Λόγια παραθετικά
Βέλτιστος, χείριστος, ελάχιστος: κληρονομημένοι αναπληρωματικοί τύποι, ζωντανοί ακόμη στην τεχνική και διοικητική γλώσσα.
Οι αναπληρωματικές σειρές
Κάθε κοινό επίθετο έχει μια παράλληλη λόγια σειρά. Ο νεοελληνικός τύπος παραμένει σωστός παντού· ο λόγιος ανήκει σε συγκεκριμένες συνάψεις — «βέλτιστες πρακτικές», «ελάχιστος μισθός».
- Εφαρμόζουμε τις βέλτιστες διεθνείς πρακτικές.Εφαρμόζουμε τις βέλτιστες διεθνείς πρακτικές.
- Ο ελάχιστος μισθός αυξήθηκε από την πρώτη Απριλίου.Ο ελάχιστος μισθός αυξήθηκε από την πρώτη Απριλίου.
- Πρόκειται για μείζον πολιτικό θέμα.Πρόκειται για μείζον πολιτικό θέμα.
- Το ζήτημα κρίθηκε ήσσονος σημασίας.Το ζήτημα κρίθηκε ήσσονος σημασίας.
| θετικός | νεοελληνικά | λόγιος συγκριτικός | λόγιος υπερθετικός |
|---|---|---|---|
| καλός | πιο καλός / καλύτερος | αμείνων | βέλτιστος / άριστος |
| κακός | πιο κακός / χειρότερος | χείρων | χείριστος |
| μεγάλος | μεγαλύτερος | μείζων | μέγιστος |
| μικρός | μικρότερος | ελάσσων | ελάχιστος |
| πολύς | περισσότερος | πλείων | πλείστος |
Συνάψεις που αξίζει να θυμάστε
Αυτοί οι τύποι μαθαίνονται μέσα σε παγιωμένες φράσεις: βέλτιστες πρακτικές, ελάχιστος μισθός, μείζον θέμα, ήσσονος σημασίας. Το «αμείνων» θα ακουγόταν αφύσικο σε μια καθημερινή συνομιλία.
Το ίδιο θέμα σε άλλα επίπεδα
Συχνές ερωτήσεις
Τι σημαίνει η φράση «βέλτιστες πρακτικές»;
Σημαίνει «οι καλύτερες πρακτικές». Το «βέλτιστος» είναι ο λόγιος υπερθετικός του «καλός» και ζει σε παγιωμένες συνάψεις: «Εφαρμόζουμε τις βέλτιστες διεθνείς πρακτικές». Στην καθημερινή γλώσσα λέμε «ο καλύτερος».
Πότε χρησιμοποιούμε αυτά τα λόγια παραθετικά αντί για τους νεοελληνικούς τύπους;
Μόνο στις παγιωμένες εκφράσεις όπου ανήκουν: «ελάχιστος μισθός», «μείζον θέμα», «ήσσονος σημασίας». Δεν τα εφευρίσκουμε: το «αμείνων» σε μια κουβέντα θα ακουγόταν εξίσου παράξενο με έναν λατινισμό.
Ποιος είναι ο λόγιος αντίστοιχος τύπος του «χειρότερος»;
Ο τύπος «χείριστος». Το νεοελληνικό «χειρότερος» παραμένει σωστό παντού· ο λόγιος τύπος ανήκει στον διοικητικό και δημοσιογραφικό λόγο: «το χείριστο σενάριο».