Παρακείμενος και υπερσυντέλικος
Σχηματισμός και χρήση των έχω γράψει και είχα γράψει, με σαφή διάκριση από τον αόριστο.
Σχηματισμός: έχω + απαρέμφατο
Ο παρακείμενος σχηματίζεται με κλιτό τύπο του έχω + άκλιτο συνοπτικό τύπο (παραδοσιακά: απαρέμφατο): έχω γράψει, έχεις φάει, έχει δει. Μόνο το έχω αλλάζει ανάλογα με το πρόσωπο. Ο άκλιτος τύπος μοιάζει με το γ΄ ενικό του συνοπτικού μέλλοντα (θα γράψει), αλλά εδώ δεν δηλώνει πρόσωπο και δεν μπορεί να σταθεί μόνος του.
- Έχω γράψει το γράμμα, μένει μόνο να το στείλω.Έχω γράψει το γράμμα, μένει μόνο να το στείλω.
- Δεν έχουμε δει ακόμη την καινούρια ταινία.Δεν έχουμε δει ακόμη την καινούρια ταινία.
- Της το έχω πει πολλές φορές, αλλά δεν με ακούει.Της το έχω πει πολλές φορές, αλλά δεν με ακούει.
| ενεστώτας | παρακείμενος |
|---|---|
| γράφω | έχω γράψει |
| τρώω | έχω φάει |
| βλέπω | έχω δει |
| πηγαίνω | έχω πάει |
| λέω | έχω πει |
| έρχομαι | έχω έρθει |
Πότε αντί για αόριστο
Χρησιμοποιούμε συχνά παρακείμενο όταν μια παρελθοντική πράξη συνδέεται με το παρόν: Έχω κλείσει τα εισιτήρια (άρα είναι έτοιμα τώρα), ή όταν μιλάμε για εμπειρία χωρίς συγκεκριμένο τελειωμένο χρόνο: Έχεις πάει ποτέ στην Κρήτη; Με χρονική φράση που τοποθετεί την πράξη σε τελειωμένη περίοδο χρησιμοποιούμε συνήθως αόριστο: Πέρσι πήγα στην Κρήτη, όχι «πέρσι έχω πάει». Πρόσεξε επίσης ότι για μια κατάσταση που συνεχίζεται μέχρι τώρα τα ελληνικά συχνά χρησιμοποιούν ενεστώτα: Μένω εδώ τρία χρόνια.
- Έχω κλείσει τα εισιτήρια, μπορούμε να φύγουμε.παρακείμενος: το αποτέλεσμα μετράει τώρα
- Έχεις πάει ποτέ στην Κρήτη;παρακείμενος: εμπειρία ζωής
- Πέρσι πήγα στην Κρήτη με φίλους.αόριστος: τελειωμένη χρονική περίοδος (πέρσι)
- Μένω εδώ τρία χρόνια.ενεστώτας για κατάσταση που συνεχίζεται
Ο υπερσυντέλικος: είχα γράψει
Ο υπερσυντέλικος σχηματίζεται με τον παρατατικό του έχω + τον ίδιο άκλιτο τύπο: είχα γράψει, είχες γράψει, είχαν γράψει. Δηλώνει ότι μια πράξη είχε ολοκληρωθεί πριν από ένα άλλο σημείο του παρελθόντος: Όταν έφτασα, το τρένο είχε φύγει. Αν η σειρά των γεγονότων είναι ήδη σαφής, στον καθημερινό λόγο μπορεί να χρησιμοποιηθεί και αόριστος, αλλά ο υπερσυντέλικος τονίζει καθαρά το προτερόχρονο.
- Όταν έφτασα στον σταθμό, το τρένο είχε φύγει.Όταν έφτασα στον σταθμό, το τρένο είχε φύγει.
- Είχαμε φάει ήδη όταν ήρθαν οι φίλοι μας.Είχαμε φάει ήδη όταν ήρθαν οι φίλοι μας.
- Ήταν κουρασμένος γιατί είχε δουλέψει όλη νύχτα.Ήταν κουρασμένος γιατί είχε δουλέψει όλη νύχτα.
Σειρά σου
Διάλεξε τον σωστό τύπο.
Συχνές ερωτήσεις
Πώς σχηματίζεται ο παρακείμενος «έχω γράψει»;
Με κλιτό «έχω» + έναν άκλιτο τύπο πάνω στο θέμα του αορίστου: «έχω γράψει, έχεις γράψει, έχει γράψει…». Μόνο το «έχω» αλλάζει· τα «γράψει», «φάει», «δει» μένουν ίδια.
Πότε προτιμάμε τον παρακείμενο αντί για τον αόριστο;
Όταν μετράει το αποτέλεσμα τώρα: «Έχω κλείσει τα εισιτήρια». Ή για εμπειρία ζωής: «Έχεις πάει ποτέ στην Κρήτη;». Για χρονολογημένο γεγονός βασιλεύει ο αόριστος: «Πέρσι πήγα στην Κρήτη».
Πώς λέμε «είχα γράψει» και πότε το χρησιμοποιούμε;
Με τον υπερσυντέλικο: «έχω» σε παρατατικό + ο τύπος σε -ει — «είχα γράψει». Δηλώνει το προτερόχρονο στο παρελθόν: «Όταν έφτασα στον σταθμό, το τρένο είχε φύγει».