Ονοματικές προτάσεις: ότι, να, μήπως και πλάγιες ερωτήσεις
Ειδικές, βουλητικές, ενδοιαστικές και πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις: τέσσερις χρήσεις που εξαρτώνται από το ρήμα, τη σημασία και το πλαίσιο.
Το ρήμα της κύριας διατάζει
Συχνά λέμε «λέω, ξέρω, νομίζω, βλέπω + ότι/πως» για πληροφορία, «θέλω, ζητώ, προτείνω + να» για επιθυμία ή πρόταση, «φοβάμαι/ανησυχώ + μήπως» για φόβο και «ρωτώ/αναρωτιέμαι/δεν ξέρω + αν, τι, πού…» για πλάγια ερώτηση. Οι συνδυασμοί δεν είναι μηχανικοί: το «να» μετά το «λέω» αλλάζει τη σημασία — «του είπα να φύγει» είναι οδηγία, «του είπα ότι έφυγε» είναι πληροφορία.
- Ξέρω ότι ήρθε χθες το βράδυ.Ξέρω ότι ήρθε χθες το βράδυ.
- Σου ζητώ να το ξανασκεφτείς.Σου ζητώ να το ξανασκεφτείς.
- Φοβάμαι μήπως αργήσουμε στη συνάντηση.Φοβάμαι μήπως αργήσουμε στη συνάντηση.
- Αναρωτιέμαι αν θα προλάβουμε.Αναρωτιέμαι αν θα προλάβουμε.
| είδος | σύνδεσμος | ρήματα που το ζητούν | παράδειγμα |
|---|---|---|---|
| ειδική | ότι, πως | λέω, ξέρω, νομίζω, βλέπω | Ξέρω ότι ήρθε. |
| βουλητική | να | θέλω, ζητώ, προτείνω, πρέπει | Θέλω να έρθεις. |
| ενδοιαστική | μήπως, μη | φοβάμαι, ανησυχώ, κινδυνεύω | Φοβάμαι μήπως αργήσει. |
| πλάγια ερωτηματική | αν, τι, πού, πώς, γιατί | ρωτώ, αναρωτιέμαι, δεν ξέρω | Ρώτησε αν θα έρθουμε. |
Παγίδες μορφής
Τρία συχνά σημεία χρειάζονται προσοχή. Πρώτο, το «ότι» διαφέρει από το «ό,τι». Δεύτερο, μια πλάγια ερώτηση δεν παίρνει δικό της ερωτηματικό μέσα σε μεγαλύτερη πρόταση: «Ρώτησε πού μένω». Αν ολόκληρη η πρόταση είναι ερώτηση, το ερωτηματικό μπαίνει στο τέλος: «Ρώτησε πού μένω;». Τρίτο, μετά το «φοβάμαι» το «μήπως» εισάγει συνήθως αυτό που φοβόμαστε, ενώ το «ότι» παρουσιάζει μια πληροφορία ως γεγονός.
Το ίδιο θέμα σε άλλα επίπεδα
Συχνές ερωτήσεις
Πώς διαλέγουμε ανάμεσα σε «ότι», «να» και «μήπως»;
Δεν είναι ελεύθερη επιλογή: το ρήμα της κύριας ορίζει. Τα «λέω, ξέρω, νομίζω» θέλουν «ότι» («Ξέρω ότι ήρθε»), τα «θέλω, ζητώ, πρέπει» θέλουν «να» («Σου ζητώ να το ξανασκεφτείς»), τα «φοβάμαι, ανησυχώ» θέλουν «μήπως» («Φοβάμαι μήπως αργήσουμε»).
«Του είπα ότι έφυγε» και «του είπα να φύγει»: τι αλλάζει;
Η έγκλιση αλλάζει την πράξη λόγου: με «ότι» μεταφέρω γεγονός («του είπα ότι έφυγε»), με «να» δίνω εντολή («του είπα να φύγει»). Το ίδιο ρήμα «λέω» κάνει και τα δύο.
Πώς στίζεται μια πλάγια ερώτηση στα ελληνικά;
Χωρίς ερωτηματικό και χωρίς αντιστροφή: γράφουμε «Ρώτησε πού μένω», ποτέ «Ρώτησε πού μένω;». Είναι ένα από τα τρία επαναλαμβανόμενα λάθη, μαζί με τη σύγχυση «ότι / ό,τι» και το «ότι» μετά το «φοβάμαι» αντί για «μήπως».