Ποιόν ενέργειας: θα γράφω ή θα γράψω;
Η βασική αντίθεση ανάμεσα στο εξακολουθητικό και το συνοπτικό θέμα σε μέλλοντα, υποτακτική και προστακτική.
Δύο θέματα, δύο οπτικές
Το εξακολουθητικό θέμα (γραφ-) παρουσιάζει την πράξη από μέσα, ως εξέλιξη ή επανάληψη. Το συνοπτικό θέμα (γραψ-) την παρουσιάζει ως ενιαίο γεγονός, χωρίς να εστιάζει στην εσωτερική διάρκειά της. Η αντίθεση αυτή εμφανίζεται στον μέλλοντα, στην υποτακτική και στην προστακτική. «Συνοπτικό» δεν σημαίνει αναγκαστικά στιγμιαίο: Θέλω να μείνω εδώ έναν μήνα.
- Κάθε βράδυ έγραφα στο ημερολόγιό μου.Κάθε βράδυ έγραφα στο ημερολόγιό μου.
- Χθες έγραψα τρία γράμματα.Χθες έγραψα τρία γράμματα.
- Θέλω να μείνω εδώ έναν μήνα.Θέλω να μείνω εδώ έναν μήνα.
Μετά το θα
Το θα γράψω παρουσιάζει την πράξη ως σύνολο: Αύριο θα γράψω το μήνυμα. Το θα γράφω την παρουσιάζει ως συνεχή ή επαναλαμβανόμενη: Κάθε μέρα θα σου γράφω. Το πλαίσιο είναι καθοριστικό· δεν επιλέγουμε τύπο μόνο επειδή η πράξη κρατά πολύ ή λίγο.
- Αύριο θα γράψω το μήνυμα.Αύριο θα γράψω το μήνυμα.
- Κάθε μέρα θα σου γράφω.Κάθε μέρα θα σου γράφω.
- Θα διαβάσω το βιβλίο μέσα σε μια βδομάδα.Θα διαβάσω το βιβλίο μέσα σε μια βδομάδα.
| συνοπτικό (γράψ-) | μη συνοπτικό (γράφ-) |
|---|---|
| θα γράψω αύριο | θα γράφω κάθε μέρα |
| να γράψεις το όνομά σου | να γράφεις πιο συχνά |
| Γράψε το εδώ! | Γράφε μου συχνά! |
Μετά το να και στην προστακτική
Η ίδια αντίθεση λειτουργεί μετά το να: Θέλω να γράψω ένα βιβλίο (ένα συγκεκριμένο έργο) / Μου αρέσει να γράφω (γενική ή επαναλαμβανόμενη δραστηριότητα). Στην προστακτική: Γράψε την απάντηση! (ολοκλήρωσε αυτή την ενέργεια) / Γράφε μου συχνά! (επανάληψη). Ορισμένα ρήματα ή συμφραζόμενα προτιμούν έντονα τη μία όψη, γι’ αυτό μαθαίνουμε ολόκληρες φράσεις και όχι μόνο ζεύγη τύπων.
- Θέλω να γράψω ένα βιβλίο.Θέλω να γράψω ένα βιβλίο.
- Μου αρέσει να γράφω.Μου αρέσει να γράφω.
- Γράψε την απάντηση εδώ!Γράψε την απάντηση εδώ!
- Γράφε μου συχνά!Γράφε μου συχνά!
Ένας χάρτης των οκτώ βασικών χρόνων
Ο πίνακας οργανώνει τους οκτώ βασικούς χρόνους με δύο άξονες: τη χρονική βαθμίδα (παρελθόν, παρόν, μέλλον) και τον τρόπο παρουσίασης της πράξης (εξακολουθητικό, συνοπτικό, συντελεσμένο). Είναι ένας χρήσιμος χάρτης των χρόνων, όχι ολόκληρο το ρηματικό σύστημα: οι εγκλίσεις, οι τροπικές σημασίες και οι μη προσωπικοί τύποι χρειάζονται επιπλέον περιγραφή. Οι παθητικοί τύποι ακολουθούν τις ίδιες χρονικές και οπτικές αντιθέσεις.
- Έγραφα όταν χτύπησε το τηλέφωνο.Έγραφα όταν χτύπησε το τηλέφωνο.
- Έγραψα το γράμμα και το έστειλα.Έγραψα το γράμμα και το έστειλα.
- Μέχρι τη Δευτέρα θα έχω γράψει την έκθεση.Μέχρι τη Δευτέρα θα έχω γράψει την έκθεση.
| χρόνος | χρονική βαθμίδα | ποιόν ενέργειας | παράδειγμα |
|---|---|---|---|
| ενεστώτας | παρόν | εξακολουθητικό | γράφω / γράφομαι |
| παρατατικός | παρελθόν | εξακολουθητικό | έγραφα / γραφόμουν |
| εξακολουθητικός μέλλοντας | μέλλον | εξακολουθητικό | θα γράφω / θα γράφομαι |
| αόριστος | παρελθόν | συνοπτικό | έγραψα / γράφτηκα |
| συνοπτικός μέλλοντας | μέλλον | συνοπτικό | θα γράψω / θα γραφτώ |
| παρακείμενος | παρόν | συντελεσμένο | έχω γράψει / έχω γραφτεί |
| υπερσυντέλικος | παρελθόν | συντελεσμένο | είχα γράψει / είχα γραφτεί |
| συντελεσμένος μέλλοντας | μέλλον | συντελεσμένο | θα έχω γράψει / θα έχω γραφτεί |
Σειρά σου
Διάλεξε τον σωστό τύπο.