Ενεργητική και παθητική φωνή
Τι δηλώνουν οι ενεργητικοί και παθητικοί τύποι, πώς κλίνονται και γιατί ένας παθητικός τύπος δεν έχει πάντοτε παθητική σημασία.
Δύο φωνές, δύο οπτικές
Στην ενεργητική σύνταξη το υποκείμενο παρουσιάζεται ως δράστης: Η μητέρα πλένει το παιδί. Στην παθητική σύνταξη το πρόσωπο ή πράγμα που δέχεται την ενέργεια γίνεται υποκείμενο: Το παιδί πλένεται από τη μητέρα. Οι τύποι σε -μαι δεν εκφράζουν όμως μόνο παθητική σημασία. Μπορούν να είναι αυτοπαθείς (πλένομαι = πλένω τον εαυτό μου), αμοιβαίοι (αγκαλιάζονται) ή να ανήκουν σε ρήμα χωρίς ενεργητικό τύπο (έρχομαι). Άρα ξεχωρίζουμε τη μορφή του ρήματος από τη σημασία της πρότασης.
- Η μητέρα πλένει το παιδί κάθε βράδυ.ενεργητική σύνταξη: δράστης η μητέρα
- Το παιδί πλένεται από τη μητέρα του.παθητική σύνταξη: το παιδί δέχεται την ενέργεια
- Πλένομαι πάντα με κρύο νερό το πρωί.αυτοπαθής σημασία: πλένω τον εαυτό μου
Ο ενεστώτας: -ομαι, -εσαι, -εται…
Ένα συχνό μοτίβο της α΄ συζυγίας χρησιμοποιεί το ενεστωτικό θέμα με τις καταλήξεις -ομαι, -εσαι, -εται, -όμαστε, -εστε, -ονται: πλένομαι, πλένεσαι, πλένεται. Πρόσεξε τη θέση του τόνου στο πλενόμαστε. Δεν αντιστοιχεί κάθε ενεργητικό ρήμα μηχανικά σε έναν φυσικό παθητικό τύπο· μαθαίνουμε τα ζεύγη μαζί με τη σημασία τους.
- Πλένεσαι πάντα με ζεστό νερό;Πλένεσαι πάντα με ζεστό νερό;
- Κάθε πρωί πλενόμαστε και φεύγουμε βιαστικά.προσοχή στον τόνο: πλενόμαστε
- Τα πιάτα πλένονται στο πλυντήριο.Τα πιάτα πλένονται στο πλυντήριο.
| πρόσωπο | πλένομαι |
|---|---|
| εγώ | πλένομαι |
| εσύ | πλένεσαι |
| αυτός/αυτή | πλένεται |
| εμείς | πλενόμαστε |
| εσείς | πλένεστε |
| αυτοί | πλένονται |
Β΄ συζυγία: αγαπιέμαι, θεωρούμαι
Στη β΄ συζυγία συναντάμε δύο βασικά μοτίβα. Πολλά ρήματα σε -άω σχηματίζουν τύπους σε -ιέμαι: αγαπάω → αγαπιέμαι, αγαπιέσαι, αγαπιέται. Πολλά ρήματα σε -ώ σχηματίζουν τύπους σε -ούμαι: θεωρώ → θεωρούμαι, θεωρείσαι, θεωρείται. Πρόκειται για συχνές αντιστοιχίες, όχι για κανόνα που προβλέπει χωρίς εξαίρεση κάθε ρήμα.
- Το παιδί αγαπιέται πολύ από τους παππούδες του.αγαπάω → αγαπιέται
- Θεωρείται ένας από τους καλύτερους γιατρούς της πόλης.θεωρώ → θεωρείται
- Θεωρούμαι τυχερός που δουλεύω εδώ.θεωρώ → θεωρούμαι
Ο παθητικός αόριστος: -θηκα
Πολλοί παθητικοί αόριστοι έχουν θέμα σε -θ-: πλύθηκα, πλύθηκες, πλύθηκε· ο αντίστοιχος συνοπτικός μέλλοντας είναι θα πλυθώ. Υπάρχουν όμως αρκετές μεταβολές του θέματος: ετοιμάζομαι → ετοιμάστηκα, ανοίγομαι → ανοίχτηκα, μαγειρεύομαι → μαγειρεύτηκα. Γι’ αυτό μαθαίνουμε μαζί ενεστώτα, αόριστο και μέλλοντα, όπως δείχνει ο πίνακας.
- Πλύθηκα και ετοιμάστηκα σε δέκα λεπτά.πλύθηκα, ετοιμάστηκα: παθητικός αόριστος
- Το φαγητό μαγειρεύτηκε από τη γιαγιά.μαγειρεύομαι → μαγειρεύτηκε
- Θα πλυθώ πρώτα και μετά θα φάμε.παθητικός μέλλοντας: θα πλυθώ
| ενεστώτας | παθητικός αόριστος | μέλλοντας |
|---|---|---|
| πλένομαι | πλύθηκα | θα πλυθώ |
| αγαπιέμαι | αγαπήθηκα | θα αγαπηθώ |
| ανοίγομαι | ανοίχτηκα | θα ανοιχτώ |
| ετοιμάζομαι | ετοιμάστηκα | θα ετοιμαστώ |
Αποθετικά ρήματα
Τα αποθετικά ρήματα χρησιμοποιούνται με μορφολογία σε -μαι, χωρίς να διαθέτουν αντίστοιχο ενεργητικό τύπο με την ίδια σημασία: έρχομαι, γίνομαι, σκέφτομαι, χρειάζομαι, εργάζομαι, κοιμάμαι. Δεν πρέπει να τα μεταφράζουμε ως παθητικά μόνο από την κατάληξή τους: Ο Γιάννης κοιμάται σημαίνει απλώς ότι ο Γιάννης κάνει την πράξη του ύπνου.
- Σκέφτομαι να φύγω νωρίς.Σκέφτομαι να φύγω νωρίς.
- Ο Γιάννης κοιμάται νωρίς κάθε βράδυ.Ο Γιάννης κοιμάται νωρίς κάθε βράδυ.
Σειρά σου
Διάλεξε τον σωστό τύπο.