Προστακτική για μία πράξη: γράψε, ντύσου, σηκωθείτε
Η συνοπτική προστακτική δηλώνει συνήθως μία ολοκληρωμένη πράξη, στην ενεργητική και στη μεσοπαθητική φωνή, με τις σύντομες αντωνυμίες μετά το ρήμα.
Η ενεργητική: -ε / -τε
Πάνω στο συνοπτικό θέμα: γράψε / γράψτε, άνοιξε / ανοίξτε, διάβασε / διαβάστε, μίλησε / μιλήστε. Οι συχνοί ανώμαλοι πάνε αλλιώς: πες, δες, έλα, φάε, πιες, πάρε, μπες, βγες, ανέβα.
- Γράψε το όνομά σου εδώ.Γράψε το όνομά σου εδώ. (ενικός: -ε)
- Διαβάστε την πρώτη παράγραφο, παρακαλώ.Διαβάστε… (πληθυντικός: -τε)
- Έλα εδώ και φάε κάτι!Έλα… φάε… (ανώμαλοι τύποι)
Η μεσοπαθητική: -ου / -είτε
Στη μεσοπαθητική φωνή συναντάμε τύπους όπως «ντύσου / ντυθείτε», «ετοιμάσου / ετοιμαστείτε», «σήκω / σηκωθείτε», «θυμήσου / θυμηθείτε» και «κοιμήσου / κοιμηθείτε». Ορισμένα ρήματα έχουν ιδιαίτερους τύπους, όπως «κάτσε / καθίστε» και «μη φοβάσαι».
- Ντύσου γρήγορα, θα αργήσουμε!Ντύσου… (ενικός: -ου)
- Ετοιμαστείτε, φεύγουμε σε πέντε λεπτά.Ετοιμαστείτε… (πληθυντικός: -είτε)
- Σήκω, είναι ήδη οκτώ!Σήκω! (ιδιαίτερος τύπος του «σηκώνομαι»)
- Μη φοβάσαι, είμαι εδώ.Μη φοβάσαι… (άρνηση με μη + υποτακτική)
| ρήμα | ενικός | πληθυντικός |
|---|---|---|
| γράφω | γράψε | γράψτε |
| ντύνομαι | ντύσου | ντυθείτε |
| ετοιμάζομαι | ετοιμάσου | ετοιμαστείτε |
| σηκώνομαι | σήκω | σηκωθείτε |
| θυμάμαι | θυμήσου | θυμηθείτε |
| κοιμάμαι | κοιμήσου | κοιμηθείτε |
Άρνηση και αντωνυμίες
Για αρνητική εντολή χρησιμοποιούμε «μη(ν) + υποτακτική»: «Μην ανησυχείς!», «Μη φοβάστε!». Στην καταφατική προστακτική οι σύντομες αντωνυμίες μπαίνουν μετά το ρήμα: «Δώσε μου το!», «Πες μου!», «Θυμήσου το!». Στην άρνηση μπαίνουν πριν από το ρήμα: «Μη μου το δίνεις».
- Πες μου τι έγινε!Πες μου… (η αντωνυμία μετά το ρήμα)
- Δώσε μου το!Δώσε μου το! (δύο αντωνυμίες, πάλι μετά το ρήμα)
- Μην ανησυχείς, όλα θα πάνε καλά.Μην ανησυχείς… (αρνητική εντολή: μη(ν) + υποτακτική)
- Μη μου το δίνεις τώρα.Μη μου το δίνεις… (στην άρνηση οι αντωνυμίες γυρίζουν μπροστά)
Σειρά σου
Διάλεξε τον σωστό τύπο.
Συχνές ερωτήσεις
Πώς σχηματίζεται η προστακτική του αορίστου στα ελληνικά;
Πάνω στο στιγμιαίο θέμα, με -ε στον ενικό και -τε στον πληθυντικό: «γράψε / γράψτε», «άνοιξε / ανοίξτε», «διάβασε / διαβάστε», «μίλησε / μιλήστε». Τα συχνά ανώμαλα πάνε δικό τους δρόμο: «πες», «δες», «έλα», «φάε», «πιες», «πάρε», «μπες», «βγες», «ανέβα».
Πώς λέμε «ντύσου» ή «καθίστε» στην παθητική προστακτική;
Με την παθητική προστακτική σε -ου / -είτε, αυτή που δεν διδάσκεται στην τάξη και ακούγεται παντού: «ντύσου / ντυθείτε», «ετοιμάσου / ετοιμαστείτε», «κάτσε / καθίστε», «σήκω / σηκωθείτε», «θυμήσου / θυμηθείτε». «Ντύσου γρήγορα, θα αργήσουμε!».
Πώς κάνουμε αρνητική μια προσταγή στα ελληνικά;
Η προστακτική δεν παίρνει ποτέ άρνηση: περνάμε στο «μη(ν)» + υποτακτική — «Μην ανησυχείς!», «Μη φοβάστε!». Και οι αντωνυμίες ακολουθούν: κολλάνε ΠΙΣΩ στην κατάφαση («Δώσε μου το!», «Πες μου!») και ξαναπάνε ΜΠΡΟΣΤΑ στην άρνηση: «Μη μου το δίνεις».