Αιτία, αποτέλεσμα, σκοπός, υπόθεση, χρόνος και εναντίωση
Οι βασικές επιρρηματικές σχέσεις και οι συνηθισμένοι σύνδεσμοι και χρόνοι που τις εκφράζουν σε προφορικό και γραπτό λόγο.
Αιτιολογικές και συμπερασματικές
Αιτιολογικές: «επειδή», «γιατί» (πολύ συχνό στον προφορικό λόγο), «καθώς», «αφού», «δεδομένου ότι» (επίσημο). Το «επειδή» και το «γιατί» μπορούν, ανάλογα με τη δομή, να μπουν και στην αρχή. Συμπερασματικές: «ώστε» + οριστική για αποτέλεσμα που συνέβη, «ώστε να» + υποτακτική για αποτέλεσμα ή σκοπό που επιδιώκεται.
- Δεν ήρθε επειδή αρρώστησε.Δεν ήρθε επειδή αρρώστησε.
- Κουράστηκε τόσο, ώστε αποκοιμήθηκε στην πολυθρόνα.Κουράστηκε τόσο, ώστε αποκοιμήθηκε στην πολυθρόνα.
- Μίλησε αργά, ώστε να τον καταλάβουν όλοι.Μίλησε αργά, ώστε να τον καταλάβουν όλοι.
- Δεδομένου ότι η προθεσμία έχει λήξει, η αίτηση δεν εξετάζεται.Δεδομένου ότι η προθεσμία έχει λήξει, η αίτηση δεν εξετάζεται.
| είδος | σύνδεσμοι | έγκλιση | παράδειγμα |
|---|---|---|---|
| αιτιολογική | επειδή, γιατί, καθώς, αφού | οριστική | Δεν ήρθε επειδή αρρώστησε. |
| αιτιολογική (λόγια) | δεδομένου ότι, λόγω του ότι | οριστική | Δεδομένου ότι ισχύει ο νόμος… |
| συμπερασματική (πραγματικό) | ώστε, που | οριστική | Κουράστηκε τόσο, ώστε αποκοιμήθηκε. |
| συμπερασματική (επιδιωκόμενο) | ώστε να, για να | υποτακτική | Μίλησε αργά, ώστε να τον καταλάβουν. |
Τελικές, υποθετικές
Τελικές: «για να», «να», «ώστε να» συντάσσονται με υποτακτική και δηλώνουν σκοπό. Στις υποθετικές προτάσεις ο συνδυασμός χρόνων δείχνει αν μιλάμε για γενικό/πραγματικό, πιθανό, μη πραγματικό παρόν ή μη πραγματικό παρελθόν· δεν υπάρχει μόνο ένας «σωστός» τύπος για κάθε «αν».
- Έφυγε νωρίτερα για να προλάβει τη συνεδρίαση.Έφυγε νωρίτερα για να προλάβει τη συνεδρίαση.
- Αν βρέξει, θα μείνουμε μέσα.Αν βρέξει, θα μείνουμε μέσα.
- Αν είχα χρόνο, θα ερχόμουν μαζί σας.Αν είχα χρόνο, θα ερχόμουν μαζί σας.
- Αν είχα διαβάσει την ανακοίνωση, θα είχα καταλάβει το πρόβλημα.Αν είχα διαβάσει την ανακοίνωση, θα είχα καταλάβει το πρόβλημα.
| υποθετικός λόγος | υπόθεση | απόδοση | σημασία |
|---|---|---|---|
| το πραγματικό | αν + οριστική | οριστική / μέλλοντας | Αν βρέχει, μένουμε μέσα. |
| το πιθανό | αν + υποτακτική | θα + οριστική | Αν βρέξει, θα μείνουμε μέσα. |
| το μη πραγματικό (παρόν) | αν + παρατατικός | θα + παρατατικός | Αν είχα χρόνο, θα ερχόμουν. |
| το μη πραγματικό (παρελθόν) | αν + υπερσυντέλικος | θα + υπερσυντέλικος | Αν είχα ξέρει, θα είχα έρθει. |
Χρονικές και εναντιωματικές
Χρονικές: όταν, μόλις, αφού, πριν (+ να), ενώ, καθώς. Προσοχή στο «πριν να» + υποτακτική έναντι «αφού» + οριστική. Εναντιωματικές: αν και, παρόλο που, μολονότι (επίσημο), και ας. Η εναντιωματική θέτει ένα γεγονός που θα έπρεπε να εμποδίσει την κύρια — και δεν την εμπόδισε.
Το ίδιο θέμα σε άλλα επίπεδα
Συχνές ερωτήσεις
Ποιοι σύνδεσμοι δηλώνουν αιτία στα ελληνικά;
Το «επειδή» είναι ουδέτερο και μπορεί να ανοίγει την πρόταση, το «γιατί» είναι προφορικό και δεν ανοίγει ποτέ, τα «καθώς» και «αφού» είναι συνήθη, το «δεδομένου ότι» είναι επίσημο: «Δεν ήρθε επειδή αρρώστησε».
Ποια η διαφορά ανάμεσα στο «ώστε» + οριστική και στο «ώστε να» + υποτακτική;
Η οριστική δηλώνει πραγματικό αποτέλεσμα, η υποτακτική επιδιωκόμενο: «Κουράστηκε τόσο, ώστε αποκοιμήθηκε στην πολυθρόνα» έναντι «Μίλησε αργά, ώστε να τον καταλάβουν όλοι».
Πώς σχηματίζεται ο μη πραγματικός υποθετικός λόγος;
Με «αν» + παρατατικό στη δευτερεύουσα και «θα» + παρατατικό στην κύρια: «Αν είχα χρόνο, θα ερχόμουν μαζί σας». Αυτός ο τύπος ξεχωρίζει τον γράφοντα του Γ1 από εκείνον του Β2.