και στην προσφώνηση: «θα σου πω» είναι οικείο, ενώ «θα σας ενημέρωνα» ταιριάζει σε πιο επίσημη περίσταση.
- Θα σου πω αύριο τι γίνεται με τα λεφτά.Θα σου πω αύριο τι γίνεται με τα λεφτά.
- Θα σε ενημερώσω αύριο για τα χρήματα.Θα σε ενημερώσω αύριο για τα χρήματα.
- Θα σας ενημερώσω αύριο σχετικά με το χρηματικό ποσό.Θα σας ενημερώσω αύριο σχετικά με το χρηματικό ποσό.
| οικείο | ουδέτερο | επίσημο |
|---|---|---|
| τα λεφτά | τα χρήματα | το χρηματικό ποσό |
| η δουλειά | η εργασία | η απασχόληση |
| παίρνω τηλέφωνο | τηλεφωνώ | επικοινωνώ τηλεφωνικώς |
| φεύγω | αναχωρώ | αποχωρώ |
| θέλω να… | θα ήθελα να… | θα επιθυμούσα να… |
Η γραμματική του επίσημου ύφους
Σε επίσημο ύφος συναντάμε συχνότερα παθητικές διατυπώσεις («θα εξεταστεί το αίτημα»), ονοματικές φράσεις («η λύση του προβλήματος»), μετοχές («οι αιτούντες») και λόγιες προθέσεις («βάσει», «μέσω»). Σε οικείο ύφος είναι φυσικότερα τα υποκοριστικά, τα επιφωνήματα και οι πιο άμεσες διατυπώσεις. Πρόκειται για τάσεις, όχι για απόλυτους κανόνες.
- Θα το κοιτάξουμε το αίτημά σου.Θα το κοιτάξουμε το αίτημά σου.
- Το αίτημα θα εξεταστεί από την αρμόδια υπηρεσία.Το αίτημα θα εξεταστεί από την αρμόδια υπηρεσία.
- Οι αιτούντες ενημερώνονται μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου.Οι αιτούντες ενημερώνονται μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου.
- Πάμε για ένα καφεδάκι;Πάμε για ένα καφεδάκι;
Το υφολογικό λάθος: η μείξη
«Αξιότιμε κύριε, τα λεφτά που μου χρωστάτε…» αναμειγνύει επίσημη προσφώνηση με οικείο λεξιλόγιο. Η μείξη δεν είναι πάντα λάθος, αλλά πρέπει να είναι σκόπιμη και να ταιριάζει στον αποδέκτη.
- Αξιότιμε κύριε, τα λεφτά που μου χρωστάτε…Αξιότιμε κύριε, τα λεφτά που μου χρωστάτε… (ανάμεικτο ύφος)
- Αξιότιμε κύριε, το οφειλόμενο ποσό παραμένει ανεξόφλητο.Αξιότιμε κύριε, το οφειλόμενο ποσό παραμένει ανεξόφλητο.
- Γιάννη, πότε θα μου δώσεις τα λεφτά που μου χρωστάς;Γιάννη, πότε θα μου δώσεις τα λεφτά που μου χρωστάς;
Σειρά σου
Διάλεξε τον σωστό τύπο.
Συχνές ερωτήσεις
Τι είναι το ύφος στα ελληνικά, πρακτικά;
Το ίδιο μήνυμα λέγεται σε τρεις στήλες — οικείο, ουδέτερο, επίσημο — και η διαφορά διαπερνά το λεξιλόγιο, τη γραμματική και τον τόνο: «Θα σου πω αύριο τι γίνεται με τα λεφτά», «Θα σε ενημερώσω αύριο για τα χρήματα», «Θα σας ενημερώσω αύριο σχετικά με το χρηματικό ποσό».
Ποια γραμματικά μέσα ανεβάζουν το ύφος;
Η παθητική σύνταξη («Το αίτημα θα εξεταστεί από την αρμόδια υπηρεσία» αντί για «Θα το κοιτάξουμε»), η γενική («η λύση του προβλήματος»), οι μετοχές («οι αιτούντες») και οι λόγιες προθέσεις («βάσει», «μέσω»). Αντίθετα, τα υποκοριστικά («καφεδάκι») το κατεβάζουν.
Ποιο είναι το σοβαρότερο υφολογικό λάθος στο επίπεδο Γ1;
Η ανάμειξη των στηλών. Το «Αξιότιμε κύριε, τα λεφτά που μου χρωστάτε…» βάζει δίπλα δίπλα επίσημη προσφώνηση και οικεία λέξη· γράφουμε «το οφειλόμενο ποσό». Διάλεξε στήλη πριν γράψεις και κυνήγα τον ξένο τύπο στην αναθεώρηση: ένα πετυχημένο κείμενο Γ1 είναι ομοιογενές περισσότερο παρά λαμπρό.