Επίθετα: τεμπέλης, γκρινιάρης, καφετί
Δύο ιδιαίτερα μοτίβα επιθέτων της καθημερινής γλώσσας: χαρακτηρισμοί σε -ης/-α/-ικο και χρώματα σε -ής/-ιά/-ί.
Τα «πορτρέτα»: -ης, -α, -ικο
Στην καθημερινή γλώσσα πολλά επίθετα που περιγράφουν συμπεριφορά σχηματίζουν αρσενικό σε -ης/-άρης, θηλυκό σε -α/-άρα και ουδέτερο σε -ικο/-άρικο: τεμπέλης — τεμπέλα — τεμπέλικο, γκρινιάρης — γκρινιάρα — γκρινιάρικο. Το αρσενικό πληθυντικού είναι ανισοσύλλαβο: οι τεμπέληδες, οι γκρινιάρηδες· το θηλυκό και το ουδέτερο έχουν τους τύπους τεμπέλες, τεμπέλικα. Οι χαρακτηρισμοί αυτοί μπορεί να ακουστούν επικριτικοί ή προσβλητικοί όταν απευθύνονται σε άνθρωπο, γι’ αυτό τους χρησιμοποιούμε με προσοχή.
- Ο αδερφός μου είναι λίγο τεμπέλης και κοιμάται ως το μεσημέρι.αρσενικό: τεμπέλης
- Η γάτα μας είναι πολύ ζηλιάρα και δεν θέλει άλλα ζώα στο σπίτι.θηλυκό: ζηλιάρα
- Το πεισματάρικο μωρό δεν θέλει να φάει.ουδέτερο: πεισματάρικο
- Οι τεμπέληδες δεν τελειώνουν ποτέ τη δουλειά τους.ανισοσύλλαβος πληθυντικός: τεμπέληδες
| αρσενικό | θηλυκό | ουδέτερο | πληθυντικός |
|---|---|---|---|
| ο τεμπέλης | η τεμπέλα | το τεμπέλικο | οι τεμπέληδες |
| ο γκρινιάρης | η γκρινιάρα | το γκρινιάρικο | οι γκρινιάρηδες |
| ο ζηλιάρης | η ζηλιάρα | το ζηλιάρικο | οι ζηλιάρηδες |
| ο πεισματάρης | η πεισματάρα | το πεισματάρικο | οι πεισματάρηδες |
Τα χρώματα: -ής, -ιά, -ί
Ορισμένα επίθετα χρώματος ακολουθούν το μοτίβο -ής, -ιά, -ί: καφετής, καφετιά, καφετί· θαλασσής, θαλασσιά, θαλασσί· χρυσαφής, χρυσαφιά, χρυσαφί. Συμφωνούν με το ουσιαστικό: καφετής καναπές, καφετιά τσάντα, καφετί παλτό. Άλλες πολύ συχνές λέξεις χρωμάτων είναι άκλιτες και κρατούν την ίδια μορφή: το πορτοκαλί φόρεμα, η ροζ μπλούζα, τα μπλε αυτοκίνητα.
- Αγόρασα μια θαλασσιά μπλούζα για το καλοκαίρι.θηλυκό: θαλασσιά
- Το καφετί παλτό ταιριάζει με τα παπούτσια σου.ουδέτερο: καφετί
- Φόρεσε το πορτοκαλί φόρεμα και τη ροζ ζακέτα.άκλιτα χρώματα: πορτοκαλί, ροζ
Στο εστιατόριο και στο σπίτι
Τα μοτίβα αυτά εμφανίζονται συχνά σε περιγραφές και διαλόγους: Το πεισματάρικο γατάκι δεν θέλει να φύγει. Η θαλασσιά μπλούζα σού πάει. Πήρα ένα καφετί σκυλάκι. Στο Β1 είναι χρήσιμο να αναγνωρίζεις πρώτα την οικογένεια του επιθέτου και έπειτα να επιλέγεις τον τύπο που συμφωνεί με το ουσιαστικό.
- Μην είσαι τεμπέλης — σήκω να βοηθήσεις!Μην είσαι τεμπέλης — σήκω να βοηθήσεις!
- Η θαλασσιά μπλούζα σού πάει πολύ.Η θαλασσιά μπλούζα σού πάει πολύ.
- Πήρα ένα καφετί σκυλάκι από το καταφύγιο.Πήρα ένα καφετί σκυλάκι από το καταφύγιο.
Σειρά σου
Διάλεξε τον σωστό τύπο.
Συχνές ερωτήσεις
Πώς κλίνονται τα επίθετα χαρακτήρα όπως το «τεμπέλης»;
Στο σχήμα -ης / -α / -ικο: «ο τεμπέλης, η τεμπέλα, το τεμπέλικο». Το ίδιο και «γκρινιάρης», «ζηλιάρης», «πεισματάρης». Ο πληθυντικός τους είναι ανισοσύλλαβος: «οι τεμπέληδες», «οι γκρινιάρηδες».
Γιατί κάποια χρώματα στα ελληνικά δεν κλίνονται ποτέ;
Επειδή είναι δάνειες λέξεις σε -ί: «το πορτοκαλί φόρεμα», «η ροζ μπλούζα», «το μπλε αυτοκίνητο» μένουν άκλιτα. Αντίθετα, τα χρώματα από ουσιαστικά ακολουθούν το -ής / -ιά / -ί: «καφετής, καφετιά, καφετί».
Τι σημαίνει το «θαλασσής» και πώς το χρησιμοποιούμε;
Σημαίνει «στο χρώμα της θάλασσας», από το «θάλασσα». Κλίνεται σε -ής / -ιά / -ί: «θαλασσής, θαλασσιά, θαλασσί» — «Αγόρασα μια θαλασσιά μπλούζα».