Ονοματικές προτάσεις: ότι, να, μήπως και πλάγιες ερωτήσεις
Ειδικές, βουλητικές, ενδοιαστικές και πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις: τέσσερις χρήσεις που εξαρτώνται από το ρήμα, τη σημασία και το πλαίσιο.
Το ρήμα της κύριας διατάζει
Συχνά λέμε «λέω, ξέρω, νομίζω, βλέπω + ότι/πως» για πληροφορία, «θέλω, ζητώ, προτείνω + να» για επιθυμία ή πρόταση, «φοβάμαι/ανησυχώ + μήπως» για φόβο και «ρωτώ/αναρωτιέμαι/δεν ξέρω + αν, τι, πού…» για πλάγια ερώτηση. Οι συνδυασμοί δεν είναι μηχανικοί: το «να» μετά το «λέω» αλλάζει τη σημασία — «του είπα να φύγει» είναι οδηγία, «του είπα ότι έφυγε» είναι πληροφορία.
- Ξέρω ότι ήρθε χθες το βράδυ.Ξέρω ότι ήρθε χθες το βράδυ.
- Σου ζητώ να το ξανασκεφτείς.Σου ζητώ να το ξανασκεφτείς.
- Φοβάμαι μήπως αργήσουμε στη συνάντηση.Φοβάμαι μήπως αργήσουμε στη συνάντηση.
- Αναρωτιέμαι αν θα προλάβουμε.Αναρωτιέμαι αν θα προλάβουμε.
| είδος | σύνδεσμος | ρήματα που το ζητούν | παράδειγμα |
|---|---|---|---|
| ειδική | ότι, πως | λέω, ξέρω, νομίζω, βλέπω | Ξέρω ότι ήρθε. |
| βουλητική | να | θέλω, ζητώ, προτείνω, πρέπει | Θέλω να έρθεις. |
| ενδοιαστική | μήπως, μη | φοβάμαι, ανησυχώ, κινδυνεύω | Φοβάμαι μήπως αργήσει. |
| πλάγια ερωτηματική | αν, τι, πού, πώς, γιατί | ρωτώ, αναρωτιέμαι, δεν ξέρω | Ρώτησε αν θα έρθουμε. |
Παγίδες μορφής
Τρία συχνά σημεία χρειάζονται προσοχή. Πρώτο, το «ότι» διαφέρει από το «ό,τι». Δεύτερο, μια πλάγια ερώτηση δεν παίρνει δικό της ερωτηματικό μέσα σε μεγαλύτερη πρόταση: «Ρώτησε πού μένω». Αν ολόκληρη η πρόταση είναι ερώτηση, το ερωτηματικό μπαίνει στο τέλος: «Ρώτησε πού μένω;». Τρίτο, μετά το «φοβάμαι» το «μήπως» εισάγει συνήθως αυτό που φοβόμαστε, ενώ το «ότι» παρουσιάζει μια πληροφορία ως γεγονός.