Λόγιες γενικές: της πόλης/της πόλεως, του καθεστώτος
Πώς διαβάζουμε λόγιες γενικές όπως «της πόλεως» και «της κυβερνήσεως» και πώς τις επιλέγουμε σε διαφορετικά ύφη.
Η γενική σε -εως
Ορισμένα θηλυκά σε -η έχουν δύο αποδεκτές γενικές: «της πόλης» (συνηθισμένη) και «της πόλεως» (λόγια). Η δεύτερη δεν είναι «σωστότερη», αλλά πιο επίσημη ή παγιωμένη. Σε συγκεκριμένες ονομασίες και εκφράσεις, όπως «εν λόγω» ή ορισμένες υπηρεσιακές ονομασίες, ο λόγιος τύπος διατηρείται.
- Το κέντρο της πόλης έχει αλλάξει πολύ.Το κέντρο της πόλης έχει αλλάξει πολύ.
- Η απόφαση δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.Η απόφαση δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.
- Κατηγορήθηκε για διατάραξη της κοινής τάξεως.Κατηγορήθηκε για διατάραξη της κοινής τάξεως.
| ονομαστική | καθημερινή γενική | λόγια γενική | παγιωμένη χρήση |
|---|---|---|---|
| η πόλη | της πόλης | της πόλεως | Διευθυντής της πόλεως |
| η δύναμη | της δύναμης | της δυνάμεως | ανωτέρα βία / δυνάμεως |
| η τάξη | της τάξης | της τάξεως | διατάραξη της τάξεως |
| η κυβέρνηση | της κυβέρνησης | της κυβερνήσεως | απόφαση της κυβερνήσεως |
| η αίτηση | της αίτησης | της αιτήσεως | επί της αιτήσεως |
Ουδέτερα σε -ος και -ως
Πολλά ουδέτερα σε -ος/-ως έχουν έναν καθιερωμένο τύπο γενικής, όχι ξεχωριστή «λαϊκή» και λόγια εναλλακτική: «το κράτος → του κράτους», «το καθεστώς → του καθεστώτος», «το φως → του φωτός», «το γεγονός → του γεγονότος».
- Ο ρόλος του κράτους στην οικονομία παραμένει καθοριστικός.Ο ρόλος του κράτους στην οικονομία παραμένει καθοριστικός.
- Η πτώση του καθεστώτος άλλαξε τη χώρα.Η πτώση του καθεστώτος άλλαξε τη χώρα.
- Η ταχύτητα του φωτός είναι σταθερή.Η ταχύτητα του φωτός είναι σταθερή.
- Η σημασία του γεγονότος φάνηκε πολύ αργότερα.Η σημασία του γεγονότος φάνηκε πολύ αργότερα.
| ενικός | γενική ενικού | πληθυντικός | γενική πληθυντικού |
|---|---|---|---|
| το κράτος | του κράτους | τα κράτη | των κρατών |
| το καθεστώς | του καθεστώτος | τα καθεστώτα | των καθεστώτων |
| το φως | του φωτός | τα φώτα | των φώτων |
| το γεγονός | του γεγονότος | τα γεγονότα | των γεγονότων |
| το μέλος | του μέλους | τα μέλη | των μελών |
Επιλογή ύφους
Στη συνομιλία και στα περισσότερα σύγχρονα κείμενα είναι φυσικό το «της πόλης». Το «της πόλεως» ταιριάζει σε ορισμένα επίσημα, νομικά ή παγιωμένα συμφραζόμενα, αλλά δεν είναι υποχρεωτικό σε κάθε επίσημη επιστολή ή άρθρο. Κράτησε το ύφος συνεπές, εκτός αν μια καθιερωμένη ονομασία ή έκφραση επιβάλλει συγκεκριμένο τύπο.
Το ίδιο θέμα σε άλλα επίπεδα
Συχνές ερωτήσεις
Γιατί κάποια ουσιαστικά έχουν δύο γενικές, «της πόλης» και «της πόλεως»;
Τα θηλυκά σε -η έχουν δύο: «της πόλης» στην καθημερινή χρήση και «της πόλεως» στη λόγια. Το δεύτερο δεν είναι «πιο σωστό», είναι πιο επίσημο — και υποχρεωτικό μέσα σε παγιωμένες εκφράσεις: «Υπουργείο Εξωτερικών», «Εφημερίδα της Κυβερνήσεως».
Ποια είναι η γενική του «το κράτος» και του «το φως»;
«Του κράτους» και «του φωτός»: αυτά τα ουδέτερα σε -ος και -ως δεν έχουν καθημερινή εναλλακτική· η λόγια γενική είναι ο μόνος τύπος. Ομοίως «του καθεστώτος», «του γεγονότος»: «Ο ρόλος του κράτους στην οικονομία παραμένει καθοριστικός».
Ποιο είναι το πιο εμφανές λάθος με αυτές τις γενικές;
Η ανάμειξη των δύο υφών μέσα στην ίδια πρόταση. Απλός κανόνας: στη συνομιλία «της πόλης»· σε επίσημη επιστολή, συμβόλαιο, άρθρο ή έκθεση «της πόλεως» — αλλά με συνέπεια σε όλο το κείμενο.