Οι προσωπικές αντωνυμίες
Πότε επιλέγουμε εμένα, με ή μου και πού τοποθετούμε έναν ή δύο αδύνατους τύπους μέσα στην πρόταση.
Δυνατοί και αδύνατοι τύποι
Οι προσωπικές αντωνυμίες έχουν δυνατούς τύπους, όπως εμένα και εσένα, και αδύνατους τύπους, όπως με, σε, μου και σου. Ο δυνατός τύπος χρησιμοποιείται μετά από πρόθεση (για εσένα, με εμένα) ή για αντίθεση και έμφαση. Όταν τονίζουμε ένα αντικείμενο, συχνά το επαναλαμβάνουμε και με αδύνατο τύπο: Εμένα δεν με ρώτησε κανείς. Ο αδύνατος τύπος συνδέεται στενά με το ρήμα και είναι η συνηθισμένη επιλογή χωρίς έμφαση.
- Εμένα δεν με ρώτησε κανείς.έμφαση: δυνατός + αδύνατος τύπος
- Αυτό το δώρο είναι για εσένα.δυνατός τύπος μετά από πρόθεση
| πρόσωπο | δυνατός (αιτιατική) | αδύνατος (αιτιατική) | αδύνατος (γενική) |
|---|---|---|---|
| εγώ | εμένα | με | μου |
| εσύ | εσένα | σε | σου |
| αυτός | αυτόν | τον | του |
| αυτή | αυτήν | την | της |
| αυτό | αυτό | το | του |
| εμείς | εμάς | μας | μας |
| εσείς | εσάς | σας | σας |
| αυτοί/ές/ά | αυτούς/ές/ά | τους/τις/τα | τους |
Πριν από το ρήμα
Με οριστική και υποτακτική, οι αδύνατοι τύποι μπαίνουν πριν από το κλιτό ρήμα: με είδε, θα με δει, να με δει, δεν με είδε. Όταν υπάρχουν δύο, ο έμμεσος τύπος της γενικής προηγείται από τον άμεσο τύπο της αιτιατικής: Μου το έδωσε, Θα σου τη στείλω. Τα μόρια θα, να, ας και η άρνηση προηγούνται από ολόκληρη την ομάδα των αντωνυμιών.
- Μου το έδωσε χθες.γενική + αιτιατική
- Σου το είπα ήδη.πριν από το ρήμα
Μετά την προστακτική
Με τη θετική προστακτική και τη μετοχή σε -οντας/-ώντας, οι αδύνατοι τύποι ακολουθούν το ρήμα: Δώσε μου το βιβλίο· Βλέποντάς τον, χαμογέλασα. Με δύο αντωνυμίες χρησιμοποιούνται οι σειρές δώσε μού το και δώσ’ το μου. Στην αρνητική προσταγή δεν υπάρχει προστακτικός τύπος και οι αντωνυμίες επιστρέφουν πριν από το ρήμα: Μην το δώσεις, όχι «μην δώσ’ το».
- Πάρε με τηλέφωνο απόψε.αντωνυμία μετά την προστακτική
- Δώσ’ το μου, σε παρακαλώ.αιτιατική + γενική
Έμφαση και ταυτότητα: ο ίδιος, μόνος μου
Το ο ίδιος τονίζει ότι πρόκειται για το συγκεκριμένο πρόσωπο ή πράγμα: Ήρθε ο ίδιος ο διευθυντής. Το ίδιο μπορεί να σημαίνει «το ίδιο πράγμα»: Σκέφτηκα το ίδιο. Το μόνος + κτητικό δηλώνει «χωρίς παρέα» ή «χωρίς βοήθεια»: Πήγα μόνος μου· Το έφτιαξα μόνη μου. Τα ίδιος και μόνος συμφωνούν με το πρόσωπο ή πράγμα στο οποίο αναφέρονται σε γένος, αριθμό και πτώση.
- Ήρθε ο ίδιος ο διευθυντής.έμφαση: αυτοπροσώπως
- Σκέφτηκα ακριβώς το ίδιο.το ίδιο = το ίδιο πράγμα
- Το έφτιαξα μόνη μου.μόνη μου: χωρίς βοήθεια, θηλυκό