Συχνοί ανώμαλοι αόριστοι: βλέπω — είδα, λέω — είπα, πηγαίνω — πήγα
Συχνοί ανώμαλοι αόριστοι: βλέπω — είδα, λέω — είπα, πηγαίνω — πήγα
Η αρχή
Στα ανώμαλα ή συμπληρωματικά ρήματα ο αόριστος δεν σχηματίζεται με τον συνηθισμένο τρόπο από τον ενεστώτα: βλέπω — είδα, λέω — είπα, πηγαίνω — πήγα. Υπάρχουν όμως μικρές ομάδες με κοινά μοτίβα, όπως τα ρήματα σε -αίνω. Γι’ αυτό μαθαίνουμε κάθε ρήμα σε ζευγάρια ή τριάδες και δεν υποθέτουμε ότι ένας τύπος προβλέπει όλους τους άλλους.
- Πέρσι πήγα στην Κρήτη.Πέρσι πήγα στην Κρήτη.
- Ήπια τον καφέ μου πολύ γρήγορα.Ήπια τον καφέ μου πολύ γρήγορα.
- Έφαγα ήδη· δεν πεινάω.Έφαγα ήδη· δεν πεινάω.
| ενεστώτας | αόριστος | — |
|---|---|---|
| βλέπω | είδα | — |
| λέω | είπα | — |
| τρώω | έφαγα | — |
| πίνω | ήπια | — |
| πηγαίνω | πήγα | — |
| έρχομαι | ήρθα | — |
Τέσσερις τύποι που κρατάμε
Για συχνά ρήματα είναι χρήσιμο να κρατάς χωριστά τον ενεστώτα, τον ενεργητικό αόριστο και, όταν χρειάζονται, τον παθητικό αόριστο και τη μετοχή: δίνω — έδωσα — δόθηκα — δοσμένος. Αυτή η τετράδα είναι εργαλείο απομνημόνευσης, όχι απόλυτος κανόνας: ορισμένα ρήματα δεν έχουν συχνό παθητικό τύπο ή έχουν διαφορετική σημασία στον παθητικό τύπο.
- Έδωσα την απάντηση αμέσως.Έδωσα την απάντηση αμέσως.
- Το γράμμα στάλθηκε χθες.Το γράμμα στάλθηκε χθες.
- Το δωμάτιο είναι ήδη παρμένο.Το δωμάτιο είναι ήδη παρμένο.
| ενεστώτας | αόρ. ενεργ. | αόρ. παθ. | μετοχή παθ. |
|---|---|---|---|
| βλέπω | είδα | ειδώθηκα | ιδωμένος |
| λέω | είπα | ειπώθηκα | ειπωμένος |
| τρώω | έφαγα | φαγώθηκα | φαγωμένος |
| δίνω | έδωσα | δόθηκα | δοσμένος |
| παίρνω | πήρα | πάρθηκα | παρμένος |
| στέλνω | έστειλα | στάλθηκα | σταλμένος |
| βάζω | έβαλα | βάλθηκα | βαλμένος |
| μαθαίνω | έμαθα | μαθεύτηκα | μαθημένος |
Ομάδα 1: ο απρόβλεπτος πυρήνας
Σε αυτή την ομάδα η σχέση ενεστώτα–αορίστου είναι κυρίως συμπληρωματική: βλέπω — είδα, λέω — είπα, τρώω — έφαγα, πίνω — ήπια. Η συχνότητα τους κάνει ιδιαίτερα χρήσιμα, αλλά ορισμένα ζεύγη διατηρούν ίχνη παλαιότερων μοτίβων· μαθαίνουμε τους βασικούς τύπους μέσα σε φράσεις.
- Δεν είπα τίποτα σε κανέναν.Δεν είπα τίποτα σε κανέναν.
- Βρήκα τα κλειδιά κάτω από το τραπέζι.Βρήκα τα κλειδιά κάτω από το τραπέζι.
- Έβγαλα τα παπούτσια μου στην πόρτα.Έβγαλα τα παπούτσια μου στην πόρτα.
- Έβαλα το φαγητό στο ψυγείο.Έβαλα το φαγητό στο ψυγείο.
| ενεστώτας | αόριστος | μετοχή παθ. |
|---|---|---|
| βλέπω | είδα | ιδωμένος |
| λέω | είπα | ειπωμένος |
| τρώω | έφαγα | φαγωμένος |
| πίνω | ήπια | πιωμένος |
| δίνω | έδωσα | δοσμένος |
| παίρνω | πήρα | παρμένος |
| βρίσκω | βρήκα | — |
| βάζω | έβαλα | βαλμένος |
| βγάζω | έβγαλα | βγαλμένος |
Ομάδα 2: ρήματα σε -αίνω
Πολλά ρήματα σε -αίνω εμφανίζουν στον αόριστο θέμα σε -ηκ- ή -εβ-/ -ηβ- και χάνουν το -αιν-: μπαίνω — μπήκα, βγαίνω — βγήκα, ανεβαίνω — ανέβηκα, καταλαβαίνω — κατάλαβα. Είναι χρήσιμο μοτίβο, αλλά όχι μηχανικός κανόνας για κάθε ρήμα σε -αίνω· τα μαθαίνουμε μαζί με τον αόριστο.
