Αφήγηση και χρόνοι: ιστορικός ενεστώτας, παρατατικός, αόριστος
Στην αφήγηση επιλέγουμε τον χρόνο ανάλογα με την οπτική: ο ιστορικός ενεστώτας ζωντανεύει το παρελθόν, ο παρατατικός παρουσιάζει διάρκεια ή φόντο και ο αόριστος συχνά παρουσιάζει ολοκληρωμένα γεγονότα.
Ο ιστορικός ενεστώτας
Τα ελληνικά μπορούν να περάσουν στον ενεστώτα μέσα σε αφήγηση παρελθόντος για να φέρουν τον ακροατή ή τον αναγνώστη πιο κοντά στη σκηνή: «Περπατούσα στον δρόμο και ξαφνικά βλέπω τον Νίκο». Δεν είναι λάθος ακολουθίας χρόνων αλλά υφολογική επιλογή, συχνή στον προφορικό λόγο, στη δημοσιογραφία και στην αφήγηση.
- Το 1453 πέφτει η Κωνσταντινούπολη.Το 1453 πέφτει η Κωνσταντινούπολη.
- Περπατούσα στον δρόμο και ξαφνικά βλέπω τον Νίκο.Περπατούσα στον δρόμο και ξαφνικά βλέπω τον Νίκο.
- Ο υπουργός φτάνει στην Αθήνα και ανακοινώνει τα μέτρα.Ο υπουργός φτάνει στην Αθήνα και ανακοινώνει τα μέτρα.
Φόντο και πρώτο πλάνο
Στην αφήγηση ο παρατατικός συχνά στήνει το σκηνικό, τη διάρκεια ή μια επαναλαμβανόμενη κατάσταση, ενώ ο αόριστος συχνά παρουσιάζει ένα ολοκληρωμένο γεγονός και προωθεί τη δράση. Η εναλλαγή τους δεν είναι αυτόματα λάθος· αλλάζει την οπτική και το τι φαίνεται ως κύριο γεγονός.
Το ίδιο θέμα σε άλλα επίπεδα
Συχνές ερωτήσεις
Γιατί μια αφήγηση στο παρελθόν περνά ξαφνικά στον ενεστώτα;
Πρόκειται για τον ιστορικό ενεστώτα, ένα υφολογικό μέσο που φέρνει τον αναγνώστη στο σημείο της δράσης: «Το 1453 πέφτει η Κωνσταντινούπολη». Δεν είναι λάθος ακολουθίας χρόνων.
Παρατατικός ή αόριστος στην αφήγηση;
Ο παρατατικός στήνει το σκηνικό και τις καταστάσεις που διαρκούν· ο αόριστος προωθεί τη δράση: «Περπατούσα στον δρόμο και ξαφνικά είδα τον Νίκο». Η εναλλαγή δεν κάνει την πρόταση λανθασμένη: μετατοπίζει το κύριο γεγονός.
Είναι αποδεκτός ο ιστορικός ενεστώτας στον γραπτό λόγο;
Ναι: είναι πολύ συχνός στον δημοσιογραφικό λόγο και στην ιστορική αφήγηση — «Ο υπουργός φτάνει στην Αθήνα και ανακοινώνει τα μέτρα» — αρκεί να μην εναλλάσσεται άσκοπα με παρελθοντικούς χρόνους στην ίδια παράγραφο.