Σχήματα λόγου
Μεταφορά, μετωνυμία, υπερβολή, λιτότητα: οι μηχανισμοί που κάνουν τις λέξεις να λένε περισσότερα — απαραίτητοι για Τύπο και λογοτεχνία.
Μεταφορά και παρομοίωση
Η παρομοίωση κρατά το σαν: Κοιμάται σαν πουλάκι. Η μεταφορά το παραλείπει: Είναι θησαυρός αυτό το παιδί. Η καθημερινή γλώσσα είναι γεμάτη νεκρές μεταφορές: πόδι του τραπεζιού, ρίζα του κακού.
- Κοιμάται σαν πουλάκι.Παρομοίωση: η σύγκριση δηλώνεται ρητά με το «σαν».
- Είναι θησαυρός αυτό το παιδί.Μεταφορά: η σύγκριση γίνεται ταύτιση, χωρίς «σαν».
- το πόδι του τραπεζιούΝεκρή μεταφορά: η εικόνα έχει σβήσει, η λέξη έμεινε.
Μετωνυμία και υπερβολή
Μετωνυμία — το δοχείο για το περιεχόμενο: Ήπια ένα ποτήρι. Διάβασα όλον τον Καζαντζάκη. Η Αθήνα αποφάσισε. Υπερβολή: Πεθαίνω της πείνας. Στο είπα χίλιες φορές.
- Ήπια ένα ποτήρι.Μετωνυμία: το δοχείο («ποτήρι») για το περιεχόμενό του.
- Διάβασα όλον τον Καζαντζάκη.Μετωνυμία: ο δημιουργός για το έργο του.
- Πεθαίνω της πείνας.Υπερβολή: καθιερωμένη μεγέθυνση, όχι κυριολεξία.
- Στο είπα χίλιες φορές!Υπερβολή: ο αριθμός δεν μετρά, εντείνει.
Λιτότητα, ειρωνεία, προσωποποίηση
Λιτότητα: Όχι κι άσχημα. Δεν είναι και λίγο. Ειρωνεία: Ωραία τα κατάφερες! Προσωποποίηση: Η πόλη ξυπνάει, τα κύματα χορεύουν. Και τα τρία ζουν από τον επιτονισμό όσο και από τις λέξεις.
- Όχι κι άσχημα!Λιτότητα: με άρνηση του αντιθέτου λέμε «πολύ καλά».
- Ωραία τα κατάφερες!Ειρωνεία: λέμε το αντίθετο από αυτό που εννοούμε.
- Η πόλη ξυπνάει.Προσωποποίηση: το άψυχο αποκτά ανθρώπινη ενέργεια.
Σειρά σου
Διάλεξε τον σωστό τύπο.
Συχνές ερωτήσεις
Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στην παρομοίωση και τη μεταφορά;
Η παρομοίωση κρατάει το «σαν»: «Κοιμάται σαν πουλάκι». Η μεταφορά το παραλείπει: «Είναι θησαυρός αυτό το παιδί». Η καθημερινή γλώσσα είναι γεμάτη νεκρές μεταφορές: «το πόδι του τραπεζιού».
Τι σημαίνει «Διάβασα όλον τον Καζαντζάκη»;
Σημαίνει «διάβασα όλα τα έργα του Καζαντζάκη»: είναι μετωνυμία, ο δημιουργός αντί για το έργο. Το ίδιο σχήμα: «Ήπια ένα ποτήρι» (το περιέχον αντί για το περιεχόμενο), «Η Αθήνα αποφάσισε» (η πόλη αντί για την κυβέρνηση).
Τι είναι η λιτότητα και πώς τη χρησιμοποιούν τα ελληνικά;
Είναι το να λες λιγότερα για να εννοήσεις περισσότερα: «Όχι κι άσχημα!» (καθόλου άσχημα, δηλαδή πολύ καλά), «Δεν είναι και λίγο» (δηλαδή είναι πολύ). Στηρίζεται εξίσου στον επιτονισμό και στις λέξεις.