- Μπήκα στην τάξη πέντε λεπτά αργά.Μπήκα στην τάξη πέντε λεπτά αργά.
- Ανέβηκα με τα πόδια στον τέταρτο όροφο.Ανέβηκα με τα πόδια στον τέταρτο όροφο.
- Δεν κατάλαβα τίποτα από τη διάλεξη.Δεν κατάλαβα τίποτα από τη διάλεξη.
- Τι έπαθες;Τι έπαθες;
| ενεστώτας | αόριστος | — |
|---|---|---|
| μπαίνω | μπήκα | — |
| βγαίνω | βγήκα | — |
| ανεβαίνω | ανέβηκα | — |
| κατεβαίνω | κατέβηκα | — |
| μαθαίνω | έμαθα | μαθημένος |
| καταλαβαίνω | κατάλαβα | — |
| παθαίνω | έπαθα | — |
| τυχαίνω | έτυχα | — |
Ομάδα 3: κίνηση και κατάσταση
Ρήματα κίνησης και κατάστασης συχνά δεν έχουν συνηθισμένο παθητικό ζεύγος, επειδή δεν δηλώνουν ενέργεια που δέχεται ένα αντικείμενο: πηγαίνω, έρχομαι, φεύγω, μένω, τρέχω, ζω. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε σχετικός τύπος είναι αδύνατος ή ότι δεν υπάρχει μετοχή: πέφτω — πεσμένος. Η κενή στήλη δείχνει ότι δεν υπάρχει καθιερωμένος παθητικός τύπος με την ίδια βασική σημασία.
- Έφυγαν νωρίς το πρωί.Έφυγαν νωρίς το πρωί.
- Έμεινα σπίτι όλο το Σαββατοκύριακο.Έμεινα σπίτι όλο το Σαββατοκύριακο.
- Έτρεξα για να προλάβω το λεωφορείο.Έτρεξα για να προλάβω το λεωφορείο.
- Τα φύλλα ήταν πεσμένα στον δρόμο.Τα φύλλα ήταν πεσμένα στον δρόμο.
| ενεστώτας | αόριστος | — |
|---|---|---|
| πηγαίνω | πήγα | — |
| έρχομαι | ήρθα | — |
| φεύγω | έφυγα | — |
| μένω | έμεινα | — |
| πέφτω | έπεσα | πεσμένος |
| τρέχω | έτρεξα | — |
| ζω | έζησα | — |
Ομάδα 4: παθητικός τύπος, ενεργητική σημασία
Τα αποθετικά χρησιμοποιούνται με τύπους σε -ομαι ή -άμαι, αλλά η σημασία τους δεν είναι παθητική: έρχομαι, γίνομαι, κάθομαι, θυμάμαι, φοβάμαι, κοιμάμαι, χρειάζομαι, σκέφτομαι. Δεν χρειάζεται να υποθέτεις ότι κάθε τέτοιο ρήμα έχει ή είχε αντίστοιχο ενεργητικό τύπο σε -ω· μάθε το ως ξεχωριστό λήμμα και πρόσεξε τον αόριστό του.
- Έγινε γιατρός στα τριάντα του.Έγινε γιατρός στα τριάντα του.
- Δεν θυμάμαι πού άφησα το τηλέφωνο.Δεν θυμάμαι πού άφησα το τηλέφωνο.
- Φοβήθηκα πολύ με τον θόρυβο.Φοβήθηκα πολύ με τον θόρυβο.
- Χρειάστηκα δύο ώρες για να το τελειώσω.Χρειάστηκα δύο ώρες για να το τελειώσω.
| ενεστώτας | αόριστος | σημασία |
|---|---|---|
| έρχομαι | ήρθα | κίνηση |
| γίνομαι | έγινα | μεταβολή |
| κάθομαι | κάθισα | στάση |
| θυμάμαι | θυμήθηκα | μνήμη |
| φοβάμαι | φοβήθηκα | φόβος |
| κοιμάμαι | κοιμήθηκα | ύπνος |
| χρειάζομαι | χρειάστηκα | ανάγκη |
| σκέφτομαι | σκέφτηκα | σκέψη |
Πώς τα μαθαίνουμε
Μην προσπαθείς να τα μάθεις όλα μαζί. Ξεκίνα από τα συχνότερα ζεύγη και επανάλαβέ τα μέσα σε ολοκληρωμένες προτάσεις: Χθες είδα μια ταινία· Αύριο θα δω άλλη. Σημείωσε μαζί τον αόριστο και τον συνοπτικό μέλλοντα, γιατί μοιράζονται το ίδιο συνοπτικό θέμα.
- Χθες είδα μια ταινία.Χθες είδα μια ταινία.
- Αύριο θα δω άλλη.Αύριο θα δω άλλη.
- Ήρθε χθες και θα έρθει πάλι την Παρασκευή.Ήρθε χθες και θα έρθει πάλι την Παρασκευή.