Το άρθρο σε γενικές έννοιες, ονόματα και ονοματοποιημένες φράσεις
Πότε χρησιμοποιούμε ή παραλείπουμε το άρθρο σε γενικές κατηγορίες, αφηρημένες έννοιες, κύρια ονόματα και φράσεις με «το να/το ότι».
Η γενική αναφορά
Όταν μιλάμε γενικά για μια ολόκληρη κατηγορία, τα ελληνικά χρησιμοποιούν συχνά οριστικό άρθρο: «Ο άνθρωπος είναι κοινωνικό ον». Δεν μιλάμε για έναν συγκεκριμένο άνθρωπο αλλά για το είδος· ανάλογα με το ύφος και τη διατύπωση μπορεί να υπάρξουν και άλλες επιλογές.
- Ο άνθρωπος είναι κοινωνικό ον.Ο άνθρωπος είναι κοινωνικό ον.
- Το ελαιόλαδο κάνει καλό στην καρδιά.Το ελαιόλαδο κάνει καλό στην καρδιά.
Αφηρημένα και κύρια ονόματα
Οι αφηρημένες έννοιες συνήθως παίρνουν άρθρο όταν μιλάμε γι’ αυτές ως έννοιες: «η ελευθερία», «η δικαιοσύνη». Τα κύρια ονόματα έχουν διαφορετικές συμβάσεις: στον προφορικό λόγο είναι συχνό το άρθρο με μικρά ονόματα («Είδα τη Μαρία»), ενώ πολλές πόλεις λέγονται χωρίς δικό τους άρθρο («η Αθήνα», «στην Αθήνα» — το «στην» περιέχει την πρόθεση και το άρθρο). Χώρες και ποτάμια συχνά έχουν λεξικοποιημένο άρθρο: «η Ελλάδα», «ο Δούναβης».
- Η ελευθερία δεν χαρίζεται.Η ελευθερία δεν χαρίζεται.
- Ο Παπαδόπουλος ζήτησε τον λόγο.Ο Παπαδόπουλος ζήτησε τον λόγο.
Το άρθρο ως εργαλείο ονοματοποίησης
Το ουδέτερο άρθρο μπορεί να ονοματοποιήσει διαφορετικά στοιχεία: επίθετο («το ωραίο»), πρόταση με «να» («το να διαβάζεις»), ολόκληρη πρόταση με «ότι» («το ότι ήρθε») ή ακόμη και παράθεμα («το «δεν ξέρω» του»). Αυτές οι δομές είναι συχνές σε γραπτό και ακαδημαϊκό ύφος, αλλά δεν είναι πάντα η πιο απλή επιλογή στον καθημερινό λόγο.
- Το να παραδέχεσαι ένα λάθος θέλει θάρρος.Το να παραδέχεσαι ένα λάθος θέλει θάρρος.
- Το ότι άργησε δεν δικαιολογεί τη στάση του.Το ότι άργησε δεν δικαιολογεί τη στάση του.
- Οι πλούσιοι και οι φτωχοί ζουν σε δύο πόλεις.Οι πλούσιοι και οι φτωχοί ζουν σε δύο πόλεις.
Πότε λείπει το άρθρο
Η απουσία του άρθρου μπορεί να δηλώνει γενική ιδιότητα ή ρόλο. Σε τίτλους και πινακίδες συχνά παραλείπεται («Πυρκαγιά στην Εύβοια»), όπως και μετά από «ως/σαν» όταν δηλώνουμε ρόλο («εργάζεται ως δάσκαλος»). Στο κατηγορούμενο λέμε συνήθως «Είναι γιατρός» για ιδιότητα, ενώ «Είναι ο γιατρός» αναφέρεται σε συγκεκριμένο πρόσωπο.
Το ίδιο θέμα σε άλλα επίπεδα
Συχνές ερωτήσεις
Γιατί τα ελληνικά βάζουν άρθρο εκεί που άλλες γλώσσες δεν βάζουν;
Για τη γενική αναφορά: το άρθρο δηλώνει ολόκληρη κατηγορία. Το «Ο άνθρωπος είναι κοινωνικό ον» δεν αφορά έναν άνθρωπο αλλά το είδος· το ίδιο και το «Το ελαιόλαδο κάνει καλό στην καρδιά».
Πώς το ουδέτερο άρθρο μετατρέπει οτιδήποτε σε ουσιαστικό;
Μπαίνοντας μπροστά: «το ωραίο», «το να παραδέχεσαι ένα λάθος θέλει θάρρος», «το ότι άργησε». Ο ακαδημαϊκός λόγος είναι γεμάτος τέτοιες ουσιαστικοποιήσεις.
Πότε παραλείπεται το άρθρο στα ελληνικά;
Σε τίτλους και πινακίδες («Πυρκαγιά στην Εύβοια»), μετά το «ως/σαν» όταν δηλώνει ιδιότητα («εργάζεται ως δάσκαλος») και συνήθως στο κατηγορούμενο: «Είναι γιατρός», ενώ το «Είναι ο γιατρός» δείχνει συγκεκριμένο πρόσωπο.