Άκλιτα και διπλόκλιτα ουσιαστικά
Πώς κλίνονται ορισμένα άκλιτα δάνεια και πώς ορισμένα αρσενικά ουσιαστικά έχουν δύο πληθυντικούς με διαφορετική σημασία.
Τα άκλιτα: οι λέξεις-ταξιδιώτες
Πολλά νεότερα δάνεια χρησιμοποιούνται ως άκλιτα: το ταξί — του ταξί — τα ταξί, το σινεμά — του σινεμά — τα σινεμά, το μετρό, η σεζόν. Δεν υπάρχει όμως απόλυτος κανόνας ότι κάθε ξένη λέξη μένει άκλιτη: αρκετά παλαιότερα δάνεια έχουν ενταχθεί στην ελληνική κλίση, όπως ο καφές — του καφέ — οι καφέδες. Στα άκλιτα αλλάζει μόνο το άρθρο και, όπου χρειάζεται, η σύνταξη: των πάρτι, με δύο ταξί.
- Πήγαμε στο κέντρο με δύο ταξί.Πήγαμε στο κέντρο με δύο ταξί.
- Η ταινία παίζει σε τρία σινεμά.Η ταινία παίζει σε τρία σινεμά.
- Ο θόρυβος των πάρτι ενοχλεί τους γείτονες.Ο θόρυβος των πάρτι ενοχλεί τους γείτονες.
- Ήπια δύο καφέδες σήμερα.Ήπια δύο καφέδες σήμερα.
Τα διπλόκλιτα
Μερικά αρσενικά ουσιαστικά έχουν δύο καθιερωμένους πληθυντικούς: έναν αρσενικό και έναν ουδέτερο, με διαφορετική σημασία ή διαφορετικό ύφος. Ο χρόνος δίνει οι χρόνοι για χρονικές περιόδους ή γραμματικούς χρόνους, αλλά τα χρόνια για έτη και ηλικία. Ο λόγος δίνει οι λόγοι για αιτίες ή συλλογισμούς, αλλά τα λόγια για όσα λέγονται. Ο βράχος έχει οι βράχοι και τα βράχια, χωρίς πάντα έντονη σημασιολογική διαφορά. Δεν είναι γενικός παραγωγικός κανόνας· κάθε ζεύγος μαθαίνεται μαζί με τη σημασία του.
- Μένω εδώ πέντε χρόνια.Μένω εδώ πέντε χρόνια.
- Οι χρόνοι του ρήματος είναι οκτώ.Οι χρόνοι του ρήματος είναι οκτώ.
- Για ποιους λόγους άργησες;Για ποιους λόγους άργησες;
- Τα λόγια του με έπεισαν.Τα λόγια του με έπεισαν.
| ενικός | πληθυντικός Ι | πληθυντικός ΙΙ |
|---|---|---|
| ο χρόνος | οι χρόνοι (περίοδοι, γραμματική) | τα χρόνια (έτη, ηλικία, διάρκεια) |
| ο λόγος | οι λόγοι (αιτίες) | τα λόγια (κουβέντες) |
| ο βράχος | οι βράχοι | τα βράχια |
| ο δεσμός | οι δεσμοί | τα δεσμά (αλυσίδες) |
Σε καθημερινές εκφράσεις
Πόσων χρονών είσαι; — γενική του τα χρόνια. Χρόνια πολλά! Τα λόγια σου με πλήγωσαν. Για ποιους λόγους;
- Πόσων χρονών είσαι;Πόσων χρονών είσαι;
- Χρόνια πολλά!Χρόνια πολλά!
- Τα λόγια σου με πλήγωσαν.Τα λόγια σου με πλήγωσαν.
Σειρά σου
Διάλεξε τον σωστό τύπο.
Συχνές ερωτήσεις
Γιατί το «ταξί» δεν αλλάζει ποτέ στον πληθυντικό;
Επειδή είναι δάνεια λέξη που δεν τελειώνει σαν ελληνικό ουσιαστικό: αλλάζει μόνο το άρθρο — «το ταξί / του ταξί / τα ταξί». Το ίδιο ισχύει για «το σινεμά», «το μετρό», «η σεζόν»: «Πήγαμε στο κέντρο με δύο ταξί».
Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στους «χρόνους» και στα «χρόνια»;
Και οι δύο είναι πληθυντικοί του «ο χρόνος», αλλά σημαίνουν άλλα πράγματα: «οι χρόνοι» είναι οι γραμματικοί χρόνοι («Οι χρόνοι του ρήματος είναι οκτώ») και «τα χρόνια» είναι τα έτη («Μένω εδώ πέντε χρόνια»).
Πώς ρωτάμε την ηλικία κάποιου στα ελληνικά;
Λέμε «Πόσων χρονών είσαι;» — το «χρονών» είναι η γενική του «τα χρόνια». Στην ίδια οικογένεια ανήκουν το «Χρόνια πολλά!» και, από το «ο λόγος», ο πληθυντικός «τα λόγια»: «Τα λόγια σου με πλήγωσαν».