Η προστακτική: γράφε / γράψε — μην γράφεις
Εντολές, οδηγίες και συμβουλές: εξακολουθητική και συνοπτική προστακτική, ευγένεια και άρνηση με μην.
Δύο θέματα
Η προστακτική έχει δύο όψεις. Η εξακολουθητική παρουσιάζει την πράξη ως συνεχή ή επαναλαμβανόμενη: Γράφε κάθε μέρα. Η συνοπτική χρησιμοποιεί το συνοπτικό θέμα (το ίδιο που βλέπουμε στον αόριστο) και παρουσιάζει την πράξη ως ένα ενιαίο γεγονός: Γράψε το όνομά σου. Σε πολλά ρήματα της α΄ συζυγίας ο ενικός τελειώνει σε -ε (γράφε, γράψε), αλλά υπάρχουν και άλλα μοτίβα και ανώμαλοι τύποι.
- Γράψε το όνομά σου εδώ.συνοπτική προστακτική
- Πίνε νερό κάθε μέρα.επαναλαμβανόμενη πράξη
Πληθυντικός και ευγένεια
Όταν απευθυνόμαστε σε πολλά πρόσωπα ή ευγενικά σε ένα πρόσωπο, χρησιμοποιούμε το β΄ πληθυντικό. Η συνοπτική προστακτική σχηματίζεται από το συνοπτικό θέμα (γράψτε, ανοίξτε), ενώ η εξακολουθητική από το ενεστωτικό (γράφετε, περιμένετε). Οι τύποι αυτοί είναι πολύ συχνοί σε οδηγίες, πινακίδες και ανακοινώσεις.
- Ανοίξτε τα βιβλία σας, παρακαλώ.πληθυντικός ευγένειας
- Περιμένετε ένα λεπτό.ευγενική προσταγή
Άρνηση με «μην»
Η προστακτική δεν έχει δικό της αρνητικό τύπο: χρησιμοποιούμε μη(ν) + υποτακτική χωρίς να: Μην γράφεις εδώ (εξακολουθητικά ή γενικά)· Μην γράψεις το όνομά σου (συνοπτικά). Πρόσεξε και τη θέση της αδύνατης αντωνυμίας: στη θετική προστακτική ακολουθεί το ρήμα (Γράψε το), ενώ στην άρνηση προηγείται (Μην το γράψεις).
- Μην ανησυχείς, όλα θα πάνε καλά.άρνηση με υποτακτική
- Μην γράφεις εδώ.εξακολουθητική άρνηση
- Μην το γράψεις!η αδύνατη αντωνυμία πριν από το ρήμα
Συνηθισμένοι ανώμαλοι τύποι
Μερικές πολύ συχνές προστακτικές είναι ανώμαλες: έλα, πες, δες, βρες. Οι τύποι πες, δες και βρες είναι μονοσύλλαβοι, ενώ το έλα έχει δύο συλλαβές. Μάθε μαζί και τον πληθυντικό τους: ελάτε, πείτε, δείτε, βρείτε.
- Έλα εδώ γρήγορα!ανώμαλη προστακτική
- Πες μου την αλήθεια.πες: προστακτική του «λέω»
- Ελάτε να δείτε!πληθυντικός: ελάτε, δείτε
| ρήμα | εσύ | εσείς |
|---|---|---|
| γράφω | γράψε | γράψτε |
| έρχομαι | έλα | ελάτε |
| λέω | πες | πείτε |
| βλέπω | δες | δείτε |
| βρίσκω | βρες | βρείτε |
Συχνές ερωτήσεις
Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στο «γράφε» και στο «γράψε»;
Το ποιόν ενεργείας. Το «γράφε» βγαίνει από το θέμα του ενεστώτα: πράξη που επαναλαμβάνεται ή διαρκεί («Πίνε νερό κάθε μέρα»). Το «γράψε» βγαίνει από το θέμα του αορίστου: μία πράξη, τώρα («Γράψε το όνομά σου εδώ»).
Πώς λέμε «μην κάνεις…» στα ελληνικά;
Η προστακτική δεν έχει δική της άρνηση: χρησιμοποιούμε «μη(ν)» + υποτακτική. «Μην ανησυχείς, όλα θα πάνε καλά», «Μην γράφεις εδώ» (γενικά), «Μην το γράψεις!» (αυτή τη φορά).
Ποιες προστακτικές είναι ανώμαλες στα ελληνικά;
Οι πιο συχνές είναι σύντομες και ανώμαλες: «έλα», «πες», «δες», «βρες». Τις ακούμε κάθε μέρα: «Έλα εδώ γρήγορα!», «Πες μου την αλήθεια», «Ελάτε να δείτε!».