Υποθετικοί λόγοι: αν είχα, θα έκανα
Πώς μιλάμε για υποθετικές καταστάσεις, ανεκπλήρωτες δυνατότητες, ευχές και μεταμέλεια.
Το μη πραγματικό στο παρόν
Για μια υποθετική ή μη πραγματική κατάσταση στο παρόν χρησιμοποιούμε συνήθως «αν + παρατατικό» και «θα + παρατατικό»: «Αν είχα χρόνο, θα ερχόμουν». Ο παρατατικός εδώ δείχνει απόσταση από την πραγματικότητα, όχι απλώς παρελθόν. Το «θα ήθελα» χρησιμοποιείται συχνά και για ευγενικά αιτήματα.
- Αν είχα χρόνο, θα ερχόμουν.αν + παρατατικός, θα + παρατατικός
- Αν ήμουν στη θέση σου, δεν θα το έλεγα.Αν ήμουν στη θέση σου… (μη πραγματικό στο παρόν)
- Θα ήθελα ένα ποτήρι νερό, παρακαλώ.Θα ήθελα… (ο ίδιος παρατατικός, εδώ ως ευγένεια)
Το μη πραγματικό στο παρελθόν
Για μια ανεκπλήρωτη δυνατότητα στο παρελθόν χρησιμοποιούμε «αν + υπερσυντέλικο» και «θα + υπερσυντέλικο»: «Αν είχες τηλεφωνήσει, θα είχα έρθει». Σε ορισμένες προφορικές εκφράσεις χρησιμοποιείται και παρατατικός, αλλά το πλαίσιο δείχνει ότι μιλάμε για παρελθόν: «Αν το ήξερα, θα σου το έλεγα».
- Αν είχες τηλεφωνήσει, θα είχα έρθει.αν + υπερσυντέλικος, θα + υπερσυντέλικος
- Αν δεν είχε βρέξει, θα είχαμε πάει στη θάλασσα.Αν δεν είχε βρέξει… (ανεκπλήρωτη δυνατότητα)
- Αν το ήξερα, θα σου το έλεγα.Αν το ήξερα… (παρατατικός για παρελθόν, στον προφορικό λόγο)
| τύπος | υπόθεση | απόδοση |
|---|---|---|
| πραγματικό | αν + υποτακτική | θα + μέλλοντας |
| μη πραγματικό (παρόν) | αν + παρατατικός | θα + παρατατικός |
| μη πραγματικό (παρελθόν) | αν + υπερσυντέλικος | θα + υπερσυντέλικος |
Ευχές: μακάρι
Το «μακάρι» εισάγει ευχή. Με υποτακτική μπορεί να αφορά κάτι εφικτό ή αβέβαιο: «Μακάρι να έρθει!». Με παρατατικό συχνά εκφράζει επιθυμία αντίθετη με την παρούσα πραγματικότητα: «Μακάρι να ήμουν εκεί». Με υπερσυντέλικο εκφράζει συχνά μεταμέλεια: «Μακάρι να είχα προσπαθήσει περισσότερο».
- Μακάρι να έρθει!μακάρι + υποτακτική: ευχή για κάτι εφικτό
- Μακάρι να ήμουν εκεί.μακάρι + παρατατικός: ευχή αντίθετη στην πραγματικότητα
- Μακάρι να είχα προσπαθήσει περισσότερο.μακάρι + υπερσυντέλικος: μεταμέλεια για το παρελθόν
Σειρά σου
Διάλεξε τον σωστό τύπο.
Συχνές ερωτήσεις
Πώς λέμε «αν είχα χρόνο, θα ερχόμουν» και τι είδους υπόθεση είναι;
«Αν είχα χρόνο, θα ερχόμουν»: παρατατικός μετά το «αν» και παρατατικός μετά το «θα». Εδώ ο παρατατικός δεν δηλώνει παρελθόν — δηλώνει το μη πραγματικό. Είναι ο ίδιος τύπος με το καθημερινό «Θα ήθελα ένα ποτήρι νερό, παρακαλώ».
Πώς εκφράζουμε μια μεταμέλεια για το παρελθόν στα ελληνικά;
Με «αν» + υπερσυντέλικο και «θα» + υπερσυντέλικο: «Αν είχες τηλεφωνήσει, θα είχα έρθει», «Αν δεν είχε βρέξει, θα είχαμε πάει στη θάλασσα». Στον προφορικό λόγο ο παρατατικός συχνά καλύπτει και τα δύο: «Αν το ήξερα, θα σου το έλεγα».
Πώς χρησιμοποιούμε το «μακάρι» στα ελληνικά;
Τρεις βαθμίδες, ανάλογα με τον χρόνο που ακολουθεί: «μακάρι» + υποτακτική = ευχή που μπορεί να γίνει («Μακάρι να έρθει!»)· «μακάρι» + παρατατικός = ευχή μη πραγματική («Μακάρι να ήμουν εκεί»)· «μακάρι» + υπερσυντέλικος = μεταμέλεια («Μακάρι να είχα προσπαθήσει περισσότερο»).