Υποκοριστικά και μεγεθυντικά

Τα επιθήματα του μικρού

-άκι (το πιο παραγωγικό): σπιτάκι, καφεδάκι. -ούλα / -ίτσα: μανούλα, ωρίτσα, Ελενίτσα. -άκης / -ούλης: Γιωργάκης. Δηλώνουν μικρότητα Ή τρυφερότητα — συχνά και τα δύο.

• Μένουν σε ένα σπιτάκι έξω από το χωριό.-άκι: σπίτι → σπιτάκι, μικρότητα και τρυφερότητα μαζί.
• Έλα, μανούλα μου, κάτσε λίγο.-ούλα: μαμά → μανούλα, θηλυκό υποκοριστικό τρυφερότητας.
• Ο Γιωργάκης πήγε για πρώτη φορά σχολείο.-άκης: Γιώργος → Γιωργάκης, αρσενικό υποκοριστικό ονόματος.

Τα μεγεθυντικά: -άρα, -αράς

Το -άρα θαυμάζει όσο μεγεθύνει: ποδάρα, φωνάρα, ταινιάρα, καφεδάρα. Το -αράς φτιάχνει τον τύπο με το έντονο χαρακτηριστικό: υπναράς, δουλευταράς, γκρινιάρης. Συνειδητά οικείο ύφος.

• Τι φωνάρα έχει αυτό το κορίτσι!-άρα: φωνή → φωνάρα· μεγεθύνει και ταυτόχρονα θαυμάζει.
• Είδαμε χθες μια ταινιάρα.-άρα: ταινία → ταινιάρα· εδώ δηλώνει θαυμασμό, όχι μέγεθος.
• Ο Νίκος είναι μεγάλος υπναράς.-αράς: ύπνος → υπναράς, ο τύπος με το έντονο χαρακτηριστικό.
• Δουλεύει από το πρωί ως το βράδυ — σωστός δουλευταράς!-αράς: δουλεύω → δουλευταράς· έπαινος σε οικείο ύφος.

Η πραγματολογία του καφεδάκι

Το «Πάμε για ένα καφεδάκι;» δεν μιλά για το μέγεθος του φλιτζανιού: το υποκοριστικό απαλύνει, ελαφραίνει, μετριάζει (μισό λεπτάκι, ένα τηλεφωνηματάκι). Η ειρωνεία το αντιστρέφει: Ωραίο σπιτάκι! μπροστά σε βίλα.

• Πάμε για ένα καφεδάκι;Το υποκοριστικό δεν μιλά για μέγεθος: ελαφραίνει την πρόσκληση.
• Μισό λεπτάκι, έρχομαι αμέσως!Το -άκι μετριάζει το αίτημα και το κάνει διακριτικό.
• Ωραίο σπιτάκι!Ειρωνική χρήση: μπροστά σε βίλα, το υποκοριστικό λέει το αντίθετο.

Σειρά σου

Διάλεξε τον σωστό τύπο.