Βασικές προθέσεις: σε, με, από, για, μέχρι, χωρίς
Οι συχνότερες σημασίες και συνδυασμοί των προθέσεων που συντάσσονται με αιτιατική.
Οι έξι βασικές
Κάθε πρόθεση μπορεί να εκφράζει περισσότερες από μία σχέσεις. Το σε δηλώνει συχνά τόπο, προορισμό ή χρόνο, το με συνοδεία ή μέσο, το από προέλευση ή αφετηρία και το για σκοπό, αποδέκτη ή διάρκεια. Οι έξι προθέσεις αυτού του πίνακα συντάσσονται με αιτιατική. Μπροστά από ρήμα χρησιμοποιούμε ειδική δομή: χωρίς ζάχαρη, αλλά χωρίς να βάλω ζάχαρη.
- Μένω στην Αθήνα με την οικογένειά μου.Μένω στην Αθήνα με την οικογένειά μου.
- Είμαι από την Κύπρο.Είμαι από την Κύπρο.
- Αυτό το δώρο είναι για σένα.Αυτό το δώρο είναι για σένα.
- Έναν καφέ χωρίς ζάχαρη, παρακαλώ.Έναν καφέ χωρίς ζάχαρη, παρακαλώ.
| πρόθεση | σημασίες | παράδειγμα |
|---|---|---|
| σε | τόπος, προορισμός, χρόνος | Μένω στην Αθήνα. |
| με | συνοδεία, μέσο | Πάω με το λεωφορείο. |
| από | προέλευση, αφετηρία, δράστης | Είμαι από την Κύπρο. |
| για | σκοπός, αποδέκτης, διάρκεια | Ένα δώρο για σένα. |
| μέχρι | τελικό όριο | Μέχρι το βράδυ. |
| χωρίς | απουσία | Καφές χωρίς ζάχαρη. |
σε + άρθρο = στον, στην, στο
Όταν μετά το σε υπάρχει οριστικό άρθρο, τα δύο ενώνονται υποχρεωτικά: σε + τον → στον, σε + την → στην, σε + το → στο· στον κήπο, στην παραλία, στο σπίτι. Στον πληθυντικό: στους φίλους, στις γυναίκες, στα παιδιά. Χωρίς άρθρο, το σε μένει χωριστό: σε φίλους, σε δύο μέρες.
- Τα παιδιά παίζουν στον κήπο.Τα παιδιά παίζουν στον κήπο.
- Πάμε στην παραλία το Σαββατοκύριακο.Πάμε στην παραλία το Σαββατοκύριακο.
- Θα σε δω σε δύο μέρες.Θα σε δω σε δύο μέρες.
Οι σύνθετες: μαζί με, κοντά σε…
Πολλές σχέσεις εκφράζονται με σταθερούς συνδυασμούς: μαζί με, κοντά σε, μακριά από, πάνω σε, κάτω από, μπροστά από, πίσω από, δίπλα σε, ανάμεσα σε. Όταν ακολουθεί άρθρο, το σε συγχωνεύεται και εδώ: κοντά στη θάλασσα, δίπλα στο σχολείο, πάνω στο τραπέζι.
- Το φαρμακείο είναι δίπλα στο σούπερ μάρκετ.Το φαρμακείο είναι δίπλα στο σούπερ μάρκετ.
- Μένουμε κοντά στη θάλασσα.Μένουμε κοντά στη θάλασσα.
- Τα κλειδιά είναι πάνω στο τραπέζι.Τα κλειδιά είναι πάνω στο τραπέζι.
Σειρά σου
Διάλεξε τον σωστό τύπο.
Το ίδιο θέμα σε άλλα επίπεδα
Συχνές ερωτήσεις
Ποια πτώση ακολουθεί τις προθέσεις στα νέα ελληνικά;
Πάντα η αιτιατική, και για τις έξι βασικές προθέσεις «σε, με, από, για, μέχρι, χωρίς»: «Μένω στην Αθήνα με την οικογένειά μου», «Είμαι από την Κύπρο».
Γιατί γράφουμε «στον» και «στην» και όχι «σε τον»;
Η συγχώνευση του «σε» με το άρθρο είναι υποχρεωτική: «στον κήπο», «στην παραλία», «στο σπίτι», «στους φίλους», «στις γυναίκες», «στα παιδιά». «Τα παιδιά παίζουν στον κήπο».
Πώς λέμε «δίπλα», «κάτω» ή «πίσω» στα ελληνικά;
Με επίρρημα + «σε» ή «από»: «δίπλα σε», «κοντά σε», «πάνω σε», «κάτω από», «μπροστά από», «πίσω από», «ανάμεσα σε», «μακριά από», «μαζί με». «Το φαρμακείο είναι δίπλα στο σούπερ μάρκετ».