Οι πτώσεις των ονομάτων
Οι λειτουργίες των τεσσάρων πτώσεων και πλήρη παραδείγματα κλίσης σε ενικό και πληθυντικό.
Οι τέσσερις πτώσεις και η δουλειά τους
Η ονομαστική χρησιμοποιείται κυρίως για το υποκείμενο και το κατηγορούμενό του: Ο Νίκος είναι μαθητής. Η γενική δηλώνει συχνά κτήση ή σχέση (το σπίτι του πατέρα) και εμφανίζεται στους αδύνατους τύπους του έμμεσου αντικειμένου (θα του πω). Η αιτιατική χρησιμοποιείται κυρίως για το άμεσο αντικείμενο και μετά από τις περισσότερες προθέσεις. Η κλητική απευθύνεται άμεσα σε κάποιον: Νίκο, έλα! Οι λειτουργίες αυτές είναι βασικοί οδηγοί, όχι εξαντλητικοί ορισμοί κάθε χρήσης.
- Ο Νίκος είναι μαθητής.Ο Νίκος είναι μαθητής.
- Το σπίτι του πατέρα είναι παλιό.Το σπίτι του πατέρα είναι παλιό.
- Θα του πω την αλήθεια.Θα του πω την αλήθεια.
- Νίκο, έλα εδώ!Νίκο, έλα εδώ!
Αρσενικό: ο φίλος
Το φίλος δείχνει ένα συχνό πρότυπο αρσενικών σε -ος. Στον ενικό έχει τέσσερις διαφορετικούς τύπους: φίλος, φίλου, φίλο, φίλε. Δεν έχουν όμως όλα τα αρσενικά σε -ος την ίδια κλητική· πολλά κύρια ονόματα σχηματίζουν κλητική σε -ο, όπως Γιώργος → Γιώργο.
- Ο φίλος μου μένει στη Θεσσαλονίκη.Ο φίλος μου μένει στη Θεσσαλονίκη.
- Το αυτοκίνητο του φίλου μου είναι καινούριο.Το αυτοκίνητο του φίλου μου είναι καινούριο.
- Είδα τους φίλους σου χθες.Είδα τους φίλους σου χθες.
- Φίλε, τι κάνεις;Φίλε, τι κάνεις;
| πτώση | ενικός | πληθυντικός |
|---|---|---|
| ονομαστική | ο φίλος | οι φίλοι |
| γενική | του φίλου | των φίλων |
| αιτιατική | τον φίλο | τους φίλους |
| κλητική | φίλε! | φίλοι! |
Θηλυκό και ουδέτερο: η γυναίκα, το παιδί
Στο πρότυπο γυναίκα, η ονομαστική, η αιτιατική και η κλητική έχουν την ίδια μορφή και ξεχωρίζουν από το άρθρο ή από τη θέση τους στην πρόταση: η γυναίκα / τη γυναίκα / γυναίκα! Η γενική είναι διαφορετική: της γυναίκας. Στα ουδέτερα, η ονομαστική, η αιτιατική και η κλητική συμπίπτουν συστηματικά: το παιδί / βλέπω το παιδί / παιδί! Η γενική δίνει ξεχωριστό τύπο: του παιδιού.
- Η γυναίκα με το κόκκινο παλτό περιμένει.Η γυναίκα με το κόκκινο παλτό περιμένει.
- Η τσάντα της γυναίκας έμεινε στο τραπέζι.Η τσάντα της γυναίκας έμεινε στο τραπέζι.
- Βλέπω το παιδί στην αυλή.Βλέπω το παιδί στην αυλή.
- Τα παιχνίδια του παιδιού είναι παντού.Τα παιχνίδια του παιδιού είναι παντού.
| πτώση | η γυναίκα | το παιδί |
|---|---|---|
| ονομαστική | η γυναίκα / οι γυναίκες | το παιδί / τα παιδιά |
| γενική | της γυναίκας / των γυναικών | του παιδιού / των παιδιών |
| αιτιατική | τη γυναίκα / τις γυναίκες | το παιδί / τα παιδιά |
| κλητική | γυναίκα! / γυναίκες! | παιδί! / παιδιά! |
Η γενική πληθυντικού: -ων και ο τόνος
Τα κλιτά ουσιαστικά και των τριών γενών έχουν κατάληξη που τελειώνει σε -ων στη γενική πληθυντικού: φίλων, γυναικών, παιδιών, ονομάτων. Η ακριβής κατάληξη και η θέση του τόνου εξαρτώνται από το κλιτικό πρότυπο. Σε πολλά θηλυκά ο τόνος μετακινείται προς τη λήγουσα: θάλασσα → θαλασσών, γλώσσα → γλωσσών. Μάθε τη γενική πληθυντικού μαζί με κάθε ουσιαστικό, γιατί η μετακίνηση δεν προβλέπεται πάντοτε μόνο από την ονομαστική.
- Αγαπώ το χρώμα των ελληνικών θαλασσών.Αγαπώ το χρώμα των ελληνικών θαλασσών.
- Η διδασκαλία των ξένων γλωσσών θέλει υπομονή.Η διδασκαλία των ξένων γλωσσών θέλει υπομονή.
- Τα δωμάτια των παιδιών είναι στον πρώτο όροφο.Τα δωμάτια των παιδιών είναι στον πρώτο όροφο.
Η κλητική: Γιώργο! κύριε!
Πολλά αρσενικά έχουν ιδιαίτερο τύπο κλητικής: κύριος → κύριε, Γιώργος → Γιώργο, πατέρας → πατέρα, μαθητής → μαθητή. Τα περισσότερα θηλυκά και ουδέτερα χρησιμοποιούν τον τύπο της ονομαστικής χωρίς άρθρο: Μαρία! παιδιά!
- Καλημέρα, κύριε!Καλημέρα, κύριε!
- Γιώργο, σε ζητάει η μητέρα σου.Γιώργο, σε ζητάει η μητέρα σου.
- Μαρία, τι ώρα φεύγουμε;Μαρία, τι ώρα φεύγουμε;
- Παιδιά, ελάτε στο τραπέζι!Παιδιά, ελάτε στο τραπέζι!
Σειρά σου
Διάλεξε τον σωστό τύπο.