«Θα πρέπει» και «μπορεί»: υποχρέωση, άδεια ή πιθανότητα
Οι ίδιες λέξεις μπορούν να δηλώσουν υποχρέωση, άδεια, ικανότητα ή πιθανότητα. Η σημασία εξαρτάται από τα συμφραζόμενα και από τον χρόνο ή την έγκλιση του ρήματος που ακολουθεί.
«Θα πρέπει»: δύο αναγνώσεις
Με «να» και ρήμα που αναφέρεται σε παρόν ή μέλλον δηλώνει συνήθως μετριασμένη υποχρέωση: «Θα πρέπει να φύγεις». Με παρελθοντικό τύπο μπορεί να δηλώνει συμπέρασμα: «Θα πρέπει να έφυγε» (= μάλλον έφυγε). Τα συμφραζόμενα και ο χρόνος ξεχωρίζουν τις δύο αναγνώσεις.
- Θα πρέπει να φύγεις νωρίς αύριο.Θα πρέπει να φύγεις νωρίς αύριο.
- Θα πρέπει να έχει φύγει ήδη· το φως είναι σβηστό.Θα πρέπει να έχει φύγει ήδη· το φως είναι σβηστό.
- Πρέπει να πληρώσεις μέχρι την Παρασκευή.Πρέπει να πληρώσεις μέχρι την Παρασκευή.
- Έπρεπε να το είχες πει νωρίτερα.Έπρεπε να το είχες πει νωρίτερα.
| δομή | σημασία | παράδειγμα |
|---|---|---|
| θα πρέπει να + ενεστώτας | ήπια υποχρέωση | Θα πρέπει να προσέχεις. |
| θα πρέπει να + αόριστος | υποχρέωση, συνοπτικά | Θα πρέπει να φύγεις τώρα. |
| θα πρέπει να + παρακείμενος | συμπέρασμα για το παρελθόν | Θα πρέπει να έχει φύγει. |
| πρέπει να + ενεστώτας | ρητή υποχρέωση | Πρέπει να πληρώσεις. |
| έπρεπε να + … | υποχρέωση που δεν τηρήθηκε | Έπρεπε να το είχες πει. |
«Μπορεί»: άδεια, ικανότητα, πιθανότητα
Το «μπορώ» με προσωπικό υποκείμενο δηλώνει ικανότητα ή άδεια: «Μπορώ να κολυμπήσω». Το απρόσωπο «μπορεί να…» δηλώνει πιθανότητα: «Μπορεί να βρέξει». Όταν υπάρχει συγκεκριμένο υποκείμενο, το ρήμα συμφωνεί μαζί του: «Μπορούν να έρθουν»· δεν λέμε «μπορούν να βρέξει».