Αιτιατική ή γενική; Επιλέγουμε την κατάλληλη πτώση
Στο Γ1 δεν αρκεί να σχηματίζετε σωστά τις πτώσεις· χρειάζεται να επιλέγετε εκείνη που ταιριάζει στη σημασία και στο ύφος.
Τι κάνει η αιτιατική
Πέρα από το αντικείμενο, η αιτιατική δηλώνει, μεταξύ άλλων, διάρκεια, μέτρο, τιμή και κατεύθυνση: «Έμεινα τρεις μέρες», «Πάω στην Αθήνα». Είναι πολύ συχνή στα νέα ελληνικά, αλλά δεν είναι η πτώση κάθε περίστασης ούτε όλων των προθέσεων· η πρόθεση και η έκφραση καθορίζουν την επιλογή.
- Έμεινα τρεις μέρες στη Θεσσαλονίκη.Έμεινα τρεις μέρες στη Θεσσαλονίκη.
- Θα έρθω το Σάββατο το απόγευμα.Θα έρθω το Σάββατο το απόγευμα.
- Το εισιτήριο κοστίζει δώδεκα ευρώ.Το εισιτήριο κοστίζει δώδεκα ευρώ.
- Πάμε βόλτα στην παλιά πόλη;Πάμε βόλτα στην παλιά πόλη;
| λειτουργία | παράδειγμα | σχόλιο |
|---|---|---|
| αντικείμενο | Είδα τον Γιώργο. | η βασική χρήση |
| διάρκεια | Έμεινα τρεις μέρες. | χωρίς πρόθεση |
| χρονικό σημείο | Θα έρθω το Σάββατο. | χωρίς πρόθεση |
| μέτρο / τιμή | Κοστίζει δέκα ευρώ. | ποσό |
| κατεύθυνση | Πάω στην Αθήνα. | σε + αιτιατική |
| επιρρηματική | Πάμε βόλτα / περίπατο. | παγιωμένο |
Τι κάνει η γενική
Η γενική δηλώνει κτήση, μέρος ενός συνόλου, ιδιότητα και ορισμένες χρονικές σχέσεις («του χρόνου»). Εμφανίζεται επίσης ως αδύνατος τύπος για τον αποδέκτη: «Του έδωσα το βιβλίο». Με πλήρη ονοματική φράση, όμως, το «σε + αιτιατική» είναι συνήθως η φυσική επιλογή: «Έδωσα το βιβλίο στον Νίκο».
- Δεν βρίσκω τα κλειδιά του αυτοκινήτου.Δεν βρίσκω τα κλειδιά του αυτοκινήτου.
- Ήπιαμε ένα ποτήρι κρασιού πριν από το φαγητό.Ήπιαμε ένα ποτήρι κρασιού πριν από το φαγητό.
- Του έδωσα το βιβλίο χθες το βράδυ.Του έδωσα το βιβλίο χθες το βράδυ.
- Πρόκειται για άνθρωπο μεγάλης αξίας.Πρόκειται για άνθρωπο μεγάλης αξίας.
| λειτουργία | παράδειγμα | σχόλιο |
|---|---|---|
| κτήση | το βιβλίο του Νίκου | η πιο συχνή |
| διαιρετική | ένα ποτήρι κρασιού | μέρος συνόλου |
| ιδιότητα | άνθρωπος μεγάλης αξίας | λόγιο ύφος |
| χρόνος | του χρόνου, της Δευτέρας | παγιωμένο |
| έμμεσο αντικείμενο | Του έδωσα το βιβλίο. | δίπτωτα ρήματα |
| μετά από επίθετο | άξιος λόγου, γεμάτος χαράς | συγκεκριμένα επίθετα |
Γενική ή «σε»;
Με αδύνατη προσωπική αντωνυμία χρησιμοποιούμε γενική: «Του μίλησα», «Της έδωσα το βιβλίο». Με πλήρη αντωνυμία ή ουσιαστικό χρησιμοποιούμε συνήθως «σε + αιτιατική»: «Μίλησα σε αυτόν», «Έδωσα το βιβλίο στον Νίκο». Η γενική μετά το ρήμα μπορεί να παραμένει σε ορισμένες παγιωμένες ή πιο λόγιες εκφράσεις, ενώ η γενική πριν από ουσιαστικό δηλώνει συνήθως κτήση: «το βιβλίο του Νίκου».