Λόγιοι τύποι και καθαρευουσιάνικες εκφράσεις

Από πού έρχονται

Μέχρι το 1976 η καθαρεύουσα ήταν η επίσημη γλωσσική ποικιλία του κράτους. Η δημοτική έγινε επίσημη, αλλά πολλοί λόγιοι και παγιωμένοι τύποι παρέμειναν σε εφημερίδες, νόμους, συμβάσεις και δημόσιες πινακίδες. Δεν είναι όλοι απαραίτητοι σε κάθε κείμενο· χρειάζεται αναγνώριση του ύφους.

• Απαγορεύεται η είσοδος εις μη έχοντας εργασίαν.Απαγορεύεται η είσοδος εις μη έχοντας εργασίαν.
• Ο υπογεγραμμένος δηλώνω υπευθύνως ότι τα ανωτέρω στοιχεία είναι αληθή.Ο υπογεγραμμένος δηλώνω υπευθύνως ότι τα ανωτέρω στοιχεία είναι αληθή.
• Ουδεμία απάντηση εδόθη από το αρμόδιο υπουργείο.Ουδεμία απάντηση εδόθη από το αρμόδιο υπουργείο.

Απολιθωμένες δοτικές

Η αρχαία δοτική δεν αποτελεί παραγωγική πτώση της Νέας Ελληνικής, αλλά ορισμένοι τύποι επιβιώνουν σε παγιωμένες εκφράσεις, όπως «εν τω μεταξύ» και «τοις μετρητοίς». Μάθε τες ως λεξιλόγιο και πρόσεξε το ύφος τους.

• Εν τω μεταξύ, η κατάσταση είχε αλλάξει άρδην.Εν τω μεταξύ, η κατάσταση είχε αλλάξει άρδην.
• Πλήρωσε τοις μετρητοίς, χωρίς να ζητήσει απόδειξη.Πλήρωσε τοις μετρητοίς, χωρίς να ζητήσει απόδειξη.
• Εν πάση περιπτώσει, το θέμα θα επανεξεταστεί την Τρίτη.Εν πάση περιπτώσει, το θέμα θα επανεξεταστεί την Τρίτη.
• Δόξα τω Θεώ, όλα πήγαν καλά.Δόξα τω Θεώ, όλα πήγαν καλά.

Λόγιες προθέσεις

Οι λόγιες προθέσεις και προθετικές μορφές εμφανίζονται συχνά σε επίσημο λόγο: «υπέρ της ειρήνης», «κατά της βίας», «προ της συνεδρίασης», «περί το θέμα», «εκ/εξ Αθηνών», «διά της παρούσης». Η σύνταξη και η σημασία αλλάζουν ανάλογα με την πρόθεση, γι’ αυτό δεν αρκεί να απομνημονεύσουμε μόνο τη γενική.

• Οργανώθηκε συλλαλητήριο υπέρ της ειρήνης.Οργανώθηκε συλλαλητήριο υπέρ της ειρήνης.
• Το νομοσχέδιο ψηφίστηκε προ ολίγων ημερών.Το νομοσχέδιο ψηφίστηκε προ ολίγων ημερών.
• Το αίτημα διαβιβάστηκε διά της αρμόδιας υπηρεσίας.Το αίτημα διαβιβάστηκε διά της αρμόδιας υπηρεσίας.
• Ο φάκελος εξετάστηκε εκ νέου από την επιτροπή.Ο φάκελος εξετάστηκε εκ νέου από την επιτροπή.

Λόγια ουσιαστικά και επίθετα

Σε επίσημο ύφος μπορεί να συναντήσεις γενικές όπως «της πόλεως» και «της κυβερνήσεως», δίπλα στις καθημερινότερες «της πόλης» και «της κυβέρνησης». Συχνές λόγιες μετοχές είναι «ο ενδιαφερόμενος», «η προϊσταμένη» και «το λεχθέν». Το επίθετο «ενδιαφέρων/ενδιαφέρουσα/ενδιαφέρον» έχει ιδιαίτερη κλίση.

• Ο δήμαρχος της πόλεως παρέστη στην τελετή.Ο δήμαρχος της πόλεως παρέστη στην τελετή.
• Η απόφαση της κυβερνήσεως ανακοινώθηκε το μεσημέρι.Η απόφαση της κυβερνήσεως ανακοινώθηκε το μεσημέρι.
• Η προϊσταμένη του τμήματος υπέγραψε το έγγραφο.Η προϊσταμένη του τμήματος υπέγραψε το έγγραφο.
• Το λεχθέν δεν καταγράφηκε στα πρακτικά.Το λεχθέν δεν καταγράφηκε στα πρακτικά.

Διπλοί τύποι ύφους

Πολλές λέξεις έχουν καθημερινότερο και επισημότερο τύπο, αλλά δεν είναι πάντα απόλυτα συνώνυμες ούτε ταιριάζουν στα ίδια συμφραζόμενα. Η επιλογή εξαρτάται από τον αποδέκτη, το είδος και τον σκοπό: «γιατρός» είναι φυσικό σε καθημερινό λόγο, ενώ «ιατρός» συχνότερο σε επίσημο ή επιστημονικό πλαίσιο.

• Δεν έχω λεφτά μέχρι το τέλος του μήνα.Δεν έχω λεφτά μέχρι το τέλος του μήνα.
• Τα χρήματα θα κατατεθούν στον λογαριασμό σας εντός πέντε ημερών.Τα χρήματα θα κατατεθούν στον λογαριασμό σας εντός πέντε ημερών.
• Επί του παρόντος δεν προβλέπεται καμία αλλαγή.Επί του παρόντος δεν προβλέπεται καμία αλλαγή.
• Το έγγραφο ανευρέθη στο αρχείο της υπηρεσίας.Το έγγραφο ανευρέθη στο αρχείο της υπηρεσίας.

Σειρά σου

Ποιο ύφος ταιριάζει; Διάλεξε τον κατάλληλο τύπο.