Το άρθρο σε γενικές έννοιες, ονόματα και ονοματοποιημένες φράσεις
Πότε χρησιμοποιούμε ή παραλείπουμε το άρθρο σε γενικές κατηγορίες, αφηρημένες έννοιες, κύρια ονόματα και φράσεις με «το να/το ότι».
Η γενική αναφορά
Όταν μιλάμε γενικά για μια ολόκληρη κατηγορία, τα ελληνικά χρησιμοποιούν συχνά οριστικό άρθρο: «Ο άνθρωπος είναι κοινωνικό ον». Δεν μιλάμε για έναν συγκεκριμένο άνθρωπο αλλά για το είδος· ανάλογα με το ύφος και τη διατύπωση μπορεί να υπάρξουν και άλλες επιλογές.
- Ο άνθρωπος είναι κοινωνικό ον.Ο άνθρωπος είναι κοινωνικό ον.
- Το ελαιόλαδο κάνει καλό στην καρδιά.Το ελαιόλαδο κάνει καλό στην καρδιά.
Αφηρημένα και κύρια ονόματα
Οι αφηρημένες έννοιες συνήθως παίρνουν άρθρο όταν μιλάμε γι’ αυτές ως έννοιες: «η ελευθερία», «η δικαιοσύνη». Τα κύρια ονόματα έχουν διαφορετικές συμβάσεις: στον προφορικό λόγο είναι συχνό το άρθρο με μικρά ονόματα («Είδα τη Μαρία»), ενώ πολλές πόλεις λέγονται χωρίς δικό τους άρθρο («η Αθήνα», «στην Αθήνα» — το «στην» περιέχει την πρόθεση και το άρθρο). Χώρες και ποτάμια συχνά έχουν λεξικοποιημένο άρθρο: «η Ελλάδα», «ο Δούναβης».
- Η ελευθερία δεν χαρίζεται.Η ελευθερία δεν χαρίζεται.
- Ο Παπαδόπουλος ζήτησε τον λόγο.Ο Παπαδόπουλος ζήτησε τον λόγο.
Το άρθρο ως εργαλείο ονοματοποίησης
Το ουδέτερο άρθρο μπορεί να ονοματοποιήσει διαφορετικά στοιχεία: επίθετο («το ωραίο»), πρόταση με «να» («το να διαβάζεις»), ολόκληρη πρόταση με «ότι» («το ότι ήρθε») ή ακόμη και παράθεμα («το «δεν ξέρω» του»). Αυτές οι δομές είναι συχνές σε γραπτό και ακαδημαϊκό ύφος, αλλά δεν είναι πάντα η πιο απλή επιλογή στον καθημερινό λόγο.
- Το να παραδέχεσαι ένα λάθος θέλει θάρρος.Το να παραδέχεσαι ένα λάθος θέλει θάρρος.
- Το ότι άργησε δεν δικαιολογεί τη στάση του.Το ότι άργησε δεν δικαιολογεί τη στάση του.
- Οι πλούσιοι και οι φτωχοί ζουν σε δύο πόλεις.Οι πλούσιοι και οι φτωχοί ζουν σε δύο πόλεις.
Πότε λείπει το άρθρο
Η απουσία του άρθρου μπορεί να δηλώνει γενική ιδιότητα ή ρόλο. Σε τίτλους και πινακίδες συχνά παραλείπεται («Πυρκαγιά στην Εύβοια»), όπως και μετά από «ως/σαν» όταν δηλώνουμε ρόλο («εργάζεται ως δάσκαλος»). Στο κατηγορούμενο λέμε συνήθως «Είναι γιατρός» για ιδιότητα, ενώ «Είναι ο γιατρός» αναφέρεται σε συγκεκριμένο πρόσωπο